Hiệp định VIFTA mở rộng dư địa hợp tác, xuất khẩu giữa Việt Nam và Israel

Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – Israel (VIFTA) là một trong những FTA “trẻ nhất” trong mạng lưới hội nhập của Việt Nam. Chính thức có hiệu lực từ ngày 17/11/2024, Hiệp định được kỳ vọng mở ra giai đoạn hợp tác mới giữa hai quốc gia, tạo động lực thúc đẩy thương mại – đầu tư, gia tăng xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường giàu tiềm năng, đồng thời thu hút dòng vốn công nghệ cao, thế mạnh của Israel.

Sau một năm triển khai, VIFTA đã tạo ra tác động thực chất đến đâu so với kỳ vọng, doanh nghiệp và hiệp hội ngành hàng đã tận dụng những ưu đãi ra sao và rào cản cần tháo gỡ để khai thác hiệp định hiệu quả hơn trong thời gian tới là những nội dung được thảo luận tại Tọa đàm “Triển vọng từ Hiệp định VIFTA: Giải pháp tận dụng hiệu quả” do Tạp chí Công Thương tổ chức.

Bộ Công Thương đồng thời xây dựng và trình Chính phủ ban hành Kế hoạch hành động thực thi VIFTA, trên cơ sở tiếp thu ý kiến của 14 bộ, ngành và Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tập trung tuyên truyền – phổ biến Hiệp định, phối hợp cùng các đơn vị liên quan, Thương vụ Việt Nam tại Israel, địa phương và hiệp hội ngành hàng để đưa thông tin cam kết, ưu đãi đến doanh nghiệp. Cùng đó, hoàn thiện thể chế, yêu cầu các bộ, ngành, địa phương rà soát hệ thống pháp luật, xử lý các vướng mắc để phù hợp lộ trình cam kết và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp.

Mặt khác, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển nguồn nhân lực, bao gồm các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp, thúc đẩy kết nối chuỗi cung ứng – chuỗi giá trị, tăng cường hợp tác với các doanh nghiệp công nghệ cao của Israel; khuyến khích dự án đầu tư Israel gắn kết với doanh nghiệp Việt Nam để tạo giá trị gia tăng và mở rộng thương mại.

Theo ông Lê Thái Hòa, Tham tán Thương mại Việt Nam tại Israel, so với các FTA mà Israel đã ký, mức cam kết trong VIFTA chưa phải cao nhất nhưng hài hòa lợi ích và phù hợp mong muốn của cả hai bên. Đây là FTA đầu tiên Israel ký với một nước Đông Nam Á và là FTA song phương đầu tiên của Việt Nam với một nước Trung Đông – châu Phi, đánh dấu cột mốc quan trọng trong quan hệ hợp tác thương mại đầu tư giữa hai nước. Israel vốn là quốc gia đàm phán FTA linh hoạt nhưng thận trọng, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp. Với Việt Nam, việc ký và thực thi VIFTA cho thấy Israel đánh giá cao vị thế và vai trò của Việt Nam tại châu Á và ASEAN.

Cũng theo ông Lê Thái Hoà, Israel là thị trường chú trọng hàng hóa chế biến sâu, giá trị gia tăng cao, đóng gói hoàn chỉnh phù hợp với năng lực của nhiều doanh nghiệp Việt Nam. Tuy nhiên, Israel áp dụng hệ thống tiêu chuẩn rất chặt chẽ, mang tính đặc thù; dù gần đây đã nới theo tiêu chuẩn EU và Hoa Kỳ để tăng minh bạch và đa dạng nguồn cung. Do đó, doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật, đồng thời tăng cường hợp tác với các doanh nghiệp công nghệ Israel để tận dụng thế mạnh công nghệ cao. Bên cạnh đó, cần theo dõi sát diễn biến an ninh chính trị tại khu vực để có phương án phù hợp cho hoạt động kinh doanh.

Ông Phan Minh Thông, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Phúc Sinh cho hay: Israel tuy chỉ khoảng 10 triệu dân nhưng có nhu cầu nhập khẩu nông sản rất lớn và là thị trường phát triển, minh bạch, thanh toán tốt, quản trị tài chính chuyên nghiệp. Đặc biệt, đối tác Israel kinh doanh hiệu quả, tiêu dùng mạnh và rất trung thành khi đã tin tưởng nhà cung cấp. Việc khai trương đường bay thẳng Việt Nam – Israel vào tháng 1/2026 được xem là cơ hội lớn để doanh nghiệp hai bên tăng cường kết nối, khảo sát thị trường và mở rộng hợp tác.

Đánh giá về tác động của VIFTA, ông Phan Minh Thông cho rằng hiệp định giúp giao thương cởi mở hơn, giảm tâm lý phòng thủ và tạo thêm nhiều cơ hội kinh doanh. Israel có thể chuyển hướng mua hàng từ các nguồn Nam Mỹ sang Việt Nam nhờ ưu đãi thuế, nhất là khi họ ưu tiên đối tác uy tín và gắn bó lâu dài. Phúc Sinh là doanh nghiệp tận dụng tốt các FTA và kỳ vọng VIFTA sẽ tiếp tục giúp doanh nghiệp mở rộng xuất khẩu sang Israel một cách ổn định và bền vững.

