Hội chợ Mùa Xuân 2026: Thương mại điện tử trước yêu cầu quản lý và phát triển bền vững

Chiều 2/2, Bộ Công Thương tổ chức Diễn đàn Thương mại điện tử 2026 với chủ đề Nâng cao năng lực quản lý và định hướng chiến lược phát triển bền vững. Đây là một trong những hoạt động chính của Bộ Công Thương trong khuôn khổ Hội chợ Mùa Xuân lần thứ nhất năm 2026.

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, ông Hoàng Ninh, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) cho biết, diễn đàn được tổ chức ngay từ đầu năm 2026 nhằm kịp thời cập nhật, hướng dẫn và thống nhất triển khai trước khi các cơ chế, chính sách mới bước vào giai đoạn thực thi. Qua đó, hỗ trợ các địa phương và doanh nghiệp chủ động chuẩn bị, tuân thủ hiệu quả, giảm rủi ro và nâng cao chất lượng phát triển.

Theo ông Hoàng Ninh, chuyển đổi số đang tái định hình sâu sắc phương thức sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng. Trong bối cảnh đó, thương mại điện tử đã trở thành kênh phân phối quan trọng, góp phần kết nối trực tiếp doanh nghiệp với người tiêu dùng, thúc đẩy mở rộng thị trường cho hàng hóa Việt Nam.

Thời gian qua, thương mại điện tử duy trì mức tăng trưởng bình quân khoảng 25%/năm; năm 2025, quy mô bán lẻ ước đạt 31 tỷ USD, chiếm khoảng 11% tổng mức bán lẻ hàng hóa với khoảng 60% dân số tham gia mua sắm trực tuyến. Sự phát triển nhanh và rộng của thị trường đặt ra yêu cầu ngày càng cao về kỷ cương, minh bạch thông tin, bảo vệ người tiêu dùng và tuân thủ pháp luật nhằm bảo đảm thương mại điện tử phát triển bền vững.

Năm 2026 có ý nghĩa bản lề đối với thương mại điện tử khi Luật Thương mại điện tử bước vào giai đoạn thực thi; đồng thời là năm mở đầu triển khai Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026 - 2030, hướng tới phát triển xanh, tuần hoàn, bền vững, gắn với nâng cao năng lực cạnh tranh và chất lượng tăng trưởng. Trọng tâm trong giai đoạn này là tổ chức triển khai thống nhất, thông suốt từ Trung ương đến địa phương, bảo đảm rõ trách nhiệm và rõ kết quả.

Tuy nhiên, ông Hoàng Ninh chỉ rõ: Thực tiễn cho thấy mức độ phát triển thương mại điện tử giữa các địa phương còn chênh lệch đáng kể, đặc biệt giữa các đô thị lớn và nhiều tỉnh miền núi, biên giới. Nguyên nhân đến từ hạn chế về hạ tầng số, logistics, nguồn nhân lực và mức độ sẵn sàng chuyển đổi số của doanh nghiệp. Vì vậy, cần tiếp tục củng cố năng lực thực thi tại cơ sở, đồng thời tăng cường hướng dẫn, hỗ trợ doanh nghiệp tuân thủ để củng cố niềm tin thị trường và tạo nền tảng phát triển bền vững.

Trên tinh thần đó, Nghị quyết số 01/NQ-CP năm 2026 của Chính phủ đã giao nhiệm vụ nghiên cứu xây dựng và triển khai Kế hoạch tổng thể ứng dụng thương mại điện tử tại khu vực miền núi, biên giới giai đoạn 2027 - 2030.

“Đây là định hướng quan trọng nhằm thu hẹp khoảng cách số, mở rộng cơ hội thị trường cho khu vực khó khăn, bảo đảm thương mại điện tử phát triển tổng thể, không địa phương nào bị bỏ lại phía sau”, ông Hoàng Ninh nhấn mạnh.

