Khoác “áo số” cho di sản nghìn năm Tháp Bà Pô Nagar

Hướng tới Ngày hội Văn hóa dân tộc Chăm lần thứ VI năm 2026, ngành Văn hóa tỉnh Khánh Hòa đã chủ động triển khai tích hợp mã QR cùng nền tảng trải nghiệm số tại Khu di tích Tháp Bà Pô Nagar. Đây là bước đi hiện thực hóa mục tiêu “Bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Chăm trong kỷ nguyên mới”; đồng thời mở ra một cánh cửa tương tác đa chiều, đưa di sản nghìn năm hòa vào dòng chảy công nghệ toàn cầu.

*Khát vọng bảo tồn trong dòng chảy số

Nằm trong chuỗi sự kiện văn hóa của tỉnh, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Khánh Hòa vừa chính thức vận hành hệ thống truyền thông mới và các giải pháp tương tác thông minh tại di tích Tháp Bà Pô Nagar. Đây là nỗ lực cụ thể nhằm số hóa toàn diện dữ liệu văn hóa, tối ưu hóa hành trình trải nghiệm của công chúng trước, trong và sau khi đến với không gian di sản diệu kỳ này.

Việc áp dụng công nghệ vào di tích không thuần túy là xu hướng kỹ thuật mà là phương thức diễn giải di sản mới, sinh động và bền vững hơn. Tại Tháp Bà Pô Nagar, hệ thống mã QR hiện đại đã được tích hợp đồng bộ trên thẻ tham quan, vé xe và toàn bộ các ấn phẩm truyền thông liên quan. Đặc biệt, hệ thống màn hình cảm ứng bố trí tại thực địa cho phép du khách đồng thời khám phá không gian kiến trúc cổ kính ngoài đời thực và không gian dữ liệu đa chiều trên môi trường số.

Bà Thái Thị Lệ Hằng, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Khánh Hòa chia sẻ: Đây là một trong những nhiệm vụ cụ thể hóa định hướng “Bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Chăm trong kỷ nguyên mới” của ngành văn hóa tỉnh. Thông qua ứng dụng công nghệ số, chúng tôi hướng đến mục tiêu nâng cao năng lực tiếp cận và trải nghiệm của công chúng đối với di sản văn hóa Chăm, đảm bảo sự phát triển hài hòa giữa bảo tồn lâu dài và phát huy giá trị trong bối cảnh toàn cầu hóa. Việc hoàn thiện sớm các giải pháp này trước thềm Ngày hội Văn hóa dân tộc Chăm lần thứ VI là yêu cầu cốt lõi nhằm nâng cao chất lượng phục vụ du khách và bạn bè quốc tế.

Chỉ với một thao tác quét mã đơn giản trên điện thoại thông minh, hệ thống sẽ mở ra một kho tàng tri thức đa phương tiện phong phú. Người xem có thể tra cứu toàn bộ thông tin văn hóa Chăm, trải nghiệm bản đồ số hệ thống tháp Chăm, khám phá tuyến tham quan 3D sống động tại không gian di tích và nhà trưng bày, hay tận mắt chiêm ngưỡng bộ sưu tập 3D các hiện vật cổ, bảo vật quốc gia với độ sắc nét tuyệt đối.

Bà Thái Thị Lệ Hằng chia sẻ thêm về tầm nhìn dài hạn hơn: “Chúng tôi không xem di sản là những hiện vật tĩnh lặng lưu trữ trong tủ kính mà hướng tới việc chuyển hóa toàn bộ thành dữ liệu văn hóa số sống động. Hệ thống này giải quyết bài toán cốt lõi lưu giữ nguyên trạng kiến trúc qua mô hình không gian số, chuẩn hóa dữ liệu quản lý tri thức và mở rộng cơ hội thụ hưởng văn hóa cho những ai chưa có điều kiện đặt chân đến vùng đất này. Đây đồng thời là bệ phóng vững chắc cho giáo dục di sản và du lịch thông minh phát triển”.

*Khi di sản được thắp sáng trên không gian mạng

Sự đón nhận tích cực từ cộng đồng chủ thể văn hóa và thế hệ trẻ chính là thước đo chính xác nhất cho sự thành công của chiến dịch chuyển đổi số lần này. Đối với người dân địa phương, việc văn hóa dân tộc mình bước lên không gian mạng với một vị thế trang trọng là niềm hân hoan to lớn.

Ông Vạn Ngọc Chí, người dân làng nghệ thuật gốm, dệt cổ truyền Chăm Mỹ Nghiệp, xã Ninh Phước (Ninh Thuận cũ) chia sẻ: "Là một người con của dân tộc Chăm, nhìn thấy tri thức và vốn cổ của cha ông được phổ biến rộng rãi khắp thế giới chỉ qua một màn hình, tôi tự hào lắm. Giờ đây, chỉ cần chiếc điện thoại nhỏ, bất kể du khách hay ai muốn tìm hiểu, gõ vào một cái là thông tin về văn hóa, về Tháp Bà hiện ra đầy đủ, rõ ràng ngay".

Đối với khách du lịch, đặc biệt là thế hệ trẻ Gen Z - những người gắn liền với dòng chảy công nghệ, nền tảng số hóa tại Tháp Bà Pô Nagar mang lại những cảm xúc hoàn toàn mới mẻ, xóa nhòa khoảng cách thế hệ với những giá trị lịch sử cổ xưa.

Du khách Lê Như Bảo Trân đến từ Thành phố Hồ Chí Minh cho biết: "Hôm nay cùng gia đình đi du lịch và được trải nghiệm một nền tảng di tích số toàn diện như vậy tại Tháp Bà Pô Nagar, em cảm thấy thực sự rất thú vị và tuyệt vời! Em thấy việc tiếp cận lịch sử thông qua thế giới công nghệ số tốt như thế này giúp em dễ dàng thấu hiểu sâu sắc hơn về các giá trị kiến trúc, văn hóa lâu đời của Tháp".

Hòa cùng niềm vui đó, hệ thống cũng nhận được phản hồi rất tích cực từ du khách đến từ các tỉnh thành khác nhau trên cả nước.

Du khách Nguyễn Thị Hoa (Đến từ tỉnh Đồng Nai) bày tỏ: "Hệ thống tương tác rất mượt mà và trực quan. Việc có thể xem trước bản đồ, ngắm nhìn cận cảnh các bảo vật ở góc độ mô hình số 3D giúp hành trình tham quan thực tế của chúng tôi có chiều sâu hơn rất nhiều. Công nghệ đã thực sự làm sống lại các giá trị cổ xưa một cách vô cùng gần gũi".

Sự kết hợp hài hòa giữa công nghệ hiện đại và chiều sâu văn hóa truyền thống tại Tháp Bà Pô Nagar chính là lời khẳng định mạnh mẽ về một tư duy quản lý nhạy bén, bền vững. Việc chuẩn bị sớm và bài bản các giải pháp số trước thềm Ngày hội lớn tạo điều kiện tối ưu để du khách chủ động thiết lập lộ trình nghiên cứu, thưởng lãm ngay từ khi chuẩn bị chuyến đi.

Có thể khẳng định, dữ liệu văn hóa số tại Tháp Bà Pô Nagar không chỉ phục vụ đắc lực cho công tác bảo tồn chuyên môn, hỗ trợ giáo dục di sản học đường mà còn là cầu nối biến các giá trị tinh hoa của dân tộc Chăm thành một tài nguyên du lịch hấp dẫn, khẳng định sức sống mãnh liệt của bản sắc văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên số hóa toàn cầu.