Ứng dụng trí tuệ nhân tạo kiểm soát mua bán hóa đơn trái phép

Từ việc áp dụng hóa đơn điện tử, sử dụng trí tuệ nhân tạo để phân tích dữ liệu đến phối hợp chặt chẽ với lực lượng chức năng, hành vi gian lận về hóa đơn đã được ngành thuế phát hiện, xử lý kịp thời.

Từ tháng 7/2022, việc áp dụng hóa đơn điện tử trên phạm vi toàn quốc đã tạo cú hích mạnh mẽ trong quản lý, giám sát và ngăn chặn tình trạng sử dụng hóa đơn trái phép.

Ông Lê Xuân Hiến, Giám đốc Công ty TNHH Đại lý thuế Miền Bắc cho biết: Hóa đơn điện tử được cấp mã, ghi nhận và lưu trữ trên hệ thống của cơ quan thuế; mỗi hóa đơn có mã định danh duy nhất, do đó không thể in tràn lan như hóa đơn giấy. Hiện đại lý đang hỗ trợ hơn 200 doanh nghiệp, hộ kinh doanh thực hiện các dịch vụ về thuế.

Ông Lê Xuân Hiến chia sẻ, từ khi áp dụng hóa đơn điện tử, tình trạng sử dụng, mua bán hóa đơn trái phép đã được ngăn chặn rất hiệu quả. Hiện tại, ngành thuế còn áp dụng công nghệ thông tin hỗ trợ rà soát việc phát hành hóa đơn giúp ngăn chặn tình trạng sử dụng trái phép hóa đơn. Cụ thể, khi phát hiện hệ số K, hệ số mua vào và bán ra của doanh nghiệp có dấu hiệu vi phạm, phần mềm và ngành thuế sẽ báo ngay, trực tiếp cho doanh nghiệp và đại lý thuế để xử lý, xem xét điều chỉnh.

Theo ông Phạm Tuấn Anh, Phó trưởng Thuế thành phố Hải Phòng, thời gian qua cơ quan thuế đã triển khai nhiều biện pháp quản lý, giám sát và xử lý vi phạm. Tuy nhiên, qua thực tiễn quản lý và kiểm tra cho thấy vẫn còn tồn tại tình trạng một số doanh nghiệp mua hóa đơn đầu vào của các công ty "ma" nhằm hợp thức hóa chi phí, trốn thuế thu nhập doanh nghiệp, chiếm đoạt tiền hoàn thuế giá trị gia tăng; một số doanh nghiệp có hoạt động kinh doanh trong thời gian ngừng hoặc tạm ngừng hoạt động nhưng không thông báo với cơ quan thuế, gây khó khăn cho quản lý.

Thủ đoạn chủ yếu của các doanh nghiệp bán hóa đơn bất hợp pháp là thành lập doanh nghiệp, hoạt động và kê khai thuế trong thời gian ngắn, lợi dụng hóa đơn điện tử để thực hiện hành vi mua bán trái phép hóa đơn, sau đó bỏ địa chỉ kinh doanh. Tình trạng này gây tác động tiêu cực đến kinh tế - xã hội thành phố, làm thất thu ngân sách nhà nước, ảnh hưởng đến các chương trình đầu tư công, phúc lợi xã hội; đồng thời tạo môi trường cạnh tranh không bình đẳng, tiềm ẩn nguy cơ rửa tiền, lừa đảo, tham nhũng tài chính, đe dọa an ninh kinh tế.

Như tháng 7 vừa qua, cơ quan chức năng Hải Phòng đã khởi tố bị can, bắt tạm giam Lê Văn Thủy, nguyên Tổng giám đốc Công ty Trung Thủy để điều tra, làm rõ hành vi vi phạm về sử dụng hóa đơn. Trước đó, tháng 6/2025, Tòa án nhân dân huyện Cẩm Giàng (nay là Tòa án nhân dân Khu vực 12 thành phố Hải Phòng) đã mở phiên tòa xét xử các bị cáo Zhong Dong Liang, Nguyễn Thị Ánh, Nguyễn Văn Học, Hoàng Văn Cường về tội mua bán trái phép hóa đơn. Hội đồng xét xử tuyên phạt Zhong Dong Liang 1 năm 8 tháng tù, Nguyễn Văn Học 1 năm 1 tháng tù, Nguyễn Thị Ánh 1 năm tù và Hoàng Văn Cường 9 tháng tù. Đây là một trong những vụ việc điển hình thể hiện sự quyết liệt của các cơ quan chức năng trong đấu tranh, xử lý các hành vi mua bán hóa đơn trái phép trên địa bàn thành phố Hải Phòng.

Cũng theo ông Phạm Tuấn Anh, từ thực tiễn quản lý, với mục tiêu khai thác, kiểm soát chặt chẽ các nguồn thu, mở rộng cơ sở thu thuế, chống thất thu ngân sách nhà nước, Thuế thành phố Hải Phòng đã và đang triển khai nhiều giải pháp trọng tâm để phòng, chống gian lận thuế, mua bán hóa đơn bất hợp pháp. Trước hết, ngành thuế tập trung tuyên truyền các chính sách, pháp luật thuế nhằm nâng cao nhận thức, ý thức tuân thủ của doanh nghiệp và người nộp thuế.

Cơ quan thuế đã phối hợp với chính quyền địa phương, các sở, ngành tiếp tục tổ chức các hội thảo, tập huấn, hội nghị đối thoại trực tiếp và trực tuyến để phổ biến chính sách, pháp luật mới về hóa đơn, nghĩa vụ thuế, kịp thời giải đáp các vướng mắc của người nộp thuế. Cán bộ thuế tăng cường hỗ trợ, khuyến khích người nộp thuế sử dụng hóa đơn điện tử đúng quy định, nâng cao trách nhiệm giải trình trong kê khai thuế.

Bên cạnh đó, ngành thuế đẩy mạnh quản lý rủi ro và phân tích dữ liệu, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong các khâu quản lý thuế; đặc biệt sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để thiết lập các thuật toán phân tích dữ liệu, nhận diện doanh nghiệp có rủi ro cao.

Thời gian qua, Thuế thành phố Hải Phòng đã triển khai hiệu quả ứng dụng phân tích báo cáo tài chính qua AI, công cụ hỗ trợ kiểm tra thuế, hệ thống cảnh báo rủi ro hệ số K, qua đó chủ động khoanh vùng, giám sát các doanh nghiệp có dấu hiệu bất thường trong việc phát hành và sử dụng hóa đơn.

Cùng với đó, ngành thuế triển khai hóa đơn điện tử có mã của cơ quan thuế, khai thác dữ liệu hóa đơn theo thời gian thực phục vụ phân tích, cảnh báo và phát hiện sớm rủi ro; tăng cường công tác kiểm tra việc chấp hành pháp luật thuế, kịp thời chấn chỉnh các hành vi kê khai sai nghĩa vụ thuế, xử lý nghiêm các hành vi trốn thuế, mua bán, sử dụng hóa đơn bất hợp pháp; củng cố hồ sơ, chuyển thông tin sang cơ quan công an đối với các vụ việc có dấu hiệu vi phạm hình sự.

Ngành thuế Hải Phòng cũng tăng cường phối hợp với Sở Tài chính, Kho bạc Nhà nước, các ngân hàng trong quản lý đăng ký kinh doanh, giám sát dòng tiền, đối chiếu giao dịch tài chính và dữ liệu hóa đơn; kết nối dữ liệu giữa cơ quan thuế và hải quan để kiểm soát rủi ro đối với các doanh nghiệp có hoạt động xuất nhập khẩu; phối hợp chặt chẽ với cơ quan Công an, Viện Kiểm sát, Tòa án trong trao đổi thông tin, điều tra và xử lý nghiêm minh các vụ án liên quan đến hóa đơn.

Trước thực trạng trốn thuế và mua bán hóa đơn bất hợp pháp ngày càng tinh vi, ông Phạm Tuấn Anh kiến nghị tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật thuế và hóa đơn theo hướng đồng bộ, chặt chẽ, rõ ràng, phù hợp với thực tiễn; bổ sung chế tài xử phạt đủ sức răn đe đối với các hành vi mua bán, sử dụng hóa đơn bất hợp pháp (Theo quy định hiện nay Điều 17 Nghị định 125/2020/NĐ-CP, hành vị trốn thuế bị phạt tiền từ 1 đến 3 lần số tiền thuế trốn).

Đặc biệt, cần phối hợp chặt chẽ hơn giữa Cơ quan Công an, Viện Kiểm sát, Tòa án trong việc trao đổi thông tin liên quan đến các vụ án mua bán hóa đơn đã có kết luận để cơ quan thuế kịp thời xử lý theo quy định. Đồng thời, đẩy mạnh phối hợp liên ngành để chia sẻ dữ liệu, truy xuất dòng tiền, xác minh hoạt động kinh doanh thực tế của doanh nghiệp; tiếp tục đổi mới, đa dạng hóa công tác tuyên truyền, hỗ trợ người nộp thuế, qua đó nâng cao ý thức chấp hành pháp luật thuế, hướng tới xây dựng cộng đồng doanh nghiệp tuân thủ pháp luật.