Kích hoạt phương án ứng phó từ sớm với xâm nhập mặn

Trước nguy cơ xâm nhập mặn gia tăng trong mùa khô 2025-2026, ảnh hưởng đến sản xuất và sinh hoạt, tỉnh Đồng Tháp đã chủ động kích hoạt các phương án ứng phó từ sớm, vận hành linh hoạt hệ thống công trình thủy lợi và cấp nước, qua đó kiểm soát tình hình mặn xâm nhập, bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất và sinh hoạt của người dân.

*Chủ động từ sớm, từ xa

Hiện nay, xâm nhập mặn trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp đã tăng trở lại theo kỳ triều cường Rằm tháng Giêng âm lịch. Theo Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh Đồng Tháp, hiện mực nước triều vùng hạ lưu sông Tiền đang lên theo kỳ triều cường Rằm tháng Giêng âm lịch.

Trên Sông Tra và kinh Chợ Gạo, độ mặn cao nhất đo được tại Bến đò Xuân Đông (cách cửa sông 66,5 km) là 4,6 g/l, tăng 0,5 g/l so với ngày trước. Dự báo, giai đoạn từ ngày 1 đến 10-3, mực nước tại trạm Mỹ Tho sẽ đạt đỉnh vào ngày 6, 7/3 ở mức cao hơn báo động 3 từ 10 - 15cm.

Xâm nhập mặn trên sông Tiền tăng trở lại đến 4/3. Từ ngày 5 đến 7/3, độ mặn sẽ ít biến đổi và dao động ở mức đỉnh, sau đó độ mặn sẽ giảm theo triều. Biên mặn 1 g/l xâm nhập vào cách cửa sông khoảng 48-50 km. Biên mặn 4 g/l xâm nhập vào cách cửa sông khoảng 38-43km. Độ mặn cao nhất trong giai đoạn này tại bến đò Bình Đức (cách cửa sông 52 km) dao động từ 0,3-0,8 g/l.

Trước tình hình trên, từ cuối năm 2025, UBND tỉnh Đồng Tháp đã ban hành Kế hoạch phòng, chống hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn mùa khô 2025-2026; chỉ đạo các sở, ngành, địa phương xây dựng kịch bản ứng phó theo từng cấp độ rủi ro.

Theo ông Đỗ Thành Sơn, Phó Giám đốc Công ty TNHH MTV khai thác công trình thủy lợi Tiền Giang (tỉnh Đồng Tháp), trước Tết Nguyên đán mặn xâm nhập sâu, sau đó giảm dần và hiện trở lại ổn định. Tại vùng ngọt hóa Gò Công, đơn vị đã tranh thủ lấy gạn nước ngọt khi độ mặn cho phép để phục vụ sản xuất trong vùng.

“Nhìn chung, tình hình mặn năm nay thuận lợi hơn mọi năm, mặn đến trễ nên cống Xuân Hòa lấy nước ổn định liên tục hết tháng 1/2026. Nhờ vậy, sản xuất lúa Đông Xuân trong vùng thuận lợi, không bị ảnh hưởng. Đối với vùng chuyên canh cây ăn trái khu vực sông Tiền, trong Tết chúng tôi cũng lấy nước liên tục nên không bị ảnh hưởng”, ông Sơn chia sẻ.

Toàn tỉnh Đồng Tháp hiện có hơn 43.630 ha sản xuất trong vùng Dự án Ngọt hóa Gò Công, trong đó diện tích lúa hơn 20.300 ha; rau màu, cây công nghiệp ngắn ngày hơn 6.441 ha; cây lâu năm trên 16.889 ha.

Ông Đặng Quốc Cường, nông dân xã Tân Hòa, cho biết vụ lúa Đông Xuân 2025-2026, gia đình canh tác 2 ha lúa giống ST25. “Hiện trà lúa đã được 3 tháng, dự kiến khoảng hai tuần nữa sẽ thu hoạch. Thời điểm này, nước trong kênh nội đồng còn khá nhiều, không lo thiếu nước cuối vụ. Tuy nhiên, bà con cũng đang theo dõi sát rầy nâu đang xuất hiện vào cuối vụ để xử lý kịp thời, tránh ảnh hưởng đến năng suất”, ông Cường nói.

