Khi AI không còn là cuộc chơi của Big Tech

Trong khi cơn sốt trí tuệ nhân tạo (AI) kéo dài từ cuối năm 2022 đến nay chủ yếu tập trung vào các "gã khổng lồ" công nghệ đang xây dựng cơ sở hạ tầng, giới đầu tư đang bắt đầu đặt câu hỏi về giai đoạn tiếp theo của xu hướng này.

Nếu AI thực sự mang lại hiệu quả như kỳ vọng, những người chiến thắng tiếp theo trên thị trường chứng khoán có thể không còn là những cái tên quen thuộc, mà sẽ mở rộng sang những khu vực đang bị thị trường định giá thấp như cổ phiếu vốn hóa nhỏ và các ngành công nghiệp truyền thống.

Cơn sốt nghìn tỷ USD và những dấu hiệu cảnh báo

Bức tranh toàn cảnh về "bong bóng" AI hiện tại mang lại cảm giác quen thuộc đến đáng lo ngại. Gần 80% mức tăng trưởng của thị trường chứng khoán trong năm 2025 chỉ tập trung vào 7 công ty công nghệ lớn (Alphabet, Amazon, Apple, Meta, Microsoft, Nvidia và Tesla). Tất cả đều đang cạnh tranh khốc liệt để giành quyền kiểm soát toàn bộ chuỗi giá trị AI – từ phần cứng, phần mềm, dữ liệu đến năng lượng và hạ tầng. 

Sự tập trung cao độ này đi kèm với dòng vốn đầu tư khổng lồ chưa từng có. Ngay trước thềm năm mới, Tập đoàn SoftBank (Nhật Bản) đã hoàn tất khoản đầu tư 41 tỷ USD vào OpenAI, đưa định giá của "cha đẻ" chatbot ChatGPT đình đám lên mức 500 tỷ USD. Chỉ riêng trong năm qua, OpenAI đã góp mặt trong 5/10 thương vụ lớn nhất ngành, bao gồm dự án Stargate trị giá 500 tỷ USD hợp tác với SoftBank và Oracle, hay khoản đầu tư 100 tỷ USD từ Nvidia. Cùng lúc đó, hơn 61 tỷ USD đã được chi ra trên toàn cầu chỉ để xây dựng các trung tâm dữ liệu và con số này dự kiến sẽ còn tăng thêm nữa.

Tuy nhiên, tương tự thời kỳ khủng hoảng dot-com, định giá các công ty đang tăng vọt mà thiếu đi lộ trình lợi nhuận rõ ràng. Giới doanh nghiệp đang cố gắng thuyết phục giới đầu tư về viễn cảnh AI thay thế lao động con người, bất chấp thực tế là 95% các thử nghiệm AI trong doanh nghiệp đã không thành công. Nếu lịch sử lặp lại, cơn say hiện tại có thể kết thúc bằng một cú sập mạnh cho thị trường và buộc nhà đầu tư phải tính đến các phương án thay thế.

Cú hích cho nhóm cổ phiếu nhỏ

Trước bối cảnh đó, giới chuyên gia từng nhận định rằng lợi ích lớn hơn từ làn sóng AI có thể sẽ thuộc về các công ty thuộc nền kinh tế cũ. Đây là những doanh nghiệp vốn vận hành kém hiệu quả hơn nhưng lại có dư địa lớn để gia tăng lợi nhuận bền vững nhờ cải thiện năng suất thông qua công nghệ mới.

Chia sẻ quan điểm trên, ông Ohsung Kwon, chuyên gia tại ngân hàng Wells Fargo cho hay các cổ phiếu vốn hóa nhỏ (đại diện là chỉ số Russell 2000) có thể nhận được những lợi ích từ AI lớn hơn so với các cổ phiếu vốn hóa lớn (đại diện là chỉ số S&P 500). Mặc dù các công ty nhỏ thường chậm chân hơn trong việc áp dụng công nghệ, nhưng tác động của việc tiết kiệm chi phí đối với họ lại vô cùng lớn.

Theo ước tính của Wells Fargo, mỗi 1% chi phí lao động tiết kiệm được nhờ AI sẽ giúp lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu (EPS) của nhóm S&P 500 tăng khoảng 2%. Nhưng con số này đối với nhóm Russell 2000 lên tới hơn 6%.

Đây chính là yếu tố khiến triển vọng dài hạn của AI trở nên hấp dẫn đối với các nhà đầu tư. Những người hưởng lợi cuối cùng không chỉ giới hạn ở những công ty phát triển công nghệ, mà lan tỏa sang các doanh nghiệp ứng dụng nó để tối ưu hóa vận hành trên diện rộng. 

