Làm sạch mã số thuế, ngăn doanh nghiệp “ma” trục lợi

Chiều 9/9, Cục Thuế (Bộ Tài chính) cho biết đang triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm đẩy nhanh xử lý hồ sơ chấm dứt hiệu lực mã số thuế, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp hoàn thành nghĩa vụ theo quy định, đồng thời tăng cường rà soát, kiểm soát các trường hợp có rủi ro về mua bán hóa đơn, trốn thuế, gian lận và trục lợi ngân sách nhà nước.

Theo đó, ngành Thuế tổ chức triển khai theo phương thức phân luồng hồ sơ và phân tầng rủi ro, tách bạch rõ giữa nhóm hồ sơ cần hỗ trợ, tháo gỡ để giải quyết nhanh với nhóm hồ sơ cần kiểm tra, xác minh, xử lý nghiêm. Hiệu quả xử lý được đánh giá trên cơ sở thời gian giải quyết hồ sơ, mức độ giảm tồn đọng tại địa bàn trọng điểm, kết quả kiểm soát phát sinh mới và xử lý nhóm rủi ro cao.

Cục Thuế yêu cầu làm sạch, chuẩn hóa dữ liệu, xử lý hồ sơ tồn đọng, ngăn ngừa phát sinh mới, nâng cao tuân thủ; phát huy vai trò của chính quyền địa phương và phối hợp liên ngành trong quản lý thuế, đồng thời rà soát những vướng mắc, hạn chế để hoàn thiện cơ chế, chính sách và quy trình quản lý thuế.

Trong quá trình triển khai, Bộ Tài chính đã đề nghị UBND các tỉnh, thành phố chỉ đạo sở, ngành, chính quyền địa phương và công an cơ sở phối hợp với cơ quan thuế. Cục Thuế cũng đang phối hợp với Cục C06, Bộ Công an để rà soát, chuẩn hóa thông tin định danh của người đại diện theo pháp luật đối với doanh nghiệp ở trạng thái chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế (trạng thái 03) và không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký (trạng thái 06), phục vụ việc liên hệ, hướng dẫn người nộp thuế và xác minh thông tin quản lý thuế.

Đối với cơ quan đăng ký kinh doanh, Cục Thuế đề nghị tăng cường phối hợp trong xử lý doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ đăng ký, thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp theo quy định và hoàn tất thủ tục giải thể đối với các doanh nghiệp đã hoàn thành nghĩa vụ thuế. Với cơ quan Hải quan, việc xác nhận nghĩa vụ thuế được phối hợp thực hiện nhằm rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ giải thể, chấm dứt hoạt động.

Cục Thuế cũng đang phối hợp với các cơ quan liên quan để làm rõ trách nhiệm xử lý các trường hợp cá nhân bị giả mạo, sử dụng trái phép thông tin để thành lập doanh nghiệp, theo hướng bảo vệ quyền lợi của cá nhân bị hại và tách bạch với nghĩa vụ của pháp nhân được thành lập trái phép.

Song song với các giải pháp trên, cơ quan thuế đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân và doanh nghiệp nắm rõ mục tiêu, ý nghĩa của chiến dịch; biên soạn, phổ biến tài liệu, sổ tay, cẩm nang, infographic và video hướng dẫn chi tiết thủ tục giải thể, chấm dứt hoạt động để doanh nghiệp, hộ kinh doanh nắm rõ quy định.

Cơ quan thuế cũng gửi thông báo đến các doanh nghiệp cần rà soát, xử lý thông qua tài khoản điện tử, email, số điện thoại liên hệ của doanh nghiệp và chủ doanh nghiệp trên hệ thống quản lý thuế; công khai thông tin về tình trạng mã số thuế của các doanh nghiệp này trên cổng thông tin điện tử của cơ quan thuế. Đồng thời, cơ quan thuế liên hệ trực tiếp, thông tin và vận động doanh nghiệp hoàn thành nghĩa vụ kê khai, nộp thuế.

Để tiếp nhận và xử lý hồ sơ kịp thời, ngành Thuế tiếp tục tháo gỡ những vướng mắc thuộc thẩm quyền, nâng cấp các ứng dụng công nghệ thông tin; mở rộng chức năng trên ứng dụng Etax Mobile để thông báo cho cá nhân là người đại diện theo pháp luật biết về nghĩa vụ thuế của các doanh nghiệp liên quan, các quyết định cưỡng chế nợ thuế, cưỡng chế tạm hoãn xuất nhập cảnh; đồng thời cho phép cá nhân phản ánh tình trạng bị sử dụng trái phép thông tin cá nhân để thành lập doanh nghiệp giả mạo, doanh nghiệp ma.

Các giải pháp này được triển khai trong Chiến dịch “Làm sạch mã số thuế - Tháo gỡ điểm nghẽn trong kinh doanh” do Cục Thuế ban hành theo Quyết định số 595/QĐ-CT. Mục tiêu là tuyên truyền, hỗ trợ người nộp thuế không còn hoạt động sản xuất, kinh doanh thực hiện thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế theo quy định; đồng thời rà soát, làm sạch, chuẩn hóa và giảm số người nộp thuế đang ở trạng thái ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục ở trạng thái 03 và 06.

