Khu kinh tế tự do Hưng Yên - Bài 1: Từ ruộng đồng đến “phòng thí nghiệm” chính sách

Khu kinh tế tự do Hưng Yên được đề xuất trong thời điểm này mang ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi một dự án phát triển thông thường – đó là bước đi chiến lược nhằm kiến tạo một không gian tăng trưởng mới, gắn kết chặt chẽ giữa nội địa và hướng biển, đủ sức dẫn dắt và lan tỏa tới toàn vùng và cả nước.

Đặc biệt, Khu kinh tế tự do không chỉ là không gian sản xuất – dịch vụ hiện đại, mà còn được kỳ vọng là “phòng thí nghiệm thể chế” – nơi thử nghiệm những cơ chế, chính sách đột phá, cởi mở và cạnh tranh hơn, từ đó hình thành các mô hình có thể nhân rộng trên phạm vi toàn quốc. Đây cũng chính là điểm khởi đầu cho một tư duy đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Với ý nghĩa đó, để giúp bạn đọc có cái nhìn khái quát, toàn diện về định hướng phát triển của tỉnh Hưng Yên với những cơ chế mang ý nghĩa “mở đường”, tầm nhìn dài hạn, tư duy đột phá, quyết tâm xây dựng thành công Khu kinh tế tự do, Thông tấn xã Việt Nam thực hiện 3 bài viết với tiêu đề “Khu kinh tế tự do Hưng Yên kiến tạo không gian tăng trưởng mới”.

Bài 1: Từ ruộng đồng đến “phòng thí nghiệm” chính sách

Nếu như trước đây, người dân Tiền Hải, Thái Thụy (tỉnh Thái Bình cũ) quen với nắng gió biển khơi, sinh kế chủ yếu dựa vào nông nghiệp và khai thác thủy hải sản với những chuyến biển lênh đênh, thì hôm nay, trên chính mảnh đất ấy, một nhịp sống mới đang dần hình thành. Sự hiện diện của Khu kinh tế Thái Bình không chỉ mang đến những nhà máy, công xưởng, mà còn mở ra những cơ hội việc làm, sinh kế bền vững cho hàng nghìn lao động địa phương. Sau cuộc “cách mạng” sắp xếp đơn vị hành chính, hợp nhất tỉnh Thái Bình với Hưng Yên, một ý tưởng lớn hơn đã được định hình trên nền tảng thực tiễn: xây dựng Khu kinh tế tự do Hưng Yên – mở ra một giai đoạn phát triển mới với tư duy đột phá, tạo lập không gian tăng trưởng mới cho vùng và quốc gia.

“Ly nông bất ly hương”

Nhiều năm trước, hành trang của chị Đặng Thị Mai (27 tuổi, thôn Cam Hòa, xã Thái Thụy) là chiếc ba lô cũ và những chuyến xe rời quê đi làm tại thành phố Hải Phòng. Mưu sinh nơi đất khách, chị phải gửi 2 con nhỏ 4 tuổi và 13 tháng tuổi ở quê nhờ ông bà nội chăm sóc. Công việc bấp bênh, thu nhập khi có, khi không cùng sự chông chênh về tương lai và những tháng ngày xa nhà kéo dài trong nỗi nhớ con của người mẹ trẻ.

Năm 2024 khi Công ty TNHH Keystone Electrical Việt Nam tại Khu công nghiệp Liên Hà Thái đi vào hoạt động, chị Mai là một trong những người trẻ đầu tiên trong thôn quyết định nộp hồ sơ xin việc. Từ một lao động phổ thông phải “đi đâu có việc thì làm”, qua thời gian đào tạo ngắn, chị Mai trở thành công nhân trong nhà máy sản xuất hiện đại, ca kíp ổn định và thu nhập đều đặn mỗi tháng. Với tinh thần chịu khó, nỗ lực học hỏi, sau hơn 1 năm, chị Mai hiện là tổ trưởng trong 1 dây chuyền sản xuất của Công ty.

Chiều tan ca, thay vì những chuyến xe đường dài mệt mỏi, chị lại trở về căn nhà nhỏ - cách nơi chị làm khoảng 1 km. “Ngày trước đi làm xa, có khi cả tháng mới được về nhà. Giờ làm gần nhà, thu nhập ổn định, mình có thể tính chuyện lâu dài, không còn cảnh nay đây mai đó nữa”, chị Mai chia sẻ.

