Gỡ vướng, siết gian lận để làm sạch mã số thuế

Một doanh nghiệp ngừng hoạt động nhiều năm nhưng chưa hoàn tất thủ tục chấm dứt mã số thuế có thể tiếp tục phát sinh nghĩa vụ thuế, tiền chậm nộp và xử phạt. Trong khi đó, doanh nghiệp vẫn đang kinh doanh nhưng thay đổi địa chỉ mà không cập nhật thông tin cũng có nguy cơ bị đưa vào trạng thái “không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký”, kéo theo nhiều vướng mắc trong giao dịch và thủ tục hành chính.

Đây là một trong những vấn đề ngành thuế đang tập trung xử lý thông qua Chiến dịch “Làm sạch mã số thuế - Tháo gỡ điểm nghẽn trong kinh doanh”, triển khai trên toàn quốc trong năm 2026. Chiến dịch hướng tới xử lý các mã số thuế tồn đọng, đồng thời phân loại rõ những doanh nghiệp, hộ kinh doanh thực tế còn hoạt động với những trường hợp đã rời khỏi thị trường hoặc có dấu hiệu lợi dụng pháp nhân để vi phạm pháp luật.

Trên hệ thống quản lý thuế hiện vẫn còn khoảng 617.000 mã số thuế của doanh nghiệp, hộ kinh doanh không còn hoạt động hoặc có thông tin chưa được cập nhật đầy đủ. Theo Cục Thuế, chiến dịch tập trung vào hai nhóm chính: người nộp thuế ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế (trạng thái 03) và người nộp thuế không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký (trạng thái 06).

Vấn đề không chỉ nằm ở dữ liệu quản lý. Với người nộp thuế, một mã số thuế bị “treo” nhiều năm có thể kéo theo các nghĩa vụ chưa được xử lý, trong khi doanh nghiệp đang hoạt động nhưng không cập nhật địa chỉ lại có thể gặp khó khăn trong giao dịch.

Theo các chuyên gia kinh tế, khi một doanh nghiệp ngừng hoạt động nhưng không hoàn tất thủ tục, các nghĩa vụ phát sinh trong thời gian “bỏ quên” có thể trở thành khoản chi phí đáng kể.

Trao đổi với báo chí Luật sư Nguyễn Văn Được , Tổng Giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn Thuế Trọng Tín cho biết, 0,03% tính trên số tiền và số ngày chậm nộp, cùng các khoản xử phạt do không nộp hoặc nộp chậm tờ khai, không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đăng ký, kê khai và nộp thuế.

Chẳng hạn, một doanh nghiệp được thành lập từ năm 2009 nhưng sau đó không hoạt động. Khi biết ngành thuế triển khai chiến dịch, chủ doanh nghiệp đến cơ quan thuế để rà soát. Theo tính toán ban đầu, riêng lệ phí môn bài từ năm 2009 đến năm 2025 có thể khoảng 32 triệu đồng, chưa tính tiền chậm nộp. Người này còn phải hoàn thiện các tờ khai còn thiếu và có thể phát sinh tiền xử phạt vi phạm hành chính.

“Hiện còn rất nhiều doanh nghiệp, thậm chí cả hộ kinh doanh đang trong tình trạng không còn hoạt động nhưng vẫn bị treo do chưa làm thủ tục giải thể, một phần cũng do số tiền nợ các nghĩa vụ về thuế lên khá cao khiến đại diện doanh nghiệp, hộ kinh doanh không đi làm thủ tục giải thể”, luật sư Nguyễn Văn Được nói.

Các chuyên gia kinh tế cho rằng, việc xử lý các mã số thuế tồn đọng vì vậy cần đồng thời bảo đảm yêu cầu quản lý và quyền lợi hợp pháp của người nộp thuế. Doanh nghiệp đã thực sự dừng hoạt động cần hoàn tất nghĩa vụ để chấm dứt tình trạng phát sinh thêm các khoản phải xử lý. Với doanh nghiệp vẫn hoạt động nhưng thông tin đăng ký không còn phù hợp, việc cập nhật kịp thời giúp tránh những vướng mắc trong quá trình thực hiện thủ tục và giao dịch.