Bà Nguyễn Thị Lan Phương- Phó Trưởng phòng WTO và Đàm phán thương mại, Vụ Chính sách thương mại đa biên (Bộ Công Thương) nhấn mạnh: Sau hơn một năm triển khai, Hiệp định VIFTA đã mang lại những kết quả rất tích cực khi kim ngạch thương mại song phương tăng mạnh cho thấy cả hai nước đều đang đón nhận và tận dụng tốt các cơ hội từ Hiệp định.

Tuy nhiên, doanh nghiệp cần chủ động hơn trong việc nắm bắt thông tin về cam kết và thị trường Israel thông qua các kênh chính thức như cổng thông tin fta.gov.vn; Đồng thời mạnh dạn phản ánh khó khăn, kiến nghị thông qua hiệp hội ngành hàng hoặc trực tiếp tới các cơ quan nhà nước để được hỗ trợ kịp thời, bởi ý kiến doanh nghiệp là đầu vào quan trọng để xây dựng, hoàn thiện chính sách và các chương trình hỗ trợ phù hợp.

Bà Đỗ Thị Thúy Hương, Phó Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp hỗ trợ Việt Nam, Ủy viên BCH Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam (VEIA) cho rằng: Để tận dụng cơ hội, các doanh nghiệp phải nâng chuẩn chất lượng, chứng nhận và kiểm soát sản phẩm theo các tiêu chuẩn ISO, CE, RoHS, EMC; nắm vững quy tắc xuất xứ ROO và chuẩn bị đầy đủ hồ sơ để hưởng ưu đãi thuế; tập trung vào những phân khúc có thế mạnh như linh kiện, bo mạch, lắp ráp thiết bị trước khi tiến sâu vào các công nghệ cao; tăng cường kết nối đối tác Israel thông qua hội chợ, chương trình xúc tiến thương mại và B2B; đồng thời chuẩn bị kỹ hồ sơ tài chính, bảo hiểm thương mại khi hợp tác với thị trường này.

Bà Hương cũng nêu các đề xuất ngắn hạn như đơn giản hóa thủ tục C/O và thiết lập kênh hỗ trợ nhanh cho doanh nghiệp; xây dựng hệ thống thông tin thị trường tập trung liên kết giữa Bộ Công Thương – Thương vụ – Hiệp hội; hỗ trợ chứng nhận chất lượng, đặc biệt là các chứng nhận CE, RoHS, ISO; thông tin kịp thời về hội chợ, chương trình xúc tiến tại Israel; và hỗ trợ logistics cùng tài chính xuất khẩu.

Ở tầm dài hạn, Hiệp hội đề nghị xây dựng chính sách thu hút FDI và công nghệ cao từ Israel; phát triển hạ tầng, nhân lực để doanh nghiệp Việt đủ năng lực hấp thụ công nghệ; tăng cường xúc tiến chuyên biệt cho ngành điện tử; và kết nối chính sách thương mại với mạng lưới doanh nghiệp Israel, hướng tới hình thành cộng đồng kinh doanh hỗn hợp Việt Nam – Israel nhằm thúc đẩy giao thương mạnh mẽ và sâu rộng hơn.

Bà Nguyễn Thị Lan Phương cho biết: Bộ Công Thương đang hoàn thiện Đề án Hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng FTA nhằm giải quyết 5 nhóm khó khăn lớn là thiếu thông tin, khó tiếp cận tín dụng, vướng tuân thủ quy định kỹ thuật, hạn chế về xây dựng thương hiệu và thiếu kết nối giữa doanh nghiệp với cơ quan quản lý.

Hệ sinh thái gồm hai cấu phần: tổ công tác Nhà nước từ Trung ương đến địa phương và khối doanh nghiệp gồm các hiệp hội, hiệp hội ngành hàng, VCCI và doanh nghiệp xuất khẩu chủ lực. Hai khối sẽ thống nhất kế hoạch hành động hàng năm, xử lý ngay các vướng mắc phát sinh và đưa những vấn đề lớn vào chương trình, đề án của Nhà nước. Khi đi vào vận hành, hệ sinh thái sẽ cung cấp đầy đủ dịch vụ hỗ trợ từ thông tin thị trường, tư vấn 1–1, hỗ trợ tín dụng đến hỗ trợ tuân thủ tiêu chuẩn. Bộ Công Thương kỳ vọng có thể khai trương Văn phòng Hệ sinh thái hỗ trợ FTA vào khoảng tháng 6/2026 để đồng hành cùng doanh nghiệp khai thác hiệu quả hơn Hiệp định VIFTA và các FTA khác.