Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn: Đề xuất cơ chế đặc thù xử lý nợ thuế cho doanh nghiệp ngừng hoạt động

Chiều 29/10, giải trình ý kiến đại biểu Quốc hội tại phiên thảo luận ở hội trường về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, mục tiêu đặt ra là để luật sau khi được ban hành sớm đi vào cuộc sống, thúc đẩy doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển theo đúng tinh thần các Nghị quyết của Bộ Chính trị, Quốc hội.

Bộ trưởng nhấn mạnh định hướng thay đổi cách thức hỗ trợ doanh nghiệp. Theo đó, tinh thần của các nghị quyết là không tiếp tục tập trung hỗ trợ doanh nghiệp theo hướng tràn lan, mà chuyển sang tạo lập môi trường kiến thiết, dẫn dắt doanh nghiệp vừa và nhỏ phát triển, đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.

Giải trình về tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, dự thảo luật quy định mức lao động bình quân tối đa 300 người trong năm liền kề, đồng thời áp dụng một trong hai tiêu chí về quy mô tài chính: tổng nguồn vốn không quá 150 tỷ đồng hoặc doanh thu không quá 400 tỷ đồng.

Bộ trưởng giải thích, quy định về lao động là tiêu chí bắt buộc, còn doanh nghiệp có thể được xác định theo một trong hai tiêu chí về tổng nguồn vốn hoặc doanh thu. Cách thiết kế này kế thừa quy định trước đây, đồng thời điều chỉnh các ngưỡng phù hợp với sự phát triển của nền kinh tế.

Theo quy định cũ, doanh nghiệp được xác định trên cơ sở lao động bình quân không quá 200 người, tổng nguồn vốn không quá 100 tỷ đồng và tổng doanh thu không quá 300 tỷ đồng. Trong quá trình xây dựng dự thảo luật, cơ quan soạn thảo đã tính toán tốc độ tăng trưởng GDP và chỉ số lạm phát từ năm 2017 đến nay.

Bộ trưởng cũng cho biết cơ quan soạn thảo đã tham khảo kinh nghiệm quốc tế, phối hợp với Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa, làm việc với Tổ chức Tài chính quốc tế (IFC), Ngân hàng Thế giới và đại diện các tổ chức quốc tế để nghiên cứu tiêu chí phân loại doanh nghiệp. Dự thảo luật đồng thời giao Chính phủ quy định cụ thể theo từng ngành, lĩnh vực như công nghiệp, nông nghiệp, thương mại và dịch vụ, bảo đảm phù hợp với đặc điểm hoạt động của doanh nghiệp.

Đối với chính sách hỗ trợ, dự thảo được thiết kế với 11 chính sách hỗ trợ chung và 4 chính sách hỗ trợ có trọng tâm. Liên quan đến chính sách hỗ trợ thuế trong 3 năm được nhiều đại biểu quan tâm, Bộ trưởng thông tin, dự thảo thiết kế thời gian hỗ trợ tính từ khi doanh nghiệp có giấy phép hoạt động, kế thừa quy định tại Nghị quyết số 198/2025/QH15 của Quốc hội ban hành năm 2025.

Theo Bộ trưởng, giai đoạn đầu thành lập thường là thời điểm doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn, cần có thời gian để thích ứng, duy trì hoạt động và phát triển. Chính sách hỗ trợ thuế vì vậy được thiết kế nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp mới gia nhập thị trường, đồng thời khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp.

Hiện cả nước có hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động. Theo mục tiêu tại Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, Việt Nam phấn đấu có 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030 và 3 triệu doanh nghiệp vào năm 2045. Bộ trưởng nhấn mạnh việc mở rộng quy mô doanh nghiệp có ý nghĩa quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế và nâng cao chất lượng tăng trưởng.

Đối với chính sách tiếp cận mặt bằng sản xuất, dự thảo luật tiếp tục kế thừa và mở rộng cơ chế tại Nghị quyết số  198/2025/QH15 về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân, cho phép chính quyền địa phương đầu tư hạ tầng khu công nghiệp, cụm công nghiệp dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Theo thống kê được Bộ trưởng nêu tại nghị trường, từ khi Nghị quyết số 198 có hiệu lực, đã có 110 khu công nghiệp dành đất có hạ tầng để thu hút doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Về mua sắm công, dự thảo luật quy định dành tối thiểu 20% kinh phí mua sắm công cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, ưu tiên các gói thầu mua sắm có giá trị từ 20 tỷ đồng trở xuống. Trong gần một năm triển khai chính sách theo Nghị quyết số 198, có gần 226.000 gói thầu dưới 20 tỷ đồng dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, với hơn 12.000 doanh nghiệp tham gia, tổng giá trị khoảng 126.000 tỷ đồng.

Bộ trưởng đánh giá đây là kết quả tích cực trong việc tạo thị trường đầu ra cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, giúp doanh nghiệp có thêm cơ hội tham gia các hoạt động mua sắm công.

Về giảm chi phí tuân thủ, Bộ trưởng cho biết các cơ quan đã đẩy mạnh cắt giảm thủ tục hành chính, giúp giảm 53% thời gian tuân thủ và 54% chi phí tuân thủ. Dự thảo luật tiếp tục hướng tới đơn giản hóa quy trình, khuyến khích ứng dụng công nghệ thông tin, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo để doanh nghiệp tiếp cận thuận lợi hơn với các thủ tục và môi trường đầu tư.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, thống kê đến tháng 8 còn cả nước còn khoảng 2,8 triệu mã số thuế của người nộp thuế ở trạng thái 03 và 06 chưa đóng; trong đó có khoảng 1,2 triệu mã số thuế của doanh nghiệp và chi nhánh doanh nghiệp.

Trạng thái 03 là trường hợp đã ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục đóng mã số thuế, còn trạng thái 06 là trường hợp không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký. “Đây là tiềm ẩn rủi ro rất lớn”, Bộ trưởng nhấn mạnh khi đề cập đến số lượng mã số thuế tồn đọng hiện nay.

Tuy nhiên, để xử lý số lượng còn lại, đặc biệt là các trường hợp đã ngừng hoạt động nhiều năm, cần có giải pháp đồng bộ, trong đó có những nội dung vượt thẩm quyền của cơ quan quản lý thuế. Thực tế này đặt ra yêu cầu phải nghiên cứu cơ chế xử lý phù hợp.

Bộ trưởng cho biết: “Đây là thực tế, chúng tôi đã nghiên cứu, sẽ báo cáo Chính phủ. Có những nội dung thuộc thẩm quyền của Quốc hội như xóa tiền thuế môn bài, miễn tiền chậm nộp. Sẽ có nghị quyết riêng để giải quyết việc này”.

Bên cạnh giải pháp xử lý các mã số thuế tồn đọng, Bộ Tài chính đang đẩy nhanh thủ tục giải thể, đóng cửa doanh nghiệp đã hoàn thành nghĩa vụ tài chính.

“Khi doanh nghiệp đã sạch nghĩa vụ tài chính, thủ tục giải thể chỉ thực hiện trong vòng 12 tiếng đồng hồ. Hiện nay, việc này đang triển khai rất tốt”, Bộ trưởng cho biết.