Indonesia: Thách thức trong tiến trình cải cách thuế VAT

Trang tin “Diễn đàn Đông Á” (Australia) nhận định, hệ thống thuế VAT của Indonesia đang gặp khó khăn trong việc cân bằng giữa nhu cầu tăng thu ngân sách và nguy cơ tác động tiêu cực đến các hộ gia đình thu nhập thấp. Một hệ thống thuế VAT lũy tiến, với mức thuế suất thống nhất và cơ chế bồi thường theo thời gian thực, được xem là giải pháp khả thi giúp giảm tính lũy thoái của thuế tiêu dùng.

Tỷ lệ thu thuế trên Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Indonesia đã duy trì ở mức 10–12% trong thập kỷ qua, không đủ để đáp ứng nhu cầu đầu tư vào y tế, giáo dục và cơ sở hạ tầng. Chính phủ ban đầu đề xuất tăng thuế suất VAT lên 12% (để tăng cường thu ngân sách) nhưng đã điều chỉnh xuống 11% trước áp lực dư luận, với mức 12% chỉ áp dụng cho hàng xa xỉ.

Với thuế suất VAT trung bình toàn cầu ở mức 15%, Indonesia vẫn có dư địa để tăng thuế dù khiêm tốn. Việc cải cách hệ thống VAT bằng cách đơn giản hóa thuế suất, loại bỏ các miễn trừ phức tạp và giảm thuế đối với các mặt hàng thiết yếu có thể giúp tăng thu ngân sách mà không làm trầm trọng thêm gánh nặng cho người nghèo.

Tuy nhiên, VAT có tính lũy thoái, ảnh hưởng nặng nề đến người thu nhập thấp, những người dành phần lớn thu nhập cho tiêu dùng. Hệ thống VAT hiện đại có thể giải quyết vấn đề này bằng cách kết hợp cơ chế bồi thường cung cấp khoản hoàn trả trực tiếp, theo thời gian thực cho người tiêu dùng có thu nhập thấp đủ điều kiện.

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đã ủng hộ đề xuất hoàn thuế kỹ thuật số, nhưng việc triển khai đòi hỏi sự tích hợp dữ liệu chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng. Một bước quan trọng là hợp nhất hệ thống nhận dạng công dân và người nộp thuế để xác định chính xác đối tượng hưởng lợi. Ngoài ra, cần giải quyết các thách thức về hạ tầng số ở khu vực nông thôn.

Dù mang lại nhiều lợi ích, hệ thống VAT lũy tiến cũng đối mặt với rào cản lớn. Những lo ngại về quyền riêng tư dữ liệu, rủi ro gian lận và khả năng xâm nhập của hệ thống đòi hỏi phải có các quy định chặt chẽ và nâng cao tính minh bạch. Các biện pháp bảo vệ dữ liệu mạnh mẽ, bao gồm các giao thức xác thực an toàn cho cả người tiêu dùng và cơ quan thuế, là điều cần thiết để bảo vệ thông tin nhạy cảm.

Bất chấp những thách thức, mô hình VAT mới hứa hẹn tăng doanh thu, giảm gánh nặng cho người nghèo và hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ. Đây không chỉ là một chính sách thuế, mà còn là chiến lược thúc đẩy tăng trưởng bao trùm, giúp Indonesia tiến gần hơn đến mục tiêu trở thành nền kinh tế thu nhập cao vào năm 2045.

Nếu thành công, Indonesia có thể trở thành hình mẫu cho các quốc gia Đông Nam Á khác trong việc cải cách thuế một cách công bằng và hiệu quả.