Hai gọng kìm của nước Anh

Về kinh tế, cú sốc năng lượng từ cuộc xung đột ở Trung Đông đẩy lạm phát tăng trở lại trong khi tăng trưởng vẫn ì ạch - một tổ hợp bất lợi đang thử thách khả năng điều hành của Ngân hàng trung ương Anh. Về chính trị, nội bộ chính phủ đang bộc lộ những dấu hiệu bất ổn chỉ sau hai năm cầm quyền. Sự cộng hưởng của hai áp lực này đang thu hẹp đáng kể không gian chính sách của Chính phủ Anh.

Khi nhìn vào thị trường trái phiếu, nơi niềm tin được đo bằng tiền thật mà không bằng tuyên bố, lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm đã vượt 5%, lên mức cao nhất kể từ đêm trước cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008. Lợi suất trái phiếu kỳ hạn 30 năm chạm mức cao chưa từng thấy kể từ năm 1998. Thị trường đang phát đi một tín hiệu rõ ràng: niềm tin vào sức khỏe tài chính của nước Anh đang suy giảm.

Hiện tượng trên không phải không có cơ sở. Thâm hụt ngân sách của Anh vẫn ở mức 5% GDP. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo tổng nợ chính phủ sẽ vượt 100% GDP, trong khi con số này chỉ là 43% GDP ở thời điểm trước cuộc khủng hoảng 2008. Gần 60 điểm phần trăm GDP bốc hơi trong chưa đầy hai thập kỷ - đó là cái giá của những cuộc khủng hoảng nối tiếp nhau mà nước Anh phải trả: khủng hoảng tài chính, Brexit, đại dịch và nay là địa chính trị.

Đồng thời, lạm phát vượt 3% và thất nghiệp vọt lên mức cao nhất trong 5 năm ở ngưỡng 5%, đang đặt Ngân hàng trung ương Anh vào thế tiến thoái lưỡng nan: tăng lãi suất để kiềm chế lạm phát thì càng siết thêm tăng trưởng vốn đã yếu; giữ nguyên lãi suất thì lạm phát có nguy cơ vươn vòi. Thị trường hiện nhận định Ngân hàng trung ương Anh có thể sẽ tăng lãi suất hai lần trong sáu tháng tới -  một lựa chọn đau đớn nhưng khó tránh khỏi.

Nhìn sâu hơn vào cơ cấu kinh tế Anh, người ta thấy những vết nứt bắt rễ từ lâu. Năng suất tăng trưởng thấp, luật quy hoạch khắt khe cản trở xây dựng nhà ở, hệ thống dịch vụ công rạn nứt và gánh nặng thuế cao - đây là tứ chứng nan y của nền kinh tế Anh, vốn được kê đơn nhiều lần, nhưng hiếm khi được điều trị đến nơi đến chốn. Với các đảng dân túy giành thắng lợi lớn trong cuộc bầu cử địa phương trong tháng này, sức ép đòi hỏi cải cách thực chất ngày càng lớn hơn. Và cuộc tổng tuyển cử năm 2029 không còn xa.

Nhưng trên tất cả những điểm nghẽn nội tại ấy, còn một bài toán lớn hơn liên quan đến định hướng quan hệ kinh tế đối ngoại. Cuộc bỏ phiếu rời Liên minh châu Âu (EU) một thập kỷ trước đang được nhìn nhận lại một cách thực dụng hơn, khi những hệ quả kinh tế ngày càng hiện hữu rõ nét. Các cuộc thăm dò dư luận nhiều năm liên tiếp cho thấy sự dịch chuyển đáng kể trong quan điểm của người dân Anh về vấn đề này.

Hiện EU vẫn là đối tác thương mại quan trọng nhất của Anh. Khi xuất khẩu, chi phí nhập khẩu, hợp tác quốc phòng lẫn an ninh đều chịu tác động từ khoảng cách với EU, câu hỏi về định hướng quan hệ thương mại với khối này ngày càng trở nên cấp thiết hơn. Theo một số nhà quan sát, việc tái thiết quan hệ thương mại chặt chẽ hơn với EU sẽ không chỉ mở lại cánh cửa thương mại, mà còn tạo tín hiệu tích cực với cộng đồng doanh nghiệp quốc tế. Dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, vốn thận trọng từ sau Brexit, sẽ có cơ sở để phục hồi.

Trong bức tranh đầy thách thức ấy, vẫn có những nền tảng bền vững không thể xóa đi. Nước Anh vẫn sở hữu những tài sản tích lũy qua nhiều thế hệ: mạng lưới đại học đẳng cấp quốc tế, ngành khoa học đời sống phát triển, thị trường dịch vụ tài chính hàng đầu thế giới, hệ thống pháp lý hoàn thiện. Cùng với đó là lợi thế kép về địa lý và ngôn ngữ - một quốc gia nói tiếng Anh, giao thoa múi giờ với cả châu Á lẫn châu Mỹ - tạo nên vị thế riêng trong bản đồ đầu tư và thương mại quốc tế. Đây chính là cơ sở để các nhà đầu tư dài hạn - những người định giá tài sản bằng tầm nhìn chứ không phải bằng tâm lý ngắn hạn - vẫn đặt niềm tin vào nước Anh.

Những tuần tới có thể còn nhiều biến động. Bất ổn chính trị, nếu kéo dài, sẽ tiếp tục tạo áp lực lên đồng bảng và thị trường trái phiếu. Song cần phân biệt giữa bất ổn nhất thời và suy giảm cơ cấu. Câu hỏi thực sự không nằm ở chỗ nước Anh có đang gặp khó khăn hay không, vì điều đó đã rõ. Câu hỏi là liệu giai đoạn bất ổn chính trị hiện tại có tạo ra động lực để giải quyết những điểm nghẽn cơ cấu lâu năm, điều chỉnh quan hệ thương mại với EU và tạo nền tảng cho một chu kỳ tăng trưởng bền vững hơn hay không. Chính điều đó sẽ định hình tương lai kinh tế nước Anh trong thập kỷ tới.