Để hỗ trợ tốt hơn cho các địa phương và doanh nghiệp, ông Hoàng Ninh đề nghị các chuyên gia, diễn giả và đại biểu tập trung làm rõ các yêu cầu cốt lõi khi triển khai chính sách quản lý mới, đặc biệt là trách nhiệm của nền tảng, trách nhiệm của người bán, các yêu cầu về bảo vệ người tiêu dùng và cơ chế phối hợp trong xử lý vi phạm.

Cùng đó, trao đổi định hướng và giải pháp thúc đẩy thương mại điện tử xanh, bền vững; đồng thời gợi ý các nhiệm vụ ưu tiên để địa phương tổ chức triển khai sát thực tiễn và có thể đo lường hiệu quả.

Đặc biệt, chia sẻ mô hình hay, cách làm hiệu quả tại địa phương; thảo luận giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp kết nối đối tác, mở rộng thị trường, cũng như các sáng kiến phù hợp cho khu vực miền núi, biên giới trong giai đoạn 2027 - 2030.

“Với tinh thần phụng sự người dân và doanh nghiệp, lấy hiệu quả thực thi làm thước đo, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số sẽ tiếp tục đồng hành cùng các địa phương và cộng đồng doanh nghiệp; kịp thời hướng dẫn, tháo gỡ vướng mắc, thúc đẩy kết nối hệ sinh thái và lan tỏa các mô hình phát triển hiệu quả”, ông Hoàng Ninh khẳng định.

Tại diễn đàn, những điểm mới trong công tác quản lý hoạt động thương mại điện tử theo Luật Thương mại điện tử số 122/2025/QH15 cũng sẽ được giới thiệu, làm rõ định hướng phát triển thương mại điện tử xanh, bền vững theo chủ trương của Đảng và Chính phủ, đồng thời hướng dẫn các địa phương đăng ký tham gia và đề xuất đề án thuộc Chương trình phát triển thương mại điện tử quốc gia năm 2027, bảo đảm đúng hồ sơ, quy trình, đầu mối và tiến độ, tăng cường phối hợp giữa Trung ương - địa phương - doanh nghiệp - nền tảng để triển khai hiệu quả.

Ông Nguyễn Văn Thành - Trưởng Phòng Chính sách, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) cho biết: Hoạt động thương mại điện tử trong thời gian vừa qua có tốc độ tăng trưởng rất nhanh, quy mô ước đạt trên 31 tỷ USD, chiếm khoảng 11% tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng cả nước”.

Những con số này phản ánh rõ vai trò ngày càng lớn của thương mại điện tử trong nền kinh tế. Tuy nhiên, đi kèm với tăng trưởng nóng là hàng loạt vấn đề phát sinh. Người tiêu dùng không còn xa lạ với tình trạng mua phải hàng kém chất lượng, hàng giả, hàng vi phạm sở hữu trí tuệ.

Nguyên nhân cốt lõi nằm ở khung pháp lý hiện hành, đặc biệt là Nghị định 52/2013/NĐ-CP về thương mại điện tử, Nghị định số 80/2021/NĐ-CP sửa đổi bổ sung một số điều của Nghị định số 52 chưa đủ mạnh để kiểm soát thị trường. Đặc biệt, khi thị trường chuyển mạnh sang bán hàng qua mạng xã hội, livestream với có tốc độ tăng trưởng hàng 100% mỗi năm, các quy định cũ không còn đủ bao quát. Người tiêu dùng dù ngày càng thông thái vẫn thường xuyên đối mặt với rủi ro không mong muốn.

Chính từ thực tiễn đó, Luật Thương mại điện tử được xây dựng trong một bối cảnh đặc biệt: Yêu cầu cấp bách từ thị trường, thời gian soạn thảo rút ngắn. Luật chỉ thực hiện trong một kỳ, thay vì hai năm hoặc hơn như trước đây nhưng vẫn được các bộ, ngành, cơ quan thẩm tra đánh giá rất cao về chất lượng nội dung.