Mục tiêu của chiến dịch đồng thời là kiểm soát phát sinh mới, không để hồ sơ giải thể, chấm dứt hoạt động bị tồn đọng; qua đó phản ánh thực chất sức khỏe nền kinh tế, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp tuân thủ tốt, có mong muốn quay trở lại hoạt động kinh doanh, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý thuế, phòng ngừa việc lợi dụng pháp nhân để mua bán hóa đơn, trốn thuế, gian lận và trục lợi ngân sách nhà nước.

Theo Cục Thuế, việc triển khai chiến dịch xuất phát từ thực tế số lượng lũy kế doanh nghiệp, tổ chức, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế tiếp tục gia tăng. Tình trạng người nộp thuế không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký với cơ quan thuế cũng diễn ra tại nhiều địa bàn, ngành nghề.

Tại thời điểm tháng 6/2026, số lượng doanh nghiệp thuộc hai tình trạng nêu trên gần 600.000 doanh nghiệp. Cục Thuế đánh giá đây là một trong những điểm nghẽn lớn trong công tác quản lý thuế, làm gia tăng hồ sơ tồn đọng, kéo dài thời gian xử lý thủ tục hành chính, gây lãng phí nguồn lực xã hội, ảnh hưởng đến tính minh bạch của môi trường kinh doanh và tác động trực tiếp đến người nộp thuế chấp hành tốt pháp luật.

Tình trạng này cũng tiềm ẩn rủi ro thất thu ngân sách nhà nước và phát sinh rủi ro pháp lý đối với chủ doanh nghiệp, người đại diện theo pháp luật, chủ hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh khi không thực hiện hoặc chưa hoàn thành nghĩa vụ thuế theo quy định.

Thực tiễn quản lý cũng cho thấy một bộ phận đối tượng lợi dụng sự thông thoáng của thủ tục thành lập doanh nghiệp, đăng ký kinh doanh để thành lập pháp nhân không phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh thực chất; sử dụng hóa đơn không hợp pháp để hợp thức hóa chi phí, trốn thuế, chiếm đoạt tiền thuế, ảnh hưởng đến trật tự, kỷ cương quản lý nhà nước, môi trường đầu tư, kinh doanh và hiệu lực quản lý thuế.

Vì vậy, thông điệp của chiến dịch là cơ quan thuế đẩy mạnh tuyên truyền để người nộp thuế chủ động hoàn thiện các nghĩa vụ pháp lý; tập trung tháo gỡ nhanh các hồ sơ đủ điều kiện, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp tuân thủ, đồng thời tăng cường sàng lọc rủi ro, ngăn chặn việc lợi dụng doanh nghiệp “ảo”, doanh nghiệp “ma” để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật.

Qua đó, số liệu doanh nghiệp được làm sạch, phản ánh thực chất sức khỏe nền kinh tế, tháo gỡ nguồn lực để khuyến khích tái gia nhập thị trường và tạo nguồn thu bền vững cho ngân sách nhà nước.

Về cơ sở pháp lý, Cục Thuế cho biết khung pháp lý trực tiếp điều chỉnh việc chấm dứt, khôi phục hiệu lực mã số thuế hiện gồm Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15, Nghị định số 252/2026/NĐ-CP và Thông tư số 90/2026/TT-BTC. Về bản chất, Chiến dịch không đặt ra nghĩa vụ pháp lý mới đối với người nộp thuế mà tổ chức rà soát, hỗ trợ và xử lý các nghĩa vụ đã được pháp luật quy định.

Khi chấm dứt hiệu lực mã số thuế, người nộp thuế phải hoàn thành các nghĩa vụ về hóa đơn, hồ sơ khai thuế, số tiền thuế và các khoản thu khác thuộc ngân sách nhà nước phải nộp; xử lý số tiền thuế nộp thừa, số thuế giá trị gia tăng chưa được khấu trừ nếu có. Trường hợp đơn vị chủ quản có đơn vị phụ thuộc thì các đơn vị phụ thuộc phải hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế trước.

Đối với người nộp thuế không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký, người nộp thuế vẫn phải chịu trách nhiệm đối với các nghĩa vụ thuế phát sinh trong thời gian ở trạng thái này. Trường hợp đề nghị khôi phục mã số thuế, người nộp thuế phải hoàn thành hồ sơ khai thuế còn thiếu và các nghĩa vụ phải nộp theo quy định, trừ các trường hợp pháp luật có quy định khác.

Trường hợp người nộp thuế ở trạng thái 06 quay lại để thực hiện thủ tục giải thể, chấm dứt hoạt động, sau khi tiếp nhận đầy đủ hồ sơ đề nghị chấm dứt hiệu lực mã số thuế, cơ quan thuế lập danh sách hồ sơ khai thuế còn thiếu, tình hình sử dụng hóa đơn, số tiền thuế và các khoản thu khác thuộc ngân sách nhà nước phải nộp hoặc còn nợ và xử lý vi phạm theo quy định đến thời điểm nộp hồ sơ. Trong trường hợp này, pháp luật không bắt buộc cơ quan thuế phải xác minh lại tình trạng hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký.

