Khơi thông đường xuất khẩu cho sầu riêng Việt

Những ngày đầu tháng 5, giá sầu riêng tại tỉnh Đồng Tháp và nhiều địa phương vùng Đồng bằng sông Cửu Long giảm sâu, xuống mức thấp nhất trong nhiều năm qua, khiến nhà vườn như “ngồi trên đống lửa” và đối mặt nguy cơ thua lỗ. Hơn nữa, áp lực nguồn cung tăng cao trong khi xuất khẩu gặp vướng mắc về kiểm nghiệm chất lượng đang khiến thị trường tiêu thụ rơi vào trạng thái trầm lắng.

Giá giảm sâu, nông dân thua lỗ

Theo nhà vườn trồng sầu riêng, thời gian gần đây, giá sầu riêng liên tục giảm mạnh. Hiện sầu riêng Ri6 được thương lái mua tại vườn chỉ còn từ 20.000-25.000 đồng/kg, còn Monthong có giá hơn 60.000 đồng/kg. Theo tính toán, chi phí sản xuất sầu riêng hiện khoảng 30.000-40.000 đồng/kg. Với mức giá này, người trồng đang lỗ từ 10.000-15.000 đồng/kg. Đáng chú ý, ở thời điểm hiện tại, phần lớn sản lượng sầu riêng tiêu thụ nội địa, xuất khẩu gặp khó khăn.

Thời điểm này tại nhiều địa phương, không khó để bắt gặp hình ảnh sầu riêng chất đống trên xe đẩy, bày bán ven các tuyến đường với giá rẻ chưa từng có. Vốn được xem là “vua trái cây”, sầu riêng, đặc biệt là giống Ri6, đang rơi vào vòng xoáy giảm giá sâu, kéo theo nhiều hệ lụy cho người trồng, thương lái và doanh nghiệp xuất khẩu.

Ghi nhận tại các vùng chuyên canh sầu riêng như Ngũ Hiệp, Long Tiên, Vĩnh Kim, Cái Bè…, dọc các tuyến tỉnh lộ và khu vực ven Quốc lộ 1, hàng chục điểm bán sầu riêng mọc lên san sát. Giá treo bảng phổ biến từ 20.000-35.000 đồng/kg, mức thấp nhất trong nhiều năm trở lại đây.

Ở góc độ người sản xuất, ông Dương Văn Đây, nông dân trồng 2 ha sầu riêng tại xã Ngũ Hiệp cho biết, gia đình vừa thu hoạch hơn 10 tấn sầu riêng Ri6, thu khoảng 300 triệu đồng. Tuy nhiên, với giá bán tại vườn chỉ khoảng 30.000 đồng/kg, lợi nhuận gần như không đáng kể. Theo ông Đây, mỗi khi đến kỳ thu hoạch rộ, các phòng xét nghiệm ngưng hoạt động hoặc quá tải, khiến sầu riêng bị ứ đọng, chín rộ buộc phải bán, dẫn đến tồn hàng và giá giảm mạnh như hiện nay.

“Gia đình tôi canh tác theo hướng hữu cơ nên còn có thể huề vốn. Những hộ chi phí cao hơn chắc chắn bị lỗ. Đây là mức giá thấp nhất từ trước đến nay. Hiện kinh tế gia đình chỉ trông chờ vào đợt thu hoạch sầu riêng Monthong và đàn bò”, ông Đây chia sẻ.

Ông Đây cũng cho biết, thời gian tới, ngành chức năng dự kiến triển khai xét nghiệm tận vườn để cung cấp giấy chứng nhận cho nông dân. Nếu thực hiện được việc này, nhà vườn sẽ rất phấn khởi.

Theo ông Võ Tấn Lợi, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng tỉnh Đồng Tháp, giá sầu riêng Ri6 thời gian gần đây liên tục giảm và đang ở mức đáy. “Cùng thời điểm năm trước, giá khoảng 55.000-60.000 đồng/kg, nay chỉ còn một nửa, thậm chí thấp hơn. Với chi phí sản xuất khoảng 40.000 đồng/kg, nông dân đang chịu lỗ”, ông Lợi cho biết.

Ông Lợi cho biết thêm, nguyên nhân giá Ri6 giảm mạnh là do khâu kiểm nghiệm bị gián đoạn. Khi vào mùa vụ, chỉ cần các phòng kiểm nghiệm tạm ngưng khoảng 3 ngày là hoạt động tiêu thụ gần như tê liệt. Hiện nay, giá và đầu ra sầu riêng phụ thuộc lớn vào khâu này.

Lý giải nguyên nhân, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp cho biết, giá sầu riêng giảm do nhiều yếu tố. Trước hết là bước vào chính vụ thu hoạch tại Đồng bằng sông Cửu Long và Đông Nam Bộ, khiến nguồn cung tăng nhanh. Bên cạnh đó, một số diện tích cho chất lượng trái chưa ổn định (xuất hiện hiện tượng cháy múi, sượng múi...) ảnh hưởng đến khả năng thu mua phục vụ xuất khẩu.