Còn với anh Bùi Đình Thịnh (39 tuổi, thôn Cam Hòa), sau khi tốt nghiệp chuyên ngành kinh tế (Đại học Lạc Hồng), anh Thịnh có thời gian làm việc tại Tập đoàn Hòa Phát (tỉnh Bình Dương cũ, nay là Thành phố Hồ Chí Minh). Năm 2021 khi đại dịch COVID-19 bùng phát mạnh mẽ, việc làm khó khăn lại thêm cuộc sống xa gia đình, anh Thịnh quyết định chuyển về quê và làm việc tại Công ty TNHH Greenworks (Khu công nghiệp Liên Hà Thái).

Từ những người từng “ly hương”, chị Mai, anh Thịnh và nhiều lao động trẻ khác ở thôn Cam Hòa đã có thể “an cư” khi cơ hội việc làm không còn ở đâu xa mà hiện hữu ngay bên cạnh. Ông Bùi Thế Đua, Bí thư Chi bộ thôn Cam Hòa cho biết, thôn có gần 720 hộ với trên 2.200 nhân khẩu. Năm 2020 khi có chủ trương thành lập Khu công nghiệp Liên Hà Thái, người dân địa phương không tránh khỏi những hoài nghi về tính thực tiễn của dự án cũng như lo ngại về sinh kế, môi trường. Nhờ có tuyên truyền, vận động tích cực, những “điểm nghẽn” đó cũng dần được tháo gỡ. Người dân thôn Cam Hòa đã đồng thuận bàn giao trên 188 ha đất nông nghiệp, di dời gần 600 ngôi mộ bàn giao mặt bằng phục vụ dự án Khu công nghiệp Liên Hà Thái.

Trước đây nếu không muốn gắn bó với nghề nông “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời”, nhiều lao động trẻ ở Cam Hòa phải đi làm ăn xa. Nhưng nay, cuộc sống của họ đang chuyển mình từng ngày cùng nhịp phát triển của từng nhà máy. Ngay tại thôn đã có gần 350 lao động có tay nghề đã được tuyển dụng vào làm việc trong các doanh nghiệp với mức thu nhập bình quân từ 9 – 12 triệu đồng mỗi tháng.

Không chỉ lao động trẻ, cả những người trung niên, hết tuổi lao động nhưng còn đủ sức khỏe cũng tìm được việc làm phù hợp ngay tại các nhà máy, xí nghiệp trong Khu công nghiệp Liên Hà Thái. Họ đảm nhiệm các công việc như tạp vụ, vệ sinh công nghiệp, chăm sóc cảnh quan… với thu nhập ổn định. “Từ khi khu công nghiệp về làng, ai cũng rất phấn khởi và mong muốn có thêm nhiều công ty, nhà máy về đầu tư sản xuất, tạo việc làm, thu nhập cho bà con địa phương”, Bí thư Chi bộ thôn Cam Hòa chia sẻ.

Sau hơn 5 năm triển khai trên thực tế với định hướng trở thành khu công nghiệp - dịch vụ tiên phong, kiểu mẫu, Khu công nghiệp Liên Hà Thái đã và đang trở thành khu công nghiệp có sức hút, tạo sức bật cho Khu kinh tế Thái Bình. Ông Lê Đình Đáp, Phó Tổng giám đốc Công ty cổ phần Green I-park (chủ đầu tư hạ tầng Khu công nghiệp Liên Hà Thái) cho biết, khu công nghiệp có tổng diện tích gần 600 ha, đến nay cơ bản hoàn thành giải phóng mặt bằng, tạo quỹ đất sạch, hạ tầng đồng bộ để thu hút đầu tư. Đến nay, Khu công nghiệp Liên Hà Thái thu hút trên 50 dự án với số vốn đầu tư trên 1,6 tỷ USD. Các dự án đầu tư tập trung chủ yếu vào những lĩnh vực mũi nhọn như điện tử, linh kiện ô tô, cơ khí chính xác, công nghiệp phụ trợ và tự động hóa – những ngành có hàm lượng công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn, phù hợp với định hướng phát triển bền vững của địa phương.

“Bến đỗ” của dòng vốn ngoại

Tính đến tháng 2/2026, tại Khu kinh tế Thái Bình có 5 khu công nghiệp đã thành lập với diện tích 1.893ha (gồm Khu công nghiệp Liên Hà Thái, Khu công nghiệp Hải Long, Khu công nghiệp Hưng Phú, Khu công nghiệp VSIP và Khu công nghiệp Tiền Hải); đã giải phóng mặt bằng khoảng 1.500 ha, giao đất cho nhà đầu tư hạ tầng khoảng 1.370 ha để thực hiện dự án; tỷ lệ lấp đầy bình quân các khu công nghiệp đạt khoảng 46%.

