Kế hoạch đầu tư 700 tỷ USD vào AI tái định hình kinh tế toàn cầu

Theo trang Ynetnews của Israel, 5 “đại gia” trí tuệ nhân tạo gồm Amazon, Google, Microsoft, Meta và Oracle dự kiến rót tổng cộng tới 700 tỷ USD vào hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI) trong năm 2026.

Con số này gần gấp đôi tổng mức chi của năm ngoái, tương đương khoảng 3/4 ngân sách quốc phòng Mỹ, thậm chí vượt GDP của một số quốc gia như Israel hay Thụy Sĩ. Phần lớn khoản chi tiêu vốn (CapEx) sẽ được dành cho việc xây dựng các trung tâm dữ liệu khổng lồ và mua sắm chip tiên tiến nhằm vận hành các hệ thống AI tạo sinh.

Riêng Amazon đã công bố kế hoạch chi 200 tỷ USD trong năm nay, trong khi Google dự kiến đầu tư khoảng 180 tỷ USD để giành lợi thế trong kỷ nguyên công nghệ mới. Tuy nhiên, sự bứt tốc này cũng làm dấy lên tâm lý bất an tại Phố Wall. Cổ phiếu Amazon đã giảm mạnh sau khi thông tin tăng chi tiêu được công bố, khi giới đầu tư lo ngại doanh thu từ dịch vụ AI chưa tăng đủ nhanh để biện minh cho quy mô đầu tư khổng lồ như vậy.

Làn sóng đầu tư vào AI không chỉ là những con số trên bảng cân đối kế toán mà đang tác động trực tiếp đến nền kinh tế thực. Nhu cầu bùng nổ đối với chip nhớ và linh kiện tính toán phục vụ các trung tâm dữ liệu AI đang gây ra tình trạng thiếu hụt linh kiện toàn cầu cho các thiết bị điện tử tiêu dùng truyền thống. Một số nhà sản xuất đã cảnh báo về khó khăn nguồn cung chip do các hãng bán dẫn ưu tiên thị trường máy chủ có biên lợi nhuận cao hơn.

Song song với đó, “cơn khát” xây dựng trung tâm dữ liệu đang hút nguồn lực khỏi ngành xây dựng tại Mỹ và châu Âu. Thiếu hụt lao động và vật liệu thô bị dồn sang các siêu dự án công nghệ, đẩy chi phí xây nhà và văn phòng leo thang, làm trầm trọng thêm khủng hoảng nhà ở tại nhiều đô thị.

Tình trạng khan hiếm lao động lành nghề như thợ điện, thợ ống nước… ngày càng nghiêm trọng, kéo theo chi phí nhân công tăng vọt. Hầu như mọi lĩnh vực liên quan đến xây dựng và bảo trì trung tâm dữ liệu đều bước vào thời kỳ bùng nổ chưa từng thấy.

Giữa làn sóng AI, Nvidia vẫn giữ vị thế “nhà vô địch” về chip. Tuy nhiên, các đối thủ không đứng yên. AMD đã tung ra dòng MI300 nhằm cạnh tranh với H100 của Nvidia, trong khi Intel nỗ lực trở lại đường đua với bộ xử lý Gaudi 3, dựa trên công nghệ của Habana Labs – một startup Israel mà hãng này thâu tóm.

Ở chiều ngược lại, Trung Quốc – bất chấp các hạn chế xuất khẩu từ Mỹ – vẫn rót hàng tỷ USD vào hạ tầng nội địa thông qua các tập đoàn như Alibaba và Baidu, nhằm giảm phụ thuộc vào công nghệ phương Tây.

Tại châu Âu, khái niệm “chủ quyền số” được đẩy mạnh, khi các quốc gia Liên minh châu Âu nỗ lực xây dựng trung tâm dữ liệu độc lập để đảm bảo dữ liệu công dân không hoàn toàn nằm trong tay các tập đoàn Mỹ.

Ít ai biết rằng nền tảng cốt lõi của AI hiện đại – bộ xử lý đồ họa (GPU) – ban đầu được phát triển cho ngành công nghiệp trò chơi điện tử từ thập niên 1990. Chỉ đến đầu những năm 2010, giới nghiên cứu mới nhận ra kiến trúc xử lý song song này đặc biệt phù hợp cho việc huấn luyện mạng nơ-ron, xương sống của các hệ thống AI ngày nay.

Cơn sốt hạ tầng hiện tại gợi nhớ đến làn sóng xây dựng đường sắt thế kỷ XIX hay sự bùng nổ cáp quang cuối thập niên 1990 – những giai đoạn từng vấp phải hoài nghi nhưng sau đó tạo nền tảng cho tăng trưởng kinh tế dài hạn. Tuy vậy, câu hỏi liệu AI có mang lại bước nhảy vọt năng suất như kỳ vọng của các nhà kinh tế vẫn còn bỏ ngỏ. Một số chuyên gia cảnh báo thế giới có thể đang chứng kiến sự hình thành của một trong những bong bóng tài chính lớn nhất lịch sử.

Điều chắc chắn là các “ông lớn” công nghệ đã đi đến điểm không thể quay đầu. Họ đang thế chấp lợi nhuận tương lai để xây dựng hạ tầng cho một thế giới mới, qua đó tái định hình các ưu tiên kinh tế toàn cầu.

Với người tiêu dùng Israel, tác động trước mắt có thể là giá máy tính và điện thoại thông minh tăng cao. Tuy nhiên, sâu xa hơn, đây là sự chuyển dịch lớn của thị trường lao động toàn cầu và năng lực công nghệ của nhân loại trong thập niên tới.