Ngành chăn nuôi ứng phó với sức ép chi phí đầu vào

Để chủ động ứng phó, nhiều địa phương và doanh nghiệp đã điều chỉnh quy mô đàn, đẩy mạnh mô hình chăn nuôi tuần hoàn, phát triển liên kết chuỗi và tự chủ vùng nguyên liệu nhằm tối ưu hóa chi phí, hướng tới phát triển bền vững.

Thực tế sản xuất cho thấy giá thức ăn chăn nuôi tại Việt Nam tăng khoảng 15-18% so với các năm trước, hiện chiếm từ 65-70% giá thành chăn nuôi gia cầm và lợn, gây áp lực gay gắt khi giá đầu ra biến động thất thường.

Tại Công ty TNHH Trang Linh, đơn vị chăn nuôi khoảng 3.600 lợn nái và 46.000 lợn thịt, chi phí mua thức ăn lên tới gần 30 tỷ đồng /tháng. Chỉ riêng đợt điều chỉnh tăng 400 đồng/kg thức ăn từ đầu tháng 10 làm chi phí của doanh nghiệp phát sinh thêm khoảng 1 tỷ đồng/tháng. Nhằm giảm mật độ tổng đàn và giảm lượng thức ăn tiêu thụ, doanh nghiệp chọn giảm tỷ lệ lợn thịt, đồng thời xuất bán bớt lợn cai sữa.

Theo ông Phạm Trường Giang, Giám đốc Công ty TNHH Trang Linh, trong điều kiện giá thức ăn tăng nhưng giá bán lợn không phải lúc nào cũng tăng tương ứng, doanh nghiệp buộc phải tính toán lại đàn nuôi. Giải pháp trước mắt là giảm tỷ lệ nuôi lợn thịt, đồng thời xuất bán một số lợn cai sữa để giảm mật độ tổng đàn, qua đó giảm lượng thức ăn sử dụng và áp lực lên dòng tiền. Doanh nghiệp chấp nhận giảm lãi để giảm bớt rủi ro từ giá thức ăn tăng.

Tại các hộ chăn nuôi gia cầm, giá bán sản phẩm duy trì ở mức thấp, xấp xỉ giá thành sản xuất khiến người chăn nuôi không có lãi hoặc thu lỗ. Nhiều trang trại lựa chọn thu hẹp quy mô, giảm bớt số chuồng nuôi hoạt động để giữ sức tài chính. Các chuyên gia trong ngành đánh giá, việc thu hẹp sản xuất chỉ là giải pháp tạm thời. Sự phụ thuộc lớn vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu là nguyên nhân chính khiến ngành chăn nuôi dễ tổn thương trước biến động toàn cầu. Hàng năm, Việt Nam nhập khẩu khoảng 22-24 triệu tấn nguyên liệu thức ăn chăn nuôi như ngô, đậu nành với trị giá từ 7-8 tỷ USD.

Theo ông Phan Xuân Thảo, Chủ tịch Hội Chăn nuôi và Thú y TP. Hồ Chí Minh, thành phố hiện có hơn 39.000 nông hộ và khoảng 2.111 trang trại chăn nuôi. Giải pháp hiệu quả trước mắt là áp dụng mô hình chăn nuôi tuần hoàn, tận dụng các nguồn phế phụ phẩm trồng trọt, chế biến thủy sản và thực phẩm làm thức ăn chăn nuôi nhằm tiết giảm chi phí đầu vào; đồng thời, chất thải chăn nuôi được xử lý thành phân bón phục vụ trồng trọt.

Theo ông Trần Văn Ngọc, thành viên Hội đồng quản trị Hợp tác xã Chăn nuôi công nghệ cao Long Thành Phát, đơn vị hiện điều hành 11 khu chăn nuôi tại Đồng Nai, TP. Hồ Chí Minh và Tây Ninh. Xuất phát điểm là những trang trại chăn nuôi nhỏ lẻ trong nhiều năm nhưng hiệu quả kinh tế hạn chế, các thành viên đã chuyển sang mô hình hợp tác xã, tập hợp đàn và xây dựng chuỗi sản xuất mang lại giá trị cao.

Việc hình thành quy mô đủ lớn giúp hợp tác xã có điều kiện xây dựng các chuỗi liên kết với doanh nghiệp, trong đó có chuỗi phục vụ xuất khẩu và chuỗi tiêu thụ nội địa. Quan trọng hơn, với quy mô đủ lớn, hợp tác xã xây dựng kế hoạch bài bản từ sản xuất đến chi phí, có kế hoạch đàn hợp lý, giảm thiểu rủi ro từ biến động giá đầu vào và đầu ra.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cũng nhấn mạnh, bài toán căn cơ nhất hiện nay là Việt Nam phải chủ động trong sản xuất thức ăn chăn nuôi, bằng cách hình thành các vùng trồng nguyên liệu đủ lớn để phục vụ cho sản xuất trong nước, đồng thời từng bước tăng năng lực của các doanh nghiệp nội, bên cạnh những nhà máy có vốn đầu tư nước ngoài.

