Nghị quyết 57-NQ/TW: Bước chuyển từ thủ tục sang chủ động nhận diện rủi ro

Chuyển đổi số đang tạo bước chuyển rõ nét trong quản lý thuế, từ xử lý thủ tục điện tử sang quản lý dựa trên dữ liệu, hóa đơn điện tử và phân tích rủi ro. Việc kết nối, khai thác dữ liệu ngày càng sâu rộng giúp cơ quan Thuế nâng khả năng nhận diện người nộp thuế, kiểm soát rủi ro, đồng thời tạo thuận lợi hơn cho người dân, doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ với ngân sách.

Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại và đổi mới phương thức quản trị quốc gia. Trong số đó, dữ liệu được xác định là một nguồn lực quan trọng, cần được làm giàu và khai thác hiệu quả.

Với ngành thuế, tinh thần này được cụ thể hóa bằng việc xây dựng hệ thống quản lý dựa trên dữ liệu, đẩy mạnh kết nối, chia sẻ thông tin giữa các cơ sở dữ liệu, mở rộng dịch vụ thuế điện tử và ứng dụng công nghệ vào phân tích, đánh giá rủi ro. Đây không chỉ là đưa thủ tục từ môi trường giấy sang điện tử mà hướng tới thay đổi cách cơ quan thuế nhận diện người nộp thuế, xác định nghĩa vụ và lựa chọn đối tượng cần tập trung quản lý.

Phó Cục trưởng Cục Thuế Đặng Ngọc Minh cho biết, Cục Thuế sẽ tiếp tục bám sát chỉ đạo của Trung ương, Chính phủ và Bộ Tài chính, thực hiện hiệu quả Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị, trọng tâm là hoàn thiện hệ thống chính sách thuế và quản lý thuế theo hướng đồng bộ, tháo gỡ các điểm nghẽn, thúc đẩy tuân thủ tự nguyện, góp phần tăng cường hiệu quả kinh tế.

Ngành thuế cũng sẽ đẩy mạnh kết nối, chia sẻ dữ liệu và triển khai các nhiệm vụ gắn với Đề án 06; nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin hỗ trợ hộ, cá nhân kinh doanh kê khai thuế; tiếp tục số hóa, cắt giảm thủ tục hành chính và hiện đại hóa ngành thuế.

Trong 8 tháng đầu năm 2026, số thu ngân sách nhà nước do cơ quan thuế quản lý ước đạt 1.793.056 tỷ đồng, bằng 79,9% dự toán và tăng 16,7% so với cùng kỳ. Cùng với kết quả thu, chất lượng dữ liệu quản lý cũng được nâng lên thông qua việc chuẩn hóa thông tin người nộp thuế.

Trong kỳ, ngành thuế cấp mới mã số thuế cho 167.637 doanh nghiệp, tổ chức; đồng thời hoàn tất chấm dứt hiệu lực mã số thuế đối với 94.991 doanh nghiệp, tổ chức. Việc làm sạch dữ liệu giúp thông tin về tình trạng hoạt động của doanh nghiệp sát hơn với thực tế, tạo cơ sở để sàng lọc, kiểm soát rủi ro và phòng ngừa việc lợi dụng pháp nhân để mua bán hóa đơn, trốn thuế, gian lận.

Đáng chú ý, trong số gần 95.000 mã số thuế chấm dứt hiệu lực có gần 72.000 hồ sơ tồn từ năm 2025 trở về trước được xử lý trong chiến dịch làm sạch mã số thuế. Theo Cục Thuế, số doanh nghiệp, chi nhánh được cấp mới mã số thuế trong 8 tháng cao hơn nhiều số doanh nghiệp, tổ chức chấm dứt hiệu lực mã số thuế, qua đó phản ánh rõ hơn trạng thái hoạt động của khu vực doanh nghiệp.

Một trong những thay đổi rõ nét của chuyển đổi số là dữ liệu hóa đơn điện tử. Trong 7 tháng năm 2026, hệ thống hóa đơn điện tử đã xử lý khoảng 7 tỷ hóa đơn, nâng tổng số hóa đơn được xử lý từ khi triển khai lên khoảng 28 tỷ. Số cơ sở kinh doanh sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền đạt 527.604, tăng 40% so với cuối năm 2025; trong đó có 205.769 doanh nghiệp và 321.835 hộ kinh doanh.

