Giúp người nghèo an cư: Chiến lược cốt lõi của đô thị biển Đà Nẵng

Tại thành phố Đà Nẵng, từ những năm 2000 đến nay, thành phố đã triển khai xây dựng hàng nghìn căn hộ chung cư nhà ở xã hội cho thuê từ nguồn vốn đầu tư công. Thực tiễn cho thấy các khu nhà ở xã hội cho thuê đã góp phần giải quyết nhu cầu an cư cho hàng nghìn hộ dân, nhưng bên cạnh đó vẫn tồn tại một số khó khăn, vướng mắc cần khắc phục.

Chính sách nhân văn về nhà ở

Theo thống kê của Sở Xây dựng thành phố Đà Nẵng, thành phố hiện có 12.448 căn nhà ở xã hội cho thuê. Trong đó số nhà xây bằng nguồn vốn ngân sách nhà nước là 12.203 căn, chiếm tỷ lệ khoảng 70% số lượng cả nước. Đối tượng được thuê nhà ở xã hội là các gia đình chính sách, hộ giải tỏa, hộ nghèo, công nhân, người hưởng lương từ ngân sách nhà nước…

Có cha là liệt sỹ thời kỳ chống Pháp, bà Đỗ Thị Hồng Vân cùng gia đình được thuê một căn hộ tại khu Chung cư Bệnh viện Ung bướu (phường Hòa Khánh, thành phố Đà Nẵng) từ 4 năm nay. Bà Vân rất mừng khi cùng con cháu có một mái ấm khang trang, sạch sẽ, với chi phí thuê nhà và thang máy chỉ chưa tới 400.000 đồng/tháng (giảm 70% tiền thuê nhà đối với thân nhân liệt sỹ).

“Từ khi chuyển về đây thuê nhà, các con tôi đã chăm chỉ làm ăn và dần ổn định cuộc sống, tôi rất biết ơn Đảng, Nhà nước đã giúp gia đình được an cư, lạc nghiệp”, bà Đỗ Thị Hồng Vân xúc động cho biết.

Còn gia đình anh Nguyễn Thành Trung là một trong những hộ đầu tiên được thành phố bố trí thuê tại Chung cư Bệnh viện Ung bướu từ năm 2019. Anh đánh giá điều kiện sống tại chung cư rất tốt, chất lượng công trình đảm bảo, khuôn viên còn có sân chơi, cây xanh, đường dạo… Hiện tại gia đình anh Trung đang thuê một căn hộ rộng 68 m2, đầy đủ tiện nghi với 2 phòng ngủ, 2 phòng vệ sinh và ban công. Tổng chi phí thuê nhà mỗi tháng là khoảng 2 triệu đồng.

Anh Trung chia sẻ: “Giá cho thuê căn hộ của Nhà nước là rất tốt so với mặt bằng giá thuê nhà trên thị trường, giúp các hộ dân có thêm chi phí để trang trải cuộc sống. Tôi hy vọng các cấp chính quyền có thể xây thêm nhiều căn hộ cho thuê để giúp đỡ những người dân khác có hoàn cảnh khó khăn sớm ổn định cuộc sống”.

Cần tháo gỡ khó khăn, vướng mắc

Hiện nay Trung tâm Quản lý và Khai thác nhà Đà Nẵng (trực thuộc Sở Xây dựng thành phố Đà Nẵng) đang vận hành 42 khu chung cư thuộc tài sản công với 168 đơn nguyên, có quy mô từ 3 đến 12 tầng. Phần lớn các công trình được đưa vào sử dụng từ những năm 2000 nên đã dần xuống cấp về kết cấu và hệ thống kỹ thuật.

Theo Phó Giám đốc Trung tâm Quản lý và Khai thác nhà Đà Nẵng Lê Đình Phương, hàng năm trung tâm kiểm tra, bảo trì, bảo dưỡng định kỳ đối với nhiều hạng mục như: hệ thống điện, cấp thoát nước, phòng cháy chữa cháy, thang máy, chống thấm, sơn sửa... Qua đó, nhiều hư hỏng đã được khắc phục kịp thời, đảm bảo chất lượng công trình và đời sống cho các hộ dân. Tuy nhiên nguồn kinh phí để thực hiện duy tu, sửa chữa các tòa nhà đang gặp khó khăn, do hiện nay có rất nhiều hộ dân nợ tiền thuê nhà, chây ì không thực hiện các nghĩa vụ về tài chính.

Cụ thể, theo thống kê của trung tâm, thành phố có tới hơn 6.600 hộ đang nợ tiền thuê nhà và phí quản lý vận hành, thang máy nhiều năm nay, với tổng số tiền nợ là hơn 59 tỷ 454 triệu đồng. Nguyên nhân vì một số hộ thuê nhà ở xã hội là hộ nghèo, mẹ đơn thân, người già neo đơn, gia đình chính sách… có thu nhập thấp và không ổn định, hoàn cảnh kinh tế khó khăn.