Theo thông tin từ Cục Thống kê (Bộ Tài chính), hoạt động chăn nuôi 9 tháng năm 2026 tiếp tục xu hướng phục hồi. Tốc độ phục hồi giữa các nhóm vật nuôi có sự phân hóa. Chăn nuôi lợn và gia cầm giữ vai trò chủ lực; trong đó thịt lợn chiếm khoảng 63% và thịt gia cầm chiếm gần 30% tổng cơ cấu sản lượng thịt hơi. Trong 9 tháng, sản lượng thịt lợn hơi xuất chuồng đạt 4,28 triệu tấn, tăng 4,4% so với cùng kỳ năm trước; sản lượng thịt gia cầm đạt 2,02 triệu tấn, tăng 5,3%; sản lượng trứng đạt 15,71 tỷ quả, tăng 1,9%; sản lượng sữa đạt khoảng 1 triệu tấn, tăng 5%.

Về quy mô đàn, tổng đàn lợn cuối tháng 9 tăng 5,4% so với cùng kỳ năm 2025, cho thấy quá trình phục hồi và tái đàn sau dịch tả lợn châu Phi trên nền so sánh thấp của năm trước. Trái lại, quy mô đàn trâu, bò tiếp tục thu hẹp. Cuối tháng 9 năm 2026, đàn trâu giảm 6,4%, đàn bò giảm 1,6% so với cùng kỳ. Nguyên nhân do quá trình cơ giới hóa nông nghiệp làm giảm nhu cầu sức kéo, diện tích bãi chăn thả thu hẹp, thời gian nuôi dài, vốn đầu tư lớn và thiếu lao động. Mặc dù tổng đàn giảm, sản lượng thịt bò vẫn tăng 1,3% đạt 396,4 nghìn tấn và thịt trâu đạt 98,6 nghìn tấn, tăng 1,3%, cho thấy năng suất cải thiện nhờ ứng dụng tiến bộ kỹ thuật về giống và dinh dưỡng.

Ở góc độ cơ quan quản lý, ông Phạm Kim Đăng, Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi và Thú y, nhận định từ nay đến cuối năm ngành chăn nuôi tiếp tục chịu áp lực từ chi phí logistics và giá nguyên liệu nhập khẩu cốt lõi. Dự báo giá thức ăn chăn nuôi các tháng cuối năm tăng nhẹ từ 2-4% do nhu cầu tái đàn phục vụ dịp Tết Nguyên đán và áp lực chi phí vận chuyển. Mặc dù vậy, tính đến ngày 23/9/2026, tổng đàn lợn cả nước vẫn đạt khoảng 32,35 triệu con (tăng 3%), đàn gia cầm đạt 618 triệu con (tăng 3,4%) và tổng sản lượng thịt các loại đạt khoảng 6 triệu tấn (tăng 4,8% so với cùng kỳ).

Ông Phạm Kim Đăng cho biết, nếu không xảy ra dịch bệnh nghiêm trọng, nguồn cung thực phẩm những tháng cuối năm sẽ được bảo đảm ổn định với sản lượng thịt lợn hơi cung ứng bình quân khoảng 780.000 tấn/tháng trong quý IV năm 2026.

Cùng với lượng thịt nhập khẩu dự kiến trên 200.000 tấn, thị trường cuối năm và dịp Tết sẽ được cân đối tốt. Để hướng tới phát triển bền vững, Cục Chăn nuôi và Thú y tập trung triển khai đồng bộ công tác quản lý giống, chuẩn hóa cơ sở dữ liệu quốc gia, đồng thời khuyến khích các trang trại hiện đại hóa chuồng trại, đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ cao để tối ưu hóa chi phí sản xuất.

Trước các thách thức đan xen, Cục Thống kê đề xuất ngành chăn nuôi tiếp tục tăng cường giám sát, xử lý kịp thời dịch bệnh, kiểm soát vận chuyển, giết mổ động vật. Việc tái đàn cần căn cứ điều kiện chuồng trại, nguồn giống, năng lực tài chính và khả năng kiểm soát dịch bệnh của từng cơ sở. Đồng thời, ngành cần chủ động nguồn thức ăn, phát triển nguyên liệu trong nước, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp, thúc đẩy chuyển đổi từ chăn nuôi nhỏ lẻ sang chăn nuôi tập trung an toàn, liên kết chuỗi và chú trọng xử lý chất thải, bảo vệ môi trường./.