Thực tế tại địa phương cũng cho thấy không phải tất cả mã số thuế thuộc trạng thái 03 hoặc 06 đều là doanh nghiệp “ma”. Có những trường hợp người kinh doanh vẫn hoạt động nhưng thay đổi địa điểm, thông tin cá nhân hoặc mô hình kinh doanh mà chưa cập nhật trên hệ thống.

Anh Đ.H.T, một hộ kinh doanh tại Hà Nội, cho biết đã được cơ quan thuế tuyên truyền, hướng dẫn về chính sách thuế, trong đó có nội dung liên quan đến chiến dịch làm sạch mã số thuế. Với sự hướng dẫn của cán bộ thuế, hộ kinh doanh đã thực hiện các thủ tục theo yêu cầu.

Từ thực tế này, việc phân loại hồ sơ trở thành khâu quan trọng của chiến dịch. Cục Thuế yêu cầu các đơn vị không xử lý theo một cách thức cho tất cả trường hợp mà phải phân luồng theo mức độ rủi ro, tách nhóm cần hỗ trợ, tháo gỡ để giải quyết nhanh với nhóm cần kiểm tra, xác minh và xử lý nghiêm.

Ông Mai Sơn, Phó Cục trưởng Cục Thuế, cho rằng chiến dịch là bước đi quan trọng nhằm chuẩn hóa dữ liệu người nộp thuế, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý thuế và tạo điều kiện thuận lợi cho cộng đồng doanh nghiệp, người dân trong quá trình hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Theo kế hoạch, trong năm 2026, ngành thuế đặt mục tiêu tối thiểu 80% người nộp thuế thuộc diện rà soát được cập nhật thông tin về cá nhân chủ, người đại diện theo pháp luật, thông tin liên hệ và các dữ liệu liên quan. Đồng thời, 100% hồ sơ tồn trên hệ thống quản lý thuế phải được rà soát, xác định lại trạng thái thực tế, qua đó loại bỏ các hồ sơ tồn ảo hoặc đã được xử lý nhưng chưa cập nhật kết quả.

Đối với hồ sơ trạng thái 03 tồn đọng tại thời điểm 31/3/2026, ngành thuế đặt mục tiêu xử lý dứt điểm tối thiểu 35% trước ngày 31/12/2026 nếu đủ điều kiện theo quy định. Những hồ sơ không phát sinh doanh thu, không phát sinh hóa đơn, đủ điều kiện xác nhận nghĩa vụ hoặc kéo dài trên 12 tháng được ưu tiên xử lý.

Cùng với việc tháo gỡ cho người nộp thuế thực sự hoạt động, cơ quan thuế cũng tăng cường sàng lọc các trường hợp có dấu hiệu rủi ro. Cục Thuế yêu cầu 100% doanh nghiệp ở trạng thái 06 có lập hóa đơn điện tử nhưng không kê khai thuế phải được rà soát, đánh giá rủi ro và phân nhóm xử lý. Những vụ việc có dấu hiệu hình sự rõ ràng sẽ được củng cố hồ sơ, chuyển cơ quan Công an xác minh, điều tra theo quy định.

Kết quả bước đầu tại một số địa phương cho thấy quy mô công việc khá lớn. Tại Phú Thọ, cơ quan thuế đã rà soát, chuẩn hóa, xác minh thông tin người đại diện pháp luật đối với hơn 3.200 doanh nghiệp, tổ chức thuộc trạng thái 03 và hơn 4.600 trường hợp thuộc trạng thái 06. Với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh, số trường hợp được rà soát lần lượt là hơn 5.700 và hơn 10.500.

Đáng chú ý, Thuế tỉnh Phú Thọ đã chuyển cơ quan Công an 37 hồ sơ để xác minh, điều tra; đề nghị cơ quan đăng ký kinh doanh thu hồi giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh đối với hơn 9.200 hồ sơ. Qua xử lý các hồ sơ thuộc trạng thái 03 và 06, số tiền thuế, phí, lệ phí và nợ thuế thu được hơn 20 tỷ đồng; tiền xử phạt vi phạm hành chính đã nộp ngân sách hơn 9,6 tỷ đồng.