Tại các vùng chuyên canh cây ăn trái, chính quyền cơ sở và người dân cũng chủ động triển khai nhiều giải pháp ứng phó. Ông Dương Văn Đây, canh tác gần 3 ha sầu riêng ở xã Ngũ Hiệp, tỉnh Đồng Tháp cho biết, hiện nước ngọt phục vụ tưới cho vườn cây sầu riêng trong vườn nhà còn khá nhiều nên ông cũng khá yên tâm.

Chủ tịch UBND xã Long Tiên Đỗ Quốc Khánh cho hay, địa phương có khoảng 3.600 ha vườn cây ăn trái, trong đó sầu riêng chiếm khoảng 80%. Xã theo dõi sát diễn biến hạn mặn qua các bản tin dự báo và hệ thống thông tin của tỉnh. “Đối với xã Long Tiên có thuận lợi là khi mặn đến các xã Vĩnh Kim, Ngũ Hiệp, Tam Bình thì hệ cống trên tỉnh lộ 864 sẽ đóng lại để ngăn mặn. Nếu mặn đi sâu hơn nữa, địa phương cũng có giải phải ứng phóng phù hợp với hệ thống cống đập trên địa bàn xã cơ bản khép kín”, ông Khánh bày tỏ.

*Đảm bảo nước sinh hoạt, nâng cao năng lực thích ứng

Bên cạnh sản xuất, Đồng Tháp đặc biệt quan tâm nhu cầu nước sinh hoạt của người dân, nhất là khu vực nông thôn. Các đơn vị cấp nước tập trung được yêu cầu theo dõi sát chất lượng nguồn nước đầu vào, chủ động phương án xử lý khi độ mặn tăng cao; chuẩn bị phương án vận chuyển nước bằng xe bồn tại những nơi có nguy cơ thiếu nước.

Đến thời điểm hiện tại, nguồn nước sinh hoạt trên địa bàn cơ bản được đảm bảo, chưa ghi nhận tình trạng thiếu nước diện rộng. Tuy nhiên, ngành chức năng khuyến cáo người dân sử dụng nước tiết kiệm, theo dõi thông tin cảnh báo độ mặn để kịp thời ứng phó.

Tại các xã viên biển, ngay khi kết thúc mùa mưa năm trước, người dân cũng chủ động tích trữ nước ngọt bằng các dụng cụ sẵn có trong gia đình như lu, hồ. Ông Nguyễn Văn Đúng, ấp Cả Thu, xã Tân Phú Đông cho biết, gia đình ông đã trữ nước mưa đầy các lu, hồ đủ dùng trong các tháng mùa khô khi xảy ra thiếu nước ngọt.

Ông Hồ Hữu Nhân, Chủ tịch Hội đồng Thành viên, Giám đốc Công ty TNHH MTV Cấp nước Tiền Giang (tỉnh Đồng Tháp) cho biết, UBND tỉnh Đồng Tháp vừa chấp thuận cho đơn vị vận hành 10 giếng dự phòng để phục vụ cấp nước sinh hoạt mùa khô năm 2025- 2026 để đảm bảo lượng nước cung cấp phục vụ sinh hoạt cho Nhân dân.

Trước đó, UBND tỉnh Đồng Tháp ban hành Kế hoạch số 190/KH-UBND về khai thác tài nguyên nước cấp cho sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản trên địa bàn tỉnh trong mùa cạn năm 2025-2026, nhằm chủ động ứng phó nguy cơ xâm nhập mặn, thiếu nước cục bộ.

Theo kịch bản nguồn nước, xâm nhập mặn mùa cạn năm nay ở mức xấp xỉ trung bình nhiều năm và thấp hơn mùa khô 2024-2025. Tuy nhiên, ranh mặn 4g/l vẫn có khả năng xâm nhập sâu vào các cửa sông vùng đồng bằng sông Cửu Long; trong đó trên sông Tiền khoảng 40–43 km, sông Hậu 45–50 km, sông Hàm Luông 55–60 km và sông Vàm Cỏ 90–95 km, tùy thời điểm triều và dòng chảy. Thời kỳ xâm nhập mặn mạnh dự báo tập trung từ tháng 1 đến tháng 2/2026 và có thể kéo dài theo diễn biến gió chướng.

Đối với Đồng Tháp, hệ thống công trình kiểm soát mặn cơ bản bảo đảm yêu cầu. Tuy nhiên, nguy cơ thiếu nước cục bộ vẫn có thể xảy ra tại một số xã cuối nguồn do tác động của xâm nhập mặn và hệ thống thủy lợi, cấp nước chưa đồng bộ.Một số khu vực đầu nguồn cũng có nguy cơ chịu ảnh hưởng hạn hán, nắng nóng kéo dài.

Hiện nguồn nước mặt của tỉnh chủ yếu được cung cấp từ Sông Tiền và Sông Vàm Cỏ thông qua hệ thống kênh, rạch. Toàn tỉnh có 15 kênh lớn với tổng chiều dài gần 198 km, 95 kênh vừa, hơn 4.285 km kênh nhỏ cùng 1.538 cống thủy lợi phân bố tại các vùng dự án ngọt hóa, kiểm soát lũ và khu vực chịu ảnh hưởng hạn.

Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp Nguyễn Đức Thịnh, xâm nhập mặn mùa khô 2025 - 2026 trên địa bàn tỉnh dự báo sẽ đạt đỉnh vào Rằm tháng 2 âm lịch. Trên sông Tiền, độ mặn 1g/l sẽ xâm nhập đến khu vực cống Xoài Hột (xã Kim Sơn). Xâm nhập mặn tương đương với mùa khô năm 2024-2025. Với nguồn nước tích trữ trong nội đồng và diễn biến xâm nhập mặn như hiện nay, nước sinh hoạt và sản xuất lúa cơ bản đảm bảo.

Thời gian tới, ngành Nông nghiệp và các địa phương, người dân sẽ bám theo phương án phòng, chống hạn, mặn năm 2026 của tỉnh đã ban hành. Năm nay, khả năng nắng có thể kéo dài sang đến tháng 5. Do đó, ngành nông nghiệp và các địa phương không thể chủ quan mà phải chủ động với kịch bản mặn sẽ xâm nhập cao hơn mùa khô 2024-2025 để ứng phó.

Bên cạnh đó, một trong những giải pháp căn cơ được Đồng Tháp triển khai là điều chỉnh cơ cấu mùa vụ phù hợp diễn biến nguồn nước. Đối với diện tích lúa, ngành nông nghiệp khuyến cáo xuống giống sớm, né hạn mặn; hạn chế gieo sạ muộn ở những vùng có nguy cơ cao. Đối với cây ăn trái, nhà vườn được hướng dẫn chăm sóc hợp lý, tăng cường hữu cơ, áp dụng tưới tiết kiệm để nâng cao khả năng chống chịu.

Song song đó, công tác tuyên truyền, tập huấn nâng cao nhận thức cộng đồng được ngành chức năng tỉnh đẩy mạnh, từng bước hình thành tư duy sản xuất thích ứng với biến đổi khí hậu.

Những năm gần đây, trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp xâm nhập mặn ngày càng lấn sâu vào trong nội vùng, ngấm lâu và lâu rút gây sức ép rất lớn về việc cung cấp nước cho đời sống dân sinh, thúc đẩy phát triển sản xuất, đặc biệt là cho sản xuất công nghiệp. Tuy nhiên, nhờ sự chuẩn bị sớm và triển khai đồng bộ các giải pháp, Đồng Tháp đã hạn chế đáng kể thiệt hại do hạn hán, xâm nhập mặn so với trước đây.

Mùa khô 2025-2026 được dự báo còn nhiều thách thức, song với tinh thần chủ động, linh hoạt và không chủ quan, tỉnh Đồng Tháp đang từng bước kiểm soát tốt tình hình, bảo vệ sản xuất và ổn định đời sống nhân dân./.