Khi giá dầu không còn là "bạn đồng hành" của tiền tệ các thị trường mới nổi

Công nhân làm việc tại nhà máy lọc dầu ở Qamishli, tỉnh Hasakah, Syria. Ảnh: THX/TTXVN

Cuộc xung đột tại Iran không chỉ phá vỡ mối tương quan kéo dài nhiều thập kỷ giữa giá dầu thô và tiền tệ của các nền kinh tế mới nổi, mà còn khiến mối quan hệ này đảo chiều mạnh với mức nghịch biến sâu nhất trong ít nhất 27 năm qua. 

Trong khi giá dầu thô Brent đang tăng mạnh nhất kể từ năm 2020 do cú sốc cung ứng năng lượng từ chiến sự Trung Đông, chỉ số Tiền tệ các thị trường mới nổi của MSCI (MSCI EM Currency Index) lại đang hướng tới tháng giảm điểm tồi tệ nhất kể từ cuối năm 2024. Diễn biến trái chiều này đã đẩy hệ số tương quan (hệ số đo lường mức độ liên kết tuyến tính giữa hai biến số) trong 120 ngày giữa hai loại tài sản này giảm xuống mức âm 0,34 – mức phân kỳ lớn nhất kể từ khi dữ liệu bắt đầu được ghi nhận vào năm 1999. 

Về mặt lịch sử, giá dầu và tiền tệ thị trường mới nổi thường biến động cùng chiều dựa trên các yếu tố tương đồng như: triển vọng tăng trưởng toàn cầu, nhu cầu hàng hóa từ Trung Quốc, tính thanh khoản của đồng USD và dòng vốn quốc tế. Trong 25 năm qua, thị trường từng chứng kiến 4 chu kỳ tăng giá kéo dài nhiều năm khi giá dầu tăng hơn 200%. Mỗi lần như vậy, chỉ số tiền tệ MSCI của các thị trường mới nổi đều tăng mạnh và thiết lập các mức đỉnh mới. 

Tuy nhiên, xu hướng này đã thay đổi hoàn toàn trong năm nay. Giá dầu hiện trở thành tác nhân kích hoạt tâm lý “né tránh rủi ro”, khi đợt tăng giá hiện nay xuất phát từ cú sốc nguồn cung nghiêm trọng, được đánh giá là còn lớn hơn cả các cuộc khủng hoảng dầu mỏ thập niên 1970. Giới đầu tư đang ồ ạt rút vốn khỏi các thị trường đang phát triển để quay lại với các tài sản tại Mỹ. Hệ quả là, đà tăng của giá dầu đồng nghĩa với sự mất giá của tiền tệ các nước đang phát triển. 

Ông Grant Webster, đồng Giám đốc phụ trách nợ chủ quyền và ngoại hối thị trường mới nổi tại Ninety One, nhận định các yếu tố kỹ thuật về vị thế giao dịch cũng đang làm trầm trọng thêm tác động tiêu cực của giá dầu. Theo ông, căng thẳng tại Trung Đông khiến giá dầu tăng mạnh đúng thời điểm tâm lý thị trường suy yếu, trong khi tỷ lệ nắm giữ tiền tệ thị trường mới nổi của các nhà đầu tư nước ngoài trước đó đang ở mức rất cao. 

Trong phiên giao dịch ngày 12/3, chỉ số tiền tệ thị trường mới nổi đã giảm 0,3%, nâng tổng mức giảm trong tháng 3/2026 lên 1,4%. Trong khi đó, giá dầu Brent tăng 5,5% lên 97,05 USD/thùng và đang hướng tới mức tăng khoảng 34% tính trong 1 tháng. 

Bên cạnh yếu tố địa chính trị, sự thay đổi cấu trúc kinh tế cũng khiến mối tương quan truyền thống giữa hai loại tài sản này suy yếu. Cách đây một thập kỷ, các thị trường mới nổi chủ yếu tập trung vào các quốc gia xuất khẩu hàng hóa cơ bản. Tuy nhiên, hiện nay các doanh nghiệp công nghệ và tổ chức tài chính ngày càng chiếm tỷ trọng lớn hơn trong các chỉ số tham chiếu. Đồng thời, sự gia tăng của các quốc gia nhập khẩu năng lượng ròng cũng làm rạn nứt mối liên kết giữa giá dầu và tỷ giá.

Giới phân tích cho rằng các nhà đầu tư sẽ chờ đợi biến động giá dầu dịu bớt trước khi tìm kiếm những "điểm sáng" trong nhóm tiền tệ mới nổi. Những quốc gia xuất khẩu dầu ròng hoặc các nền kinh tế ít phụ thuộc vào dầu nhập khẩu và có mức lạm phát ổn định sẽ được ưu tiên. Ngược lại, các nền kinh tế phụ thuộc nặng nề vào năng lượng nhập khẩu hoặc đang đối mặt với lạm phát cao sẽ chịu thiệt hại lớn nhất.