Trong 8 tháng của năm 2026, ngành thuế đã hoàn tất chấm dứt hiệu lực mã số thuế cho 94.991 doanh nghiệp, tổ chức, bằng 209% cùng kỳ năm 2025. Trong số đó, 23.017 doanh nghiệp, tổ chức đề nghị chấm dứt hiệu lực mã số thuế trong năm 2026 do không còn nhu cầu hoạt động sản xuất, kinh doanh và 71.974 doanh nghiệp, tổ chức có hồ sơ nộp từ năm 2025 về trước được cơ quan thuế xử lý trong Chiến dịch Làm sạch mã số thuế.

Đồng thời, cơ quan thuế các cấp đã hỗ trợ rà soát và khôi phục mã số thuế để 3.554 doanh nghiệp quay trở lại hoạt động sản xuất, kinh doanh.

So sánh tương quan, số lượng doanh nghiệp, chi nhánh được cơ quan thuế cấp mã số thuế khi thành lập trong 8 tháng đầu năm 2026 gấp 6,8 lần số đã hoàn tất thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế, cao hơn tỷ lệ của năm 2024 là 6 lần và năm 2025 là 4,5 lần.

Kết quả này cho thấy, mặc dù số lượng doanh nghiệp hoàn tất thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế tăng mạnh do cơ quan thuế tập trung xử lý các hồ sơ tồn đọng từ nhiều năm trước, số doanh nghiệp gia nhập thị trường vẫn duy trì ở mức cao so với số doanh nghiệp chấm dứt hoạt động.

Bên cạnh việc xử lý hồ sơ tồn đọng, trong những năm qua, với tinh thần đồng hành cùng doanh nghiệp và người nộp thuế vượt qua khó khăn, phục hồi hoạt động sản xuất, kinh doanh, ngành thuế đã kịp thời đề xuất, báo cáo Bộ Tài chính trình Chính phủ, Quốc hội ban hành nhiều giải pháp về thuế; đồng thời chỉ đạo cơ quan thuế các cấp triển khai các chính sách miễn, giảm, gia hạn thuế, phí, tiền thuê đất cho doanh nghiệp và người dân.

Năm 2024, tổng số tiền thuế, tiền thuê đất được miễn, giảm, gia hạn khoảng 178,2 nghìn tỷ đồng, trong đó khoảng 98,3 nghìn tỷ đồng được gia hạn và khoảng 79,9 nghìn tỷ đồng được miễn, giảm. Năm 2025, quy mô các chính sách hỗ trợ tiếp tục tăng lên khoảng 229 nghìn tỷ đồng, gồm khoảng 122 nghìn tỷ đồng được gia hạn và khoảng 107 nghìn tỷ đồng được miễn, giảm.

Cùng với tình hình sản xuất, kinh doanh và tác động của các chính sách hỗ trợ, kết quả thu ngân sách nhà nước do cơ quan Thuế quản lý tiếp tục duy trì mức tăng trưởng khá. Thu ngân sách nhà nước 8 tháng đầu năm 2026 ước đạt 1.793.056 tỷ đồng, bằng 79,9% dự toán và tăng 16,7% so với cùng kỳ; năm 2025 đạt 130,1% dự toán và tăng 27,6% so với năm 2024.

Theo Cục Thuế, việc triển khai Chiến dịch không chỉ nhằm xử lý dứt điểm các hồ sơ tồn đọng, làm sạch và chuẩn hóa dữ liệu người nộp thuế, mà còn hướng tới đồng thời hai mục tiêu: tạo thuận lợi cho các doanh nghiệp có nhu cầu tuân thủ, khôi phục hoạt động hoặc hoàn tất thủ tục chấm dứt hoạt động; đồng thời tăng cường sàng lọc, kiểm soát rủi ro, ngăn chặn việc lợi dụng doanh nghiệp “ảo”, doanh nghiệp “ma” để thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật, qua đó bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các doanh nghiệp chấp hành tốt pháp luật.

Dữ liệu doanh nghiệp sau khi được rà soát, chuẩn hóa sẽ phản ánh sát thực chất hơn tình trạng hoạt động của doanh nghiệp và sức khỏe của nền kinh tế, góp phần giải phóng các nguồn lực đang bị tồn đọng, tạo điều kiện cho việc tái gia nhập thị trường và tạo nguồn thu bền vững cho ngân sách nhà nước.

Trong thời gian tới, Cục Thuế tiếp tục rà soát các vướng mắc về chính sách, nghĩa vụ thuế và chế tài xử phạt; nghiên cứu, báo cáo cấp có thẩm quyền các giải pháp phù hợp nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn còn tồn tại, tạo điều kiện để doanh nghiệp sớm hoàn thành nghĩa vụ với ngân sách nhà nước, khôi phục hoạt động hoặc hoàn tất thủ tục chấm dứt hoạt động theo đúng quy định.