Kiểm toán Nhà nước chuyển mạnh theo hướng Tiền kiểm- kiểm soát toàn diện theo thời gian thực

2026 là năm đầu tiên thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Kiểm toán Nhà nước xác định đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, đổi mới quy trình, phương pháp kiểm toán theo hướng “Tiền kiểm - kiểm soát toàn diện theo thời gian thực”. Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Kiểm toán Nhà nước Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh điều này khi chia sẻ với phóng viên TTXVN về những kết quả nổi bật năm 2025 của Kiểm toán Nhà nước và định hướng trọng tâm, vai trò của cơ quan này năm 2026 trong phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Sau đây là nội dung cuộc phỏng vấn.

Phóng viên: Nhìn lại một thời gian triển khai mô hình tổ chức chính quyền 3 cấp, ông thấy đâu là kết quả nổi bật trong công tác kiểm toán ngân sách, đầu tư công và quản lý tài chính của Kiểm toán Nhà nước?

Ông Ngô Văn Tuấn: Để phù hợp với tình hình mới, Tổng Kiểm toán Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo hoạt động kiểm toán, từ công tác tổ chức kiểm toán đến theo dõi việc thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán. Các đơn vị đã rà soát các nhiệm vụ kiểm toán để điều chỉnh, tập trung nhân lực thực hiện nhiệm vụ kiểm toán báo cáo quyết toán của các địa phương đảm bảo kết thúc trước ngày 30/6/2025, tức là sớm hơn 3 tháng so với cùng kỳ.

Kiểm toán Nhà nước hướng dẫn các đơn vị tổng hợp kết quả kiểm toán và kiến nghị kiểm toán phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, do không còn cấp huyện; theo dõi thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán với các đơn vị sau sáp nhập, hợp nhất bộ, ngành, địa phương đảm bảo không để “chìm xuồng” sau khi vận hành tổ chức bộ máy mới. Đồng thời, chúng tôi còn phải thực hiện kiểm toán nhiều dự án theo đề nghị của các địa phương để phục vụ công tác phê duyệt quyết toán dự án hoàn thành hoặc bàn giao giữa các đơn vị trước khi sáp nhập và thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp.

Đến nay, Kiểm toán Nhà nước đã cơ bản hoàn thành kế hoạch kiểm toán năm 2025, kết quả kiểm toán đã chỉ ra nhiều tồn tại, hạn chế trong công tác kiểm toán ngân sách, đầu tư công và quản lý tài chính, như lĩnh vực chi thường xuyên, chi đầu tư, quản lý, sử dụng tài sản; những kẽ hở trong cơ chế, chính sách, pháp luật, những “điểm nghẽn”, “rào cản” ảnh hưởng đến động lực phát triển kinh tế để kiến nghị “bịt” lỗ hổng, ngăn chặn các hành vi tham nhũng, lãng phí từ chính sách.

Phóng viên: Thưa ông, Kiểm toán Nhà nước đã triển khai chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), phân tích dữ liệu lớn (Big Data) hỗ trợ công tác kiểm toán như thế nào?

Ông Ngô Văn Tuấn: Năm 2025, Kiểm toán Nhà nước đã bước đầu triển khai 5 bài toán AI phục vụ trực tiếp hoạt động kiểm toán, bao gồm: Tổng hợp kinh nghiệm kiểm toán trong lĩnh vực ngân sách địa phương; hỗ trợ lựa chọn đơn vị được kiểm toán phục vụ lập kế hoạch kiểm toán trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng; kiểm soát chất lượng kiểm toán; kiểm toán các gói thầu số hóa; và phân tích dữ liệu tại Đoàn kiểm toán Bảo hiểm xã hội. Bên cạnh đó, AI cũng được ứng dụng trong 2 hoạt động nghiệp vụ quan trọng là khai thác, phân tích, tổng hợp kết quả các đề tài nghiên cứu khoa học; hỗ trợ lập, thẩm định dự thảo văn bản, xử lý văn bản, tờ trình, góp phần nâng cao chất lượng tham mưu và hiệu suất công việc của cán bộ, công chức.

Chúng tôi cũng đẩy mạnh việc kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu số thông qua việc cấp gần 7.000 tài khoản cho các đơn vị được kiểm toán và tiếp nhận hơn 11.000 báo cáo tài chính thông qua Cổng trao đổi thông tin của Kiểm toán Nhà nước. Số hóa cung cấp báo cáo cho Hội đồng dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội và một số cơ quan có liên quan, góp phần tăng cường tính minh bạch và nâng cao giá trị sử dụng của kết quả kiểm toán. Đồng thời, công tác bảo đảm an toàn, an ninh thông tin cũng được Kiểm toán Nhà nước đặc biệt chú trọng.

Trong thời gian tới, Kiểm toán Nhà nước sẽ đầu tư, nâng cấp, mở rộng hạ tầng kỹ thuật công nghệ thông tin nhằm đảm bảo khả năng vận hành ổn định, xử lý dữ liệu nhanh; có khả năng kết nối, trao đổi dữ liệu với cơ sở dữ liệu tổng hợp quốc gia, cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành theo quy định và theo tiến độ triển khai xây dựng Cơ sở dữ liệu của Chính phủ và các Bộ, cơ quan trung ương.

Chúng tôi đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, AI, công nghệ cao để từng bước chuyển đổi từ quy trình, phương pháp kiểm toán truyền thống “Hậu kiểm- chọn mẫu” sang quy trình, phương pháp kiểm toán “Tiền kiểm- kiểm soát toàn diện theo thời gian thực” dựa trên dữ liệu số, kết hợp với đẩy mạnh sử dụng chuyên gia trong hoạt động kiểm toán để nâng khả năng cảnh báo sớm rủi ro, chuyển từ “xem xét, xử lý” sang “phòng ngừa, cảnh báo từ xa, từ sớm”, phát hiện kịp thời các biểu hiện tham nhũng, lãng phí, tiêu cực ẩn, tinh vi.

Phóng viên: Với công tác phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, ông đánh giá như thế nào về kết quả của Kiểm toán Nhà nước trong phát hiện sai phạm, kiến nghị xử lý tài chính, kiến nghị sửa đổi cơ chế, chính sách góp phần hoàn thiện thể chế, ngăn ngừa vi phạm tái diễn?

Ông Ngô Văn Tuấn: Thời gian qua, hoạt động Kiểm toán Nhà nước đã không ngừng đổi mới cả về nội dung, phương pháp. Ngay từ khâu lập kế hoạch kiểm toán, Kiểm toán Nhà nước đã tập trung thực hiện kiểm toán nhiều chủ đề, chuyên đề, nhiệm vụ phục vụ hoạt động giám sát tối cao của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các vấn đề nóng được dư luận xã hội quan tâm, những lĩnh vực, những địa bàn, những đơn vị, vụ việc dễ xảy ra nguy cơ thất thoát, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Bên cạnh đó, Kiểm toán Nhà nước cũng không ngừng hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho hoạt động kiểm toán để đảm bảo sự thống nhất với hệ thống pháp luật nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động. Kiểm toán Nhà nước đã rà soát, sửa đổi, bổ sung, ban hành nhiều văn bản pháp lý qua đó tạo hành lang pháp lý cũng như những định hướng, hướng dẫn cụ thể, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động kiểm toán. Kiểm toán Nhà nước rất coi trọng công tác kiểm soát, chất lượng kiểm toán, kiên quyết đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong hoạt động kiểm toán.

Với những nỗ lực đã thực hiện, kết quả kiểm toán của Kiểm toán Nhà nước đã phát hiện nhiều hiện tượng, dấu hiệu tham nhũng, lãng phí, sử dụng kém hiệu quả các nguồn lực công trong các lĩnh vực như chi đầu tư xây dựng cơ bản, mua sắm trang thiết bị, tài sản công, trong quản lý, sử dụng đất đai, tài nguyên khoáng sản và quản lý, sử dụng vốn, tài sản nhà nước tại các doanh nghiệp.

Trên cơ sở kết quả kiểm toán, từ khi thành lập đến nay, Kiểm toán Nhà nước đã kiến nghị nghị xử lý 810.678 tỷ đồng; kiến nghị chấn chỉnh, kiểm điểm trách nhiệm nhiều tập thể, cá nhân có liên quan; chuyển 47 vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật được phát hiện thông qua hoạt động kiểm toán sang cơ quan Cảnh sát điều tra để điều tra làm rõ và xử lý theo quy định. Kiểm toán Nhà nước cung cấp 2.419 hồ sơ, tài liệu liên quan cho cơ quan chức năng phục vụ điều tra, giám sát, qua đó chấn chỉnh kịp thời, tạo sự răn đe, cảnh báo, ngăn ngừa vi phạm nghiêm trọng hơn.

Đặc biệt, Kiểm toán Nhà nước đã kiến nghị hủy bỏ, sửa đổi, bổ sung và ban hành mới những nội dung trái hoặc không phù hợp với quy định chung của Nhà nước và thực tiễn đối với 2.518 văn bản quy phạm pháp luật và văn bản quản lý. Trong đó, giai đoạn 2021-2025 kiến nghị xử lý 254.676 tỷ đồng, chiếm 31,4% và chuyển 17 vụ việc chiếm 36,2% tổng số kiến nghị và kiến nghị hủy bỏ, sửa đổi, bổ sung 938 văn bản, chiếm 37,3% tổng số kiến nghị.

Phóng viên: Kiểm toán Nhà nước đề ra phương hướng, nhiệm vụ trọng tâm gì để nâng cao minh bạch, tiết kiệm và hiệu quả trong sử dụng ngân sách nhà nước trong 2026- năm đầu tiên thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, thưa ông?

Ông Ngô Văn Tuấn: Để đáp ứng yêu cầu minh bạch, tiết kiệm và hiệu quả trong sử dụng ngân sách nhà nước, Kiểm toán nhà nước sẽ tập trung hoàn thiện khuôn khổ pháp lý của Kiểm toán nhà nước theo tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị, làm cơ sở để đổi mới tổ chức và cơ chế hoạt động của Kiểm toán nhà nước.

Đổi mới phương pháp và cách thức tổ chức thực hiện kiểm toán, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số theo Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị. Trong đó, đẩy mạnh ứng dụng AI, công nghệ cao để từng bước chuyển đổi từ quy trình, phương pháp kiểm toán truyền thống “Hậu kiểm - chọn mẫu” sang quy trình, phương pháp kiểm toán “Tiền kiểm - kiểm soát toàn diện theo thời gian thực” dựa trên dữ liệu số, kết hợp với đẩy mạnh sử dụng chuyên gia trong hoạt động kiểm toán để nâng khả năng cảnh báo sớm rủi ro, chuyển từ “xem xét, xử lý” sang “phòng ngừa, cảnh báo từ xa, từ sớm”, phát hiện kịp thời các biểu hiện tham nhũng, lãng phí, tiêu cực ẩn, tinh vi.

Tăng cường các cuộc kiểm toán hoạt động, chuyên đề có quy mô rộng để tập trung đánh giá phát hiện những bất cập của cơ chế, chính sách, những rào cản ảnh hưởng đến động lực phát triển kinh tế của đất nước để kiến nghị hoàn thiện theo tinh thần “Đột phá về thể chế là đột phá của đột phá” đảm bảo “vừa quản lý chặt chẽ, vừa kiến tạo phát triển, huy động tối đa các nguồn lực cho phát triển, tạo không gian phát triển mới”.

Tổ chức thực hiện nghiêm các quy định về công khai kết quả kiểm toán, kết quả thực hiện kiến nghị kiểm toán; tiếp tục đa dạng các hình thức công khai để minh bạch và nâng cao trách nhiệm giải trình trong việc quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công. Thường xuyên phối hợp chặt chẽ với các cơ quan của Quốc hội, của Chính phủ và HĐND, UBND các địa phương nhằm kiểm tra, giám sát, đôn đốc các đơn vị thực hiện nghiêm túc kiến nghị kiểm toán, xử lý tháo gỡ kịp thời các vướng mắc trong thực hiện kiến nghị kiểm toán. Thực hiện công bố công khai danh sách các tổ chức, cá nhân không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ kết luận, kiến nghị của Kiểm toán nhà nước.

Tăng cường chia sẻ, cung cấp đầy đủ, kịp thời thông tin có liên quan từ hoạt động kiểm toán phục vụ công tác chỉ đạo điều hành của cơ quan quản lý các cấp, hoạt động giám sát của các cơ quan đại biểu dân cử; phối hợp chặt chẽ với các cơ quan có chức năng đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong việc phát hiện, điều tra, xử lý các vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật được phát hiện qua kiểm toán theo quy định.

Chúng tôi cũng tập trung nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, trọng dụng "người giỏi, người tài", trong đó tăng cường đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực có trình độ cao, có đủ kiến thức pháp luật, kiến thức chuyên môn, đạo đức công vụ, am hiểu về công nghệ thông tin đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số. Trên cơ sở quy định của pháp luật, nghiên cứu để tạo lập môi trường làm việc thuận lợi, xây dựng tiêu chuẩn, cơ chế rõ ràng, công khai và khách quan.

Phóng viên: Trân trọng cảm ơn Tổng Kiểm toán!