Hoàn thiện khung pháp lý cho thị trường trái phiếu doanh nghiệp

Ngày 5/6/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 200/2026/NĐ-CP quy định về chào bán, giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ trong nước và chào bán trái phiếu doanh nghiệp ra thị trường quốc tế, thay thế ba nghị định trước đây về lĩnh vực này. Trao đổi với phóng viên TTXVN ngày 7/7, ông Hoàng Văn Thu, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, cho biết nghị định không chỉ tháo gỡ vướng mắc, tạo điều kiện cho doanh nghiệp huy động nguồn vốn trung và dài hạn mà còn tăng cường minh bạch, siết kỷ luật thị trường và hoàn thiện cơ chế quản lý, giám sát nhằm thúc đẩy thị trường trái phiếu doanh nghiệp phát triển an toàn, bền vững.

Phóng viên: Thưa ông, Nghị định số 200/2026/NĐ-CP được xây dựng với định hướng như thế nào để vừa hỗ trợ doanh nghiệp huy động vốn, vừa bảo đảm sự phát triển lành mạnh của thị trường?

Ông Hoàng Văn Thu: Nghị định số 200/2026/NĐ-CP được ban hành thay thế Nghị định số 153/2020/NĐ-CP, Nghị định số 65/2022/NĐ-CP và Nghị định số 08/2023/NĐ-CP về thị trường trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ, với mục tiêu phát triển thị trường theo hướng ổn định, bền vững và chuyên nghiệp.

Tinh thần xuyên suốt của nghị định là tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp huy động vốn thông qua phát hành trái phiếu để phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh, đồng thời nâng cao chất lượng hàng hóa trên thị trường, tăng cường tính minh bạch và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư.

Nghị định cũng hướng tới việc cân bằng giữa yêu cầu hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn trung và dài hạn với việc tăng cường kỷ luật thị trường, kiểm soát rủi ro và nâng cao trách nhiệm của các chủ thể tham gia.

Phóng viên: Những điểm mới nào của Nghị định 200 sẽ tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp trong quá trình huy động vốn?

Ông Hoàng Văn Thu: Có thể nói, Nghị định số 200/2026/NĐ-CP có nhiều điểm mới theo hướng tháo gỡ khó khăn nhưng vẫn bảo đảm an toàn cho thị trường.

Thứ nhất, nghị định mở rộng phương án sử dụng vốn. Nếu trước đây doanh nghiệp chủ yếu bị giới hạn trong một hình thức đầu tư thì nay được sử dụng vốn cho cả năm hình thức đầu tư theo quy định của pháp luật về đầu tư. Đây là hành lang pháp lý rộng mở hơn để doanh nghiệp chủ động triển khai hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Thứ hai, doanh nghiệp được phép thay đổi điều kiện, điều khoản của trái phiếu cũng như phương án sử dụng vốn trong những trường hợp cụ thể và đáp ứng các điều kiện theo quy định. Quy định này giúp doanh nghiệp linh hoạt hơn trong quá trình triển khai dự án, đồng thời hạn chế việc sử dụng vốn sai mục đích.

Thứ ba, đối với nguồn tiền huy động nhưng chưa sử dụng ngay cho dự án, doanh nghiệp được gửi tại ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài hoặc đầu tư vào chứng chỉ tiền gửi. Điều này giúp tối ưu hiệu quả sử dụng nguồn vốn trong thời gian chờ giải ngân.

Một điểm mới quan trọng khác là nguồn vốn huy động từ phát hành phải được quản trị và theo dõi riêng. Quy định này góp phần tăng cường quản trị dòng tiền, tránh sử dụng vốn sai mục đích, đồng thời củng cố niềm tin của nhà đầu tư đối với doanh nghiệp phát hành.

Bên cạnh đó, nghị định tách bạch điều kiện và hồ sơ phát hành theo từng loại hình doanh nghiệp và từng loại trái phiếu, tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp trong quá trình chuẩn bị hồ sơ.

Đối với nhà đầu tư, nghị định phân định rõ phạm vi tham gia của từng nhóm. Nhà đầu tư tổ chức được đầu tư vào tất cả các loại trái phiếu, trong khi nhà đầu tư cá nhân chuyên nghiệp chỉ được đầu tư vào trái phiếu có tài sản bảo đảm và được xếp hạng tín nhiệm hoặc có bảo lãnh ngân hàng kèm xếp hạng tín nhiệm.

Đáng chú ý, Nghị định số 200/2026/NĐ-CP cũng lần đầu tiên bổ sung cơ chế xử lý vi phạm, giải quyết tranh chấp và bồi thường thiệt hại. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để xử lý các quan hệ dân sự phát sinh trên thị trường, góp phần hạn chế tình trạng khiếu kiện phức tạp như đã từng xảy ra.

Phóng viên: Nghị định số 200/2026/NĐ-CP quy định giới hạn hệ số nợ đối với doanh nghiệp phát hành. Quy định này hướng tới mục tiêu gì, thưa ông?

Ông Hoàng Văn Thu: Một trong những nguyên tắc cơ bản của thị trường trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ là nguyên tắc tự chịu trách nhiệm.

Đối với tổ chức phát hành, doanh nghiệp phải tự vay, tự trả và tự chịu trách nhiệm giải quyết các nghĩa vụ phát sinh. Đối với nhà đầu tư, đặc biệt là nhà đầu tư cá nhân, phải chủ động tìm hiểu doanh nghiệp, tự đánh giá rủi ro và tự chịu trách nhiệm với quyết định đầu tư của mình.

Việc quy định giới hạn hệ số nợ nhằm giúp doanh nghiệp kiểm soát tốt hơn rủi ro tài chính khi sử dụng công cụ nợ, đồng thời nâng cao chuẩn mực đối với tổ chức phát hành.

Quy định này cũng yêu cầu doanh nghiệp cân đối nguồn lực để bảo đảm khả năng thanh toán đầy đủ gốc và lãi khi trái phiếu đến hạn. Trong trường hợp nhu cầu vốn vượt quá khả năng đáp ứng, doanh nghiệp có thể cân nhắc các phương án như cơ cấu lại nợ hoặc lựa chọn các công cụ huy động vốn khác phù hợp hơn. Qua đó, doanh nghiệp vừa có điều kiện mở rộng hoạt động sản xuất, kinh doanh, vừa kiểm soát được rủi ro tài chính.

Phóng viên: Cùng với việc tạo điều kiện cho doanh nghiệp huy động vốn, Nghị định số 200/2026/NĐ-CP cũng tăng cường phân cấp trong công tác quản lý, giám sát. Ông có thể cho biết rõ hơn về nội dung này?

Ông Hoàng Văn Thu: Khi điều kiện và thủ tục phát hành được tạo thuận lợi hơn thì yêu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát cũng phải được nâng lên tương ứng. Đây là nguyên tắc xuyên suốt trong quá trình xây dựng Nghị định số 200/2026/NĐ-CP.

Một điểm mới đáng chú ý là nghị định quy định rõ trách nhiệm của các chủ thể tham gia quản lý, giám sát thị trường. Nếu như trước đây chưa có quy định cụ thể đối với UBND các tỉnh, thành phố thì nay các địa phương được giao tham gia quản lý, giám sát doanh nghiệp phát hành trên địa bàn.

Việc phân cấp này bảo đảm tất cả doanh nghiệp phát hành đều có cơ quan quản lý nhà nước theo dõi, giám sát. Đồng thời, nghị định cũng phân định rõ trách nhiệm giữa Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, các bộ, ngành và UBND các địa phương, qua đó tránh chồng chéo trong thực hiện nhiệm vụ.

Hoạt động giám sát sẽ được thực hiện thông qua cơ chế công bố thông tin, hậu kiểm và tăng cường thanh tra, kiểm tra. Đây là phương thức vừa tạo điều kiện cho doanh nghiệp huy động vốn, vừa bảo đảm kỷ luật và tính minh bạch của thị trường.

Bên cạnh đó, việc phân cấp cho địa phương còn giúp Bộ Tài chính có thêm cơ sở đánh giá hiệu quả thực thi chính sách, tổng hợp thông tin từ thực tiễn để nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế quản lý cũng như kiến nghị điều chỉnh chính sách phù hợp với từng giai đoạn phát triển của nền kinh tế và thị trường trái phiếu doanh nghiệp.

Phóng viên: Xin cảm ơn ông về cuộc trao đổi!