Tại Thuế cơ sở 9 tỉnh Phú Thọ, trong tổng số 5.037 mã số thuế thuộc trạng thái 03 và 06 được rà soát, đến ngày 18/8/2026 đã có 18 trường hợp được chuyển về trạng thái hoạt động; 81 trường hợp hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế và 68 trường hợp chuyển sang trạng thái chờ xác nhận chấm dứt của cơ quan đăng ký kinh doanh. Với trạng thái 06, có 101 trường hợp được khôi phục về trạng thái hoạt động, 57 trường hợp chuyển sang trạng thái chấm dứt hiệu lực và 88 trường hợp chuyển sang trạng thái chờ xác nhận.

Tại Nghệ An, tính đến cuối tháng 7/2026, Thuế tỉnh cho biết đã xử lý chấm dứt hiệu lực mã số thuế và khôi phục hoạt động cho hơn 14.700 người nộp thuế thuộc nhóm nợ đọng, tồn đọng, đạt tỷ lệ hơn 20%. Cơ quan thuế phối hợp với Công an tỉnh và chính quyền 130 xã, phường để xác minh, hỗ trợ chuẩn hóa dữ liệu cho hơn 36.600 trường hợp.

Những kết quả này cho thấy cùng một trạng thái mã số thuế nhưng có thể chứa nhiều tình huống khác nhau. Có trường hợp cần được hỗ trợ để quay lại hoạt động bình thường, có trường hợp cần hoàn tất thủ tục chấm dứt, nhưng cũng có hồ sơ cần được xác minh do tiềm ẩn rủi ro về hóa đơn, thuế hoặc sử dụng pháp nhân.

Ông Nguyễn Tiến Minh, Phó Trưởng Thuế TP. Hà Nội, cho biết việc chuẩn hóa dữ liệu giúp giảm hồ sơ tồn đọng, hỗ trợ người nộp thuế nhanh chóng hoàn thành thủ tục giải thể, chấm dứt hoặc khôi phục hoạt động kinh doanh theo quy định; đồng thời góp phần ngăn chặn các hành vi trốn thuế, gian lận và chiếm đoạt tiền thuế.

Một nội dung khác được ngành Thuế đặt ra là kiểm soát phát sinh mới. Theo kế hoạch, thời gian giải quyết bình quân các hồ sơ giải thể, chấm dứt hoạt động phát sinh mới kể từ quý II/2026 được đặt mục tiêu không quá 4 tháng đối với hồ sơ thuộc thẩm quyền cơ quan thuế và đủ điều kiện xử lý. Tỷ lệ doanh nghiệp hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế trong tổng số doanh nghiệp rời bỏ thị trường năm 2026 phấn đấu đạt tối thiểu 40%; số doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký phát sinh mới giảm tối thiểu 20% so với năm 2025.

Cơ quan Thuế khuyến nghị người nôp thuế chủ động kiểm tra tình trạng mã số thuế, đặc biệt khi đã ngừng hoạt động, chuyển địa điểm hoặc thay đổi thông tin đăng ký. Trường hợp còn kinh doanh nhưng không còn hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký cần thực hiện thủ tục cập nhật thông tin; trường hợp đã chấm dứt kinh doanh cần hoàn tất các nghĩa vụ về thuế, hóa đơn và thủ tục liên quan.

Người nộp thuế cũng cần lưu ý việc bảo vệ thông tin cá nhân, không cho mượn, cho thuê, mua bán hoặc để người khác sử dụng căn cước công dân và thông tin cá nhân để thành lập doanh nghiệp, hộ kinh doanh trái quy định. Khi phát hiện thông tin cá nhân bị sử dụng trái phép, cần thông báo cho cơ quan đăng ký kinh doanh, cơ quan Công an và cơ quan thuế để được xác minh, xử lý.

Đặc biệt, từ ngày 1/7/2026, trường hợp người nộp thuế không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký, sau 120 ngày kể từ ngày cơ quan thuế ban hành thông báo mà không thực hiện thủ tục khôi phục mã số thuế hoặc chấm dứt hiệu lực mã số thuế theo quy định sẽ bị áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh.

Như vậy, với khoảng 617.000 mã số thuế cần tiếp tục rà soát, “làm sạch mã số thuế” không chỉ là bài toán dữ liệu của ngành thuế. Đây còn là quá trình phân định lại trạng thái pháp lý của doanh nghiệp, hộ kinh doanh sau những biến động của thị trường, đồng thời xử lý các nghĩa vụ còn tồn đọng.