Nguồn dữ liệu này tạo điều kiện để ngành thuế chuyển mạnh sang quản lý dựa trên rủi ro. Khi dữ liệu hóa đơn được kết nối với thông tin đăng ký thuế, kê khai, nộp thuế và các nguồn dữ liệu liên quan, cơ quan quản lý có thể nhận diện những biến động bất thường về doanh thu, giao dịch hoặc nghĩa vụ thuế, từ đó tập trung nguồn lực vào những trường hợp có dấu hiệu rủi ro cao.

Đến cuối tháng 6/2026, 99,4% doanh nghiệp sử dụng dịch vụ khai thuế điện tử; 1,06 triệu doanh nghiệp thực hiện 11,5 triệu hồ sơ qua hệ thống. Các doanh nghiệp thực hiện 2,68 triệu giao dịch nộp thuế điện tử với số tiền hơn 753.680 tỷ đồng. Số tài khoản thuế điện tử cá nhân đạt 17,7 triệu; eTax Mobile ghi nhận 15,3 triệu lượt sử dụng và 23,7 triệu giao dịch, với tổng số tiền nộp thành công 42.279 tỷ đồng.

Đối với hộ, cá nhân kinh doanh, chuyển đổi số có ý nghĩa đặc biệt khi phương thức quản lý thuế đang thay đổi mạnh. Đến cuối tháng 6, có 2,72 triệu hộ, cá nhân kinh doanh, tương ứng 86% số đang hoạt động, sử dụng eTax Mobile; 99,54% số tờ khai được thực hiện bằng phương thức điện tử. Khoảng 95% hộ kinh doanh đã thông báo thành công số tài khoản ngân hàng.

Việc mở rộng các nền tảng số giúp người nộp thuế có thể đăng ký, kê khai, tra cứu và nộp thuế trên thiết bị di động, đồng thời gửi phản ánh, kiến nghị và vướng mắc trực tuyến. Từ phía cơ quan quản lý, đây là cơ sở để rút ngắn quy trình xử lý, tăng khả năng hỗ trợ và giảm chi phí tuân thủ.

Theo bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam, doanh nghiệp cần đưa quản trị thuế trở thành một bộ phận trong quản trị doanh nghiệp, chủ động lập kế hoạch thuế và nâng cao năng lực tuân thủ trong bối cảnh chính sách thuế có nhiều thay đổi. Việc chủ động quản trị thuế giúp doanh nghiệp kiểm soát tốt hơn nghĩa vụ thuế và hạn chế rủi ro trong quá trình hoạt động.

Cùng với đó, dữ liệu cũng đang mở rộng khả năng quản lý đối với những lĩnh vực kinh doanh trước đây khó nhận diện đầy đủ. Năm 2025, số thu từ thương mại điện tử tăng 66,5%; có 202 nhà cung cấp nước ngoài đăng ký, khai và nộp thuế, đóng góp khoảng 13.900 tỷ đồng. Việc kết nối dữ liệu giữa cơ quan Thuế với các nền tảng thương mại điện tử, dữ liệu định danh và các nguồn thông tin liên quan tiếp tục là hướng quan trọng để xác định doanh thu, nghĩa vụ thuế và mức độ tuân thủ.

Cùng với việc mở rộng dữ liệu, yêu cầu về chất lượng và an toàn dữ liệu ngày càng lớn. Dữ liệu thuế liên quan trực tiếp đến thông tin tài chính, doanh thu, giao dịch và nghĩa vụ của hàng triệu người dân, doanh nghiệp. Vì vậy, hiệu quả chuyển đổi số phụ thuộc không chỉ vào công nghệ mà còn vào việc dữ liệu được cập nhật chính xác, kết nối thông suốt, khai thác đúng mục đích và bảo đảm an toàn.

Cục Thuế đang tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong các sản phẩm phục vụ người nộp thuế, trong đó có Chatbot hỗ trợ trên eTax Mobile. Việc ứng dụng AI được kỳ vọng giúp tăng khả năng hỗ trợ tự động, giải đáp nhanh các vấn đề phổ biến, đồng thời giảm áp lực cho bộ phận hỗ trợ trực tiếp.

Đối với người nộp thuế, khi dữ liệu giao dịch, hóa đơn và nghĩa vụ thuế được kết nối thường xuyên, yêu cầu cung cấp thông tin chính xác, sử dụng hóa đơn đúng quy định và chủ động theo dõi nghĩa vụ thuế cũng cao hơn. Đây là quá trình chuyển từ việc thực hiện nghĩa vụ theo từng thủ tục sang chủ động quản trị nghĩa vụ thuế trên môi trường số.