Ngoài ra, hiện nay Thái Lan bước vào chính vụ thu hoạch sầu riêng Monthong và một số giống chất lượng cao khác, trong khi đây là nhóm sản phẩm được thị trường Trung Quốc ưa chuộng. Điều này tạo áp lực cạnh tranh đáng kể đối với sầu riêng Việt Nam trong cùng thời điểm.

Đáng chú ý, ách tắc ở khâu kiểm nghiệm chất lượng, nhất là các chỉ tiêu Cadimi và Vàng O, đang là “nút thắt” lớn. Nhiều phòng kiểm nghiệm hạn chế tiếp nhận mẫu hoặc quá tải, khiến doanh nghiệp không thể hoàn tất hồ sơ xuất khẩu.

Anh Huỳnh Thanh Nhã, thương lái thu mua sầu riêng cho biết: “Muốn xuất khẩu phải có kết quả kiểm nghiệm. Nhưng phòng kiểm nghiệm tạm ngưng hoặc quá tải nên kho không dám nhận hàng. Thương lái buộc phải bán giá thấp hoặc giảm giá mới tiêu thụ được”.

Theo anh Nhã, việc các kho chỉ nhận số lượng hạn chế, yêu cầu đăng ký trước khiến hoạt động thu mua gần như “đóng băng”, kéo giá sầu riêng giảm sâu.

Tìm giải pháp tháo gỡ

Trước thực trạng trên, mới đây, UBND tỉnh Đồng Tháp đã tổ chức họp với các sở, ngành nhằm tìm giải pháp tháo gỡ khó khăn cho ngành hàng sầu riêng.

Ông Lê Chí Thiện, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp cho biết, toàn tỉnh hiện có 32.100 ha sầu riêng; trong đó, diện tích cho sản phẩm 22.171 ha, sản lượng hơn 511.000 tấn. Đến nay, tỉnh đã được cấp 355 mã số vùng trồng, tương ứng diện tích hơn 13.900 ha.

Riêng trong tháng 5 và 6 tới, sản lượng thu hoạch ước đạt hơn 111.200 tấn. Tuy nhiên, hoạt động xuất khẩu đang gặp khó do một số phòng kiểm nghiệm hạn chế tiếp nhận mẫu phân tích Cadimi và Vàng O, làm kéo dài thời gian hoàn thiện hồ sơ.

Cùng với đó, phía Trung Quốc tăng cường hậu kiểm và đã ghi nhận một số lô hàng bị cảnh báo. Theo theo dõi, tỷ lệ mẫu sầu riêng, mít tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long có chỉ tiêu Cadimi vượt ngưỡng ở mức khá cao (khoảng 30%), buộc doanh nghiệp phải tăng cường sàng lọc nguyên liệu đầu vào.

Trước tình hình này, các doanh nghiệp và cơ sở đóng gói đã siết chặt thu mua, khiến thị trường tiêu thụ chậm lại, trong khi sản lượng sầu riêng dự kiến tiếp tục tăng khi bước vào cao điểm thu hoạch.

Để tháo gỡ khó khăn, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp kiến nghị UBND tỉnh sớm đầu tư nâng cấp năng lực kiểm nghiệm Cadimi và Vàng O tại địa phương, giúp chủ động phục vụ xuất khẩu.

Bên cạnh đó, ngành chức năng tiếp tục triển khai quản lý mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc; phối hợp với doanh nghiệp phân loại vùng nguyên liệu theo mức độ rủi ro; đồng thời hướng dẫn nông dân sản xuất an toàn, kiểm soát vật tư đầu vào nhằm hạn chế tồn dư kim loại nặng.

Ở góc độ thị trường, bà Võ Phương Thủy, Giám đốc Sở Công Thương Đồng Tháp đề xuất cần phối hợp với cơ quan chức năng Trung Quốc để thực hiện đồng kiểm, đồng chứng nhận ngay tại vùng trồng, tạo thuận lợi cho xuất khẩu.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp Nguyễn Phước Thiện yêu cầu, các đơn vị tăng cường hướng dẫn nông dân thay đổi tập quán canh tác, kiểm soát chất lượng đất và vật tư đầu vào; đồng thời siết chặt quản lý mã số vùng trồng, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm.

Theo định hướng đến năm 2030, diện tích sầu riêng của tỉnh đạt khoảng 38.290 ha. Để phát triển bền vững, ngành nông nghiệp khuyến cáo nông dân kiểm soát nguồn nước tưới, phân bón; duy trì pH đất phù hợp; tăng cường sử dụng phân hữu cơ, chế phẩm sinh học nhằm hạn chế hấp thu Cadimi.

Theo lãnh đạo tỉnh, về lâu dài, Đồng Tháp sẽ phát triển ngành hàng sầu riêng theo hướng bền vững, nâng cao chất lượng, kiểm soát chặt vùng nguyên liệu và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, góp phần ổn định đầu ra, đảm bảo sinh kế cho người trồng.

Thực tế cho thấy, câu chuyện sầu riêng rớt giá không chỉ là vấn đề cung cầu, mà còn phản ánh những hạn chế trong chuỗi sản xuất và xuất khẩu. Bởi khi “nút thắt” về kiểm nghiệm và chất lượng chưa được tháo gỡ triệt để, nguy cơ tái diễn tình trạng “được mùa mất giá” vẫn còn hiện hữu.