Là một trong những doanh nghiệp sớm lựa chọn Khu công nghiệp Liên Hà Thái làm điểm đến đầu tư, ông Liu Yu Heng, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Keystone Electrical Việt Nam cho biết, sau khi khảo sát nhiều địa phương, doanh nghiệp đã quyết định đặt dây chuyền sản xuất với tổng vốn đầu tư 20 triệu USD, công suất hiện đạt 800.000 dụng cụ điện cầm tay mỗi năm, phục vụ xuất khẩu thị trường Hoa Kỳ. Theo ông, lợi thế về vị trí địa lý thuận lợi, hạ tầng đồng bộ, nguồn lao động dồi dào cùng sự đồng hành, hỗ trợ tích cực từ chính quyền địa phương là những yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp yên tâm đầu tư, mở rộng sản xuất.

Hiện nay, bên cạnh nhà máy đang vận hành với diện tích hơn 30.000m², doanh nghiệp tiếp tục triển khai giai đoạn 2 với quy mô khoảng 40.000m². Khi hoàn thành, tổng thể hai nhà máy không chỉ nâng cao năng lực sản xuất mà còn tạo việc làm ổn định cho khoảng 700 lao động địa phương, góp phần củng cố niềm tin của các nhà đầu tư quốc tế đối với môi trường kinh doanh tại Khu công nghiệp Liên Hà Thái nói riêng và Khu kinh tế Thái Bình nói chung.

Sau gần 10 năm được thành lập, Khu kinh tế Thái Bình đã và đang thể hiện vai trò, thu hút đầu tư trong và ngoài nước, đặc biệt là “bến đỗ” của dòng vốn ngoại. Theo Sở Công Thương tỉnh Hưng Yên, đến nay có 252 dự án trên địa bàn khu kinh tế với tổng vốn đăng ký đầu tư khoảng 205.778 tỷ đồng. Bao gồm 77 dự án đầu tư nước ngoài (FDI), vốn đầu tư khoảng 4,6 tỷ USD, 175 dự án đầu tư trong nước (DDI), vốn đầu tư khoảng 95.156 tỷ đồng; trong đó, có một số dự án quy mô lớn như: Dự án sản xuất, lắp ráp ô tô tại Khu công nghiệp Hưng Phú với tổng vốn đầu tư 319 triệu USD; Dự án sản xuất, lắp ráp ô tô tại Khu công nghiệp Tiền Hải 4.803 tỷ đồng; Dự án sân golf Cồn Vành 2.156 tỷ đồng.

Thực tế cho thấy, dù đã đạt được những kết quả tích cực, tuy nhiên trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, yêu cầu đặt ra là đổi mới mô hình phát triển đi kèm với những cơ chế, chính sách đủ mạnh, tạo sự bứt phá. Chính từ thực tiễn đó, ý tưởng xây dựng Khu kinh tế tự do Hưng Yên là bước đi tất yếu, mang ý nghĩa chiến lược. Đó không chỉ là sự nâng cấp đơn thuần về không gian kinh tế mà còn được kỳ vọng là “phòng thí nghiệm thể chế” – nơi thử nghiệm những chính sách vượt trội, linh hoạt, phù hợp với các chuẩn mực quốc tế.

Bày tỏ kỳ vọng vào Đề án xây dựng Khu kinh tế tự do, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Green I-park Lê Đình Đáp chia sẻ, Khu kinh tế tự do sẽ mở ra môi trường đầu tư theo tiêu chuẩn quốc tế, thu hút những dòng vốn FDI chất lượng cao và các tập đoàn hàng đầu thế giới. Thông qua đó, các doanh nghiệp nội địa có cơ hội học hỏi công nghệ, tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu và nâng cao giá trị.

Để đáp ứng yêu cầu khắt khe của các nhà đầu tư với tư duy “dọn ổ đón đại bàng”, theo Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Green I-park, không chỉ đẩy mạnh xúc tiến, thu hút đầu tư, doanh nghiệp này đã và đang tích cực chuẩn bị các hệ điều kiện theo chuẩn mực quốc tế từ phát triển hạ tầng, nguồn nhân lực đến chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong tổ chức quản trị, vận hành…

Nếu Khu kinh tế Thái Bình là bước đi mở đường thì Đề án Khu kinh tế tự do Hưng Yên được kỳ vọng sẽ là bước nhảy vọt – nơi những ý tưởng cải cách không còn nằm trên giấy, mà được kiểm chứng trong thực tiễn, từ đó lan tỏa và định hình những chuẩn mực phát triển mới cho cả nước. Trước yêu cầu của thực tiễn, với tư duy đột phá và tầm nhìn chiến lược, tỉnh Hưng Yên đã và đang nỗ lực tiên phong kiến tạo “phòng thí nghiệm thể chế” thực sự hiệu quả, kỳ vọng vượt qua những giới hạn truyền thống, dẫn dắt tăng trưởng trong giai đoạn tới.