Israel: Đồng shekel tăng giá kỷ lục - “con dao hai lưỡi” của nền kinh tế

Tính đến cuối tuần qua, đồng tiền này đã đạt một trong những mức cao nhất kể từ giữa thập niên 1990. Tuy nhiên, đà tăng giá nhanh chóng của shekel, đặc biệt kể từ tháng 4 năm ngoái, đang trở thành con dao hai lưỡi đối với nền kinh tế vốn phụ thuộc lớn vào xuất khẩu và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Đồng shekel mạnh mang lại tác động kiềm chế lạm phát rõ rệt: hàng nhập khẩu rẻ hơn, áp lực tăng giá giảm, chi phí tín dụng thấp hơn cho người tiêu dùng và tạo dư địa để Ngân hàng trung ương Israel (BoI) hạ lãi suất. Dù vậy, mặt trái của xu hướng này là những khó khăn ngày càng gia tăng đối với các doanh nghiệp sản xuất trong nước và các ngành phụ thuộc vào xuất khẩu, vốn thu ngoại tệ nhưng phải chi trả chi phí bằng shekel.

Theo các chuyên gia, rủi ro lớn nhất là việc đồng shekel tăng giá sẽ khiến hàng hóa và dịch vụ của Israel trở nên đắt đỏ hơn trên thị trường quốc tế, làm suy yếu một trong những động lực tăng trưởng quan trọng nhất của nền kinh tế và ảnh hưởng tiêu cực đến việc làm.

Ông Alex Zabezhinsky, Kinh tế trưởng của Công ty Đầu tư Meitav, nhận định xu hướng đồng shekel mạnh không phải là hiện tượng nhất thời mà phản ánh những nền tảng vững chắc, bao gồm dòng vốn đầu tư nước ngoài vào các doanh nghiệp Israel và thị trường chứng khoán trong bối cảnh niềm tin vào sự phục hồi nhanh của nền kinh tế.

Ông nhấn mạnh: “Đồng tiền mạnh giúp giảm chi phí nhập khẩu nguyên liệu và nhiều mặt hàng tiêu dùng, cũng như chi phí du lịch nước ngoài". Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo rằng các doanh nghiệp sản xuất trong nước đang phải trả lương và chi phí bằng shekel, làm xói mòn lợi nhuận và khả năng cạnh tranh.

Trước khi chiến sự với Hamas bùng phát ngày 7/10/2023, đồng shekel đã suy yếu và rơi xuống mức thấp nhất trong 8 năm, gần 4 shekel đổi 1 USD. Tuy nhiên, chỉ một tháng sau đó, đồng tiền này đã phục hồi mạnh mẽ. Đến nay, shekel giao dịch quanh mức 3,12-3,14 shekel/USD – mức cao nhất trong vòng 4 năm – bất chấp gánh nặng chi phí chiến tranh và nợ công gia tăng.

Ngân hàng trung ương Israel cho biết, mức tăng 6% của shekel so với USD trong 6 tháng cuối năm 2025 chủ yếu nhờ sự sụt giảm “phần bù rủi ro” của Israel sau xung đột với Iran và lệnh ngừng bắn tại Gaza. Lạm phát năm 2025 giảm xuống còn 2,6%, nằm trong mục tiêu 1–3% của chính phủ, trong đó giá quần áo, giày dép và đồ gia dụng giảm mạnh.

Tuy nhiên, lợi ích này không được phân bổ đồng đều. Các nhà sản xuất và doanh nghiệp xuất khẩu – lĩnh vực chiếm khoảng 40% hoạt động kinh tế – đang chịu sức ép nặng nề, đặc biệt khi xuất khẩu sang Mỹ còn bị áp thuế 15%. Dữ liệu cho thấy xuất khẩu hàng hóa năm 2025 đã giảm 7,4% tính theo shekel.

Ông Netanel Haiman, Trưởng bộ phận kinh tế của Hiệp hội Các nhà sản xuất Israel, cho biết nhiều doanh nghiệp đang đối mặt với giai đoạn khó khăn hơn cả thời điểm chiến sự căng thẳng. “Tỷ giá và thuế quan đang tạo ra ‘cơn bão hoàn hảo’, có thể làm doanh thu và lợi nhuận của các công ty xuất khẩu giảm tới 30%”, ông cảnh báo, đồng thời cho rằng hàng chục nghìn lao động có nguy cơ mất việc.

Trong khi đó, đồng shekel mạnh lại tiếp tục thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài. Năm 2025, các thương vụ mua bán – sáp nhập trong lĩnh vực công nghệ đạt kỷ lục, góp phần tạo áp lực tăng giá cho đồng nội tệ. Các chuyên gia dự báo xu hướng này sẽ còn tiếp diễn, trừ khi xảy ra cú sốc lớn về địa chính trị hoặc điều chỉnh mạnh trên thị trường tài chính toàn cầu.