Bài học từ lịch sử

Tuy nhiên, giới phân tích cũng cảnh báo rằng thế giới vẫn đang ở những "hiệp đầu" của kỷ nguyên AI và sẽ cần thời gian để tác động năng suất thực sự hiển hiện.

Trong một ghi chú nghiên cứu gần đây, chuyên gia phân tích Greg Jensen từ quỹ đầu tư Bridgewater đã so sánh bối cảnh hiện tại với quá trình điện khí hóa vào những năm 1920 và sự bùng nổ Internet vào cuối thập niên 1990.

Theo ông Jensen, AI nhiều khả năng sẽ tuân theo "đường cong năng suất chữ J". Điều này có nghĩa là giai đoạn đầu sẽ đòi hỏi những khoản đầu tư khổng lồ vào tài sản cố định nhưng chưa cải thiện năng suất ngay lập tức. Phải mất nhiều năm sau đó, khi chi phí giảm xuống và ứng dụng lan rộng, nền kinh tế mới thực sự chứng kiến sự bùng nổ về năng suất như những gì điện khí hóa và Internet đã làm được.

Ông kết luận rằng chi tiêu đầu tư cho AI sẽ hỗ trợ đáng kể cho tăng trưởng của Mỹ trong những năm tới, khẳng định nhiều tác động của khoản đầu tư này vẫn chưa được thị trường định giá đầy đủ.

Chiến lược phòng thủ trước rủi ro

Nhưng bất chấp niềm tin về triển vọng dài hạn của công nghệ, nỗi lo về việc các cổ phiếu AI hàng đầu như Nvidia hay Broadcom đang trong trạng thái “bong bóng” và có nguy cơ sụt giảm vào năm 2026 vẫn luôn hiện hữu. Để chuẩn bị cho kịch bản dòng tiền rút khỏi nhóm cổ phiếu công nghệ có giá trị vốn hóa lớn, các nhà đầu tư khôn ngoan đang tìm kiếm những "hầm trú ẩn" an toàn hơn.

Một trong những điểm đến tiềm năng chính là nhóm cổ phiếu vốn hóa nhỏ, vốn đã bị lãng quên trong cơn say AI vừa qua. Theo dữ liệu từ Yardeni Research, chỉ số S&P 600 Small Cap (bao gồm các công ty có mức vốn hóa từ 850 triệu USD - 3,7 tỷ USD) hiện có tỷ lệ giá trên lợi nhuận (P/E) dự phóng chỉ khoảng 16,4 lần, thấp hơn mức trung bình dài hạn. Nếu bong bóng công nghệ vỡ, dòng tiền sẽ có xu hướng tháo chạy khỏi các cổ phiếu lớn đắt đỏ để tìm về những tài sản bị định giá thấp này.

Ngoài ra, nhóm cổ phiếu giá trị và trả cổ tức đều đặn, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng và vật liệu cơ bản, cũng được xem là lớp phòng thủ vững chắc. Mặc dù giá dầu gần đây có phần yếu đi, nhưng nhu cầu tiêu thụ thực tế vẫn rất mạnh: Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) dự báo thế giới sẽ tiêu thụ thêm 860.000 thùng dầu/ngày so với mức ghi nhận năm 2025. Trong môi trường bất ổn, thị trường thường có xu hướng quay về coi trọng các tài sản hữu hình và thiết yếu.

Song giới quan sát chỉ ra rằng dù tỷ lệ P/E dự phóng của chỉ số S&P 500 hiện đang ở mức cao bất thường là 22,2 lần, nhưng nếu loại bỏ nhóm 7 cổ phiếu công nghệ lớn nhất thì con số này giảm xuống mức hợp lý hơn là 20,3 lần. Điều này cho thấy rủi ro chủ yếu tập trung ở một nhóm nhỏ cổ phiếu đã tăng nóng, trong khi phần còn lại vẫn đang ở mức định giá chấp nhận được và giúp giảm bớt nguy cơ cả thị trường bị kéo sập.

Về tổng thể, những diễn biến trên cho thấy giai đoạn thú vị nhất của cuộc cách mạng AI có thể vẫn còn ở phía trước. Và những người chiến thắng lớn nhất từ làn sóng bùng nổ công nghệ này có thể không phải là những cái tên đang thống trị các mặt báo ngày hôm nay.