Luật gồm 7 chương, 41 điều, tập trung vào 5 nhóm vấn đề lớn: Phạm vi điều chỉnh; phân loại mô hình; trách nhiệm của các chủ thể tham gia; hoạt động bán hàng, đặc biệt là livestream; quản lý hoạt động thương mại điện tử có yếu tố nước ngoài. Luật chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, các nghị định hướng dẫn đang được xây dựng để ban hành trước thời điểm này nhằm bảo đảm tính đồng bộ.

Một trong những điểm mới quan trọng của Luật là phân loại rõ các mô hình thương mại điện tử. Theo đó, luật xác định bốn loại hình: Nền tảng thương mại điện tử bán hàng trực tiếp; nền tảng trung gian (sàn giao dịch, đấu giá, khuyến mại); mạng xã hội có tích hợp chức năng mua bán; và nền tảng tích hợp đa chức năng, đóng vai trò như xương sống kết nối nhiều ứng dụng, chia sẻ dữ liệu.

Việc phân loại này không chỉ mang tính kỹ thuật mà là cơ sở để xác định trách nhiệm pháp lý tương ứng, chấm dứt tình trạng đứng ngoài quản lý như trước đây, đặc biệt với mạng xã hội.

Về trách nhiệm, Luật đặt ra nghĩa vụ chung cho các nền tảng như minh bạch thông tin sản phẩm, hàng hóa, nhãn mác, chất lượng; phối hợp với cơ quan quản lý khi có vi phạm; kiểm soát rủi ro và gỡ bỏ kịp thời nội dung sai phạm. Với các nền tảng số lớn, Luật yêu cầu phải có hệ thống tiếp nhận, xử lý phản ánh và bộ phận chuyên trách.

Một quy định mới đáng chú ý là yêu cầu lưu trữ dữ liệu giao dịch tối thiểu ba năm, kể cả khi gian hàng đã ngừng hoạt động. “Trước đây, quy định này chưa được đặt ra nhưng nay được coi là điều kiện bắt buộc để phục vụ thanh tra, đối soát, giải quyết tranh chấp”, ông Nguyễn Văn Thành nhấn mạnh.

Luật cũng lần đầu tiên quy định cụ thể trách nhiệm của mạng xã hội có hoạt động thương mại. Theo đó, nền tảng phải phân biệt tài khoản kinh doanh và tài khoản cá nhân; tách bạch nội dung thương mại và nội dung thông thường; lưu trữ dữ liệu giao dịch; với nền tảng có quy mô lớn, phải tuân thủ đầy đủ quy định như sàn thương mại điện tử trung gian.

Đáng chú ý, Luật xác định ba nhóm chủ thể chịu sự điều chỉnh trực tiếp, gồm: Chủ sở hữu nền tảng, người bán và người trực tiếp livestream bán hàng. Chủ nền tảng phải công khai quy chế hoạt động, xác thực danh tính người bán, có công cụ kiểm soát nội dung livestream và kết nối, xác thực thông tin với cơ sở dữ liệu quốc gia. Khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, nền tảng có quyền và trách nhiệm dừng phát sóng, gỡ bỏ nội dung theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.

Đối với người bán và người livestream, Luật yêu cầu cung cấp đầy đủ, chính xác thông tin về hàng hóa, giấy tờ pháp lý; thực hiện đúng nội dung quảng cáo đã được xác nhận; không sử dụng ngôn ngữ, hình ảnh, trang phục trái pháp luật và thuần phong mỹ tục. Đây được coi là “nút chặn” quan trọng đối với tình trạng quảng cáo quá mức, thổi phồng công dụng sản phẩm trên môi trường số.

Với các nền tảng có yếu tố nước ngoài, Luật yêu cầu phải có hiện diện pháp lý tại Việt Nam hoặc đại diện được ủy quyền để giải quyết tranh chấp, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và thực hiện nghĩa vụ tài chính khi phát sinh vi phạm.

Luật Thương mại điện tử được kỳ vọng sẽ cầm cương thị trường đang tăng trưởng nóng, tạo hành lang pháp lý rõ ràng, minh bạch hơn cho cả doanh nghiệp và người tiêu dùng.