Ngoài ra, cũng có nhiều hộ dân dù có thu nhập ổn định nhưng cố tình không nộp tiền thuê nhà, nhằm trục lợi chính sách an sinh xã hội của thành phố. Trung tâm rất nhiều lần thông báo, đối thoại, vận động và hỗ trợ tạo điều kiện trả dần, nhưng các hộ này vẫn không chấp hành. Khi nhân viên đến thu tiền nhà thì thách thức, chống đối, nhưng trung tâm chưa có chế tài xử lý.

Hiện nay Trung tâm Quản lý và Khai thác nhà Đà Nẵng đang xây dựng kế hoạch xử lý nợ để đề xuất các cấp chính quyền thành phố chỉ đạo. Ông Lê Đình Phương cho biết, đối với các hộ nghèo, cận nghèo thì cần xác minh cụ thể để có các biện pháp giảm, giãn nợ, trả dần để ổn định cuộc sống. Còn đối với các trường hợp cố tình trục lợi chính sách dù đã được vận động, nhắc nhở nhiều lần thì kiến nghị thành phố thực hiện các thủ tục thu hồi nhà theo quy định, đảm bảo tính nghiêm minh và công bằng trong quản lý tài sản công.

Về rà soát chất lượng, bảo trì công trình, theo Phó Giám đốc Sở Xây dựng thành phố Đà Nẵng Lê Văn Tuấn, trong năm 2026, Sở đã chỉ đạo các đơn vị thực hiện sửa chữa định kỳ và thay thế 12 thang máy tại các chung cư nhà ở xã hội: Làng cá Nại Hiên Đông (Nhà 3A), Vịnh Mân Quang (Nhà A, B), Phong Bắc (Nhà 1D, 2A, 2B). Đồng thời, tiếp tục triển khai công tác di dời, giải tỏa tại 3 khu chung cư đã xuống cấp nghiêm trọng là: Hòa Minh, Lâm đặc sản Hòa Cường, Thuận Phước.

Hiện nguồn tiền thuê nhà trích lại cho công tác duy tu bảo dưỡng chỉ khoảng 8 đến 9 tỷ đồng/năm, chỉ đảm bảo sửa chữa nhỏ các hạng mục phục vụ nhu cầu thiết yếu của người dân, chưa thực hiện đầy đủ việc sửa chữa lớn theo quy trình bảo trì. Để có nguồn kinh phí duy tu, bảo dưỡng các chung cư, Sở Xây dựng thành phố Đà Nẵng đang nghiên cứu, đề xuất phương án điều chỉnh giá thuê đối với 37 khu chung cư nhà ở xã hội thuộc tài sản công với lộ trình tăng giá thuê trong 5 năm (2026 - 2030), mỗi lần tăng là 20%. Trước mắt vẫn cần phải có nguồn ngân sách thành phố hỗ trợ bù vào kinh phí duy tu, bảo dưỡng từ nay đến năm 2030.

Tăng cường quỹ nhà ở xã hội cho thuê

Về phát triển nhà ở xã hội cho thuê, Phó Giám đốc Sở Xây dựng thành phố Đà Nẵng cho biết, hiện nay trên địa bàn có 3 dự án nhà ở xã hội đang triển khai đã bố trí 20% quỹ nhà ở xã hội cho thuê theo quy định (khoảng 630 căn). Thành phố cũng đang triển khai 2 dự án nhà ở xã hội từ nguồn tài chính công đoàn (khoảng 1.050 căn) và đang thực hiện thủ tục chuẩn bị đầu tư 1 dự án nhà ở xã hội từ nguồn vốn đầu tư công (khoảng 200 căn). Như vậy, dự kiến sẽ cung cấp thêm 1.880 căn nhà ở xã hội cho thuê giai đoạn từ nay đến năm 2028.

Theo Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Thành ủy Đà Nẵng Lê Ngọc Quang, để bám sát các chủ trương mới của Trung ương, từ nay đến năm 2030, thành phố sẽ tiếp tục đẩy mạnh xây dựng quỹ nhà ở xã hội cho thuê. Vì nhu cầu thuê nhà của người dân đang rất lớn, còn nhiều đối tượng có thu nhập thấp, kinh tế khó khăn, chưa thể dễ dàng mua được một căn hộ tiền tỷ. Ngoài ra, đối với những khu chung cư nhà ở xã hội cho thuê hiện nay thì các cơ quan chức năng cần tính toán, bố trí kinh phí duy tu, bảo dưỡng, không để xuống cấp, mất an toàn cho các hộ dân và mất mỹ quan chung của thành phố…

Bí thư Thành ủy Đà Nẵng cũng cho rằng, nhà ở cho thuê phải từng bước trở thành một cấu phần quan trọng, một định hướng chiến lược trong chính sách phát triển nhà ở của thành phố; nhất là tại các khu vực đô thị lớn, khu công nghiệp, trung tâm dịch vụ, logistics và các địa bàn tập trung đông lao động nhập cư. Việc phát triển nhà ở cho thuê không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu chỗ ở trước mắt mà còn góp phần ổn định thị trường lao động, giảm áp lực an sinh xã hội, nâng cao năng lực cạnh tranh đô thị và tạo nền tảng cho phát triển bền vững lâu dài.