Chuyển đổi số: Chìa khóa cho mô hình tăng trưởng mới

Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia (Nghị quyết số 57-NQ/TW) đã mở ra tư duy phát triển mới, coi dữ liệu và công nghệ là nền tảng của mô hình tăng trưởng hiện đại, nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh và hiệu quả quản trị quốc gia. Thông qua các góc nhìn từ chính sách, thực tiễn địa phương, doanh nghiệp và kinh nghiệm quốc tế, TTXVN thực hiện 5 bài viết với chủ đề: "Kiến tạo tăng trưởng số" làm rõ hành trình chuyển đổi số đang tạo nên những động lực mới để hiện thực hóa khát vọng tăng trưởng nhanh và bền vững của đất nước.

Bài 1: Chìa khóa cho mô hình tăng trưởng mới

Sau 18 tháng triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia (Nghị quyết số 57-NQ/TW), chuyển đổi số đang bước vào giai đoạn tăng tốc với yêu cầu tạo ra những kết quả thực chất và đo lường được. Từ chỉ đạo quyết liệt của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đến lộ trình 100 ngày tháo gỡ các điểm nghẽn, chuyển đổi số không còn là nhiệm vụ của riêng ngành công nghệ mà trở thành động lực mới thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng suất và sức cạnh tranh quốc gia.

*Bước chuyển tư duy mang tính lịch sử

Nghị quyết 57 đã và đang tạo ra một bước chuyển dịch mang tính bước ngoặt về nhận thức: chuyển đổi số không còn là chuyện riêng của ngành công nghệ thông tin, mà là động lực xuyên suốt trong quản trị quốc gia, là chìa khóa để kiến tạo mô hình tăng trưởng mới.

Tại Hội nghị sơ kết 1 năm 6 tháng triển khai thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đánh giá, sau 18 tháng triển khai, Nghị quyết 57 đã tạo chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành động của cả hệ thống chính trị; thể chế, cơ chế, chính sách đã từng bước được hoàn thiện; nhiều điểm nghẽn, nút thắt đã được giải quyết. Nhiều cơ chế mới, tạo thuận lợi cho phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã từng bước được hình thành và có ý nghĩa chiến lược đối với giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Nhìn vào bức tranh kinh tế Việt Nam hiện nay, động lực tăng trưởng từ chuyển đổi số không còn là một khái niệm mơ hồ mà đã hiện hữu bằng những con số sinh động. Theo số liệu từ Cục Thống kê, với việc tỷ trọng giá trị tăng thêm của kinh tế số năm 2025 ước đạt 14,02% GDP (tương đương khoảng 72,1 tỷ USD), tăng 1,64 lần so với năm 2020. "Mỏ neo" tăng trưởng mới đang hình thành rõ nét trên mọi lĩnh vực: Logistics và Chuỗi cung ứng thông minh, thương mại điện tử và Tài chính số, nông nghiệp số, công nghiệp thông minh…

Số liệu được Chánh Văn phòng Trung ương Đảng Nguyễn Hải Ninh, Phó Trưởng ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, công bố cho thấy, khoảng 91,9% dân số được phủ 5G, hơn 71 triệu tài khoản định danh điện tử được kích hoạt, tỷ lệ hồ sơ trực tuyến tại địa phương đạt 93,54%, ước tính tiết kiệm hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm cho người dân, doanh nghiệp và Nhà nước.

Thực tế đã có nhiều mô hình hay, cách làm sáng tạo. Nhiều địa phương đã bắt đầu tìm được cách đi phù hợp với điều kiện của mình bằng những công việc cụ thể như: Hà Nội với nền tảng HanoiWork dùng chung phục vụ đến cấp xã; Cà Mau đưa công nghệ sinh học và tự động hóa vào nuôi tôm; Vĩnh Long đưa máy bay không người lái xuống đồng ruộng; Đồng Tháp ứng dụng dữ liệu số để giám sát sâu bệnh, giúp tiết kiệm chi phí cho nông dân; Ninh Bình, Tuyên Quang dùng AI để quản lý di sản và phát triển du lịch; Quảng Trị làm chủ các quy trình công nghệ sinh học để tạo ra sản phẩm OCOP; Thái Nguyên, Cần Thơ, Lào Cai, Khánh Hòa, Lâm Đồng, Gia Lai ứng dụng khoa học công nghệ xây dựng chuỗi cung ứng, truy xuất nguồn gốc sản phẩm thế mạnh của địa phương…

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng nhấn mạnh: "Những ví dụ này cho thấy Nghị quyết 57 đã từng bước đi vào từng ngõ ngách của cuộc sống. Khoa học công nghệ không ở đâu xa, mà nằm ngay trong con tôm, cây lúa, hạt gạo, sản phẩm OCOP, dịch vụ du lịch, quy trình hành chính, nền tảng dữ liệu, doanh nghiệp sản xuất, trường học, bệnh viện, chính quyền cấp xã".

Tuy nhiên, những kết quả bước đầu mới phản ánh tiềm năng của chuyển đổi số. Để thực sự trở thành động lực tăng trưởng mới, vẫn còn nhiều điểm nghẽn cần tháo gỡ. Các chuyên gia cho rằng, nhiều tồn tại, hạn chế, điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng, nhân lực, dữ liệu, an ninh mạng, an toàn thông tin và giải ngân vốn. Bên cạnh đó, kết quả thực tế chưa tương xứng với chủ trương, nguồn lực và quyết tâm chính trị, chưa tạo ra nhiều sản phẩm chiến lược cụ thể, chưa đóng góp rõ nét vào tăng trưởng, năng suất lao động và năng lực quản trị quốc gia.

Việc ứng dụng chuyển đổi khó còn khó khăn hơn đối với lực lượng doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs). Các SMEs chiếm hơn 97% tổng số doanh nghiệp cả nước đang đối mặt với khó khăn kép như thiếu vốn đầu tư hạ tầng công nghệ và thiếu kiến thức để vận hành hệ thống số. Nhiều doanh nghiệp muốn chuyển đổi nhưng không biết bắt đầu từ đâu, lo sợ rủi ro mất an toàn thông tin và không chịu nổi chi phí bản quyền công nghệ đắt đỏ từ nước ngoài.

* Hành động đột phá, lan tỏa kết quả

Để hiện thực hóa phương châm của năm 2026 mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đặt ra mục tiêu: “hành động đột phá, lan tỏa kết quả”, thúc đẩy chuyển đổi số hỗ trợ đắc lực cho tăng trưởng kinh tế, các chuyên gia cho rằng cần tập trung vào các giải pháp mang tính đột phá và đồng bộ.

Phát biểu chỉ đạo tại Phiên họp ngày 30/7 của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị tiếp tục chuyển mạnh từ quản lý tiến độ sang quản trị kết quả. Mỗi nhiệm vụ phải xác định rõ vấn đề cần giải quyết, sản phẩm cuối cùng, đối tượng sử dụng, cơ quan và người chịu trách nhiệm, điều kiện thực hiện và tiêu chí đánh giá. Nhiệm vụ chỉ được coi là hoàn thành khi sản phẩm được đưa vào sử dụng và tạo ra kết quả có thể đo lường, kiểm chứng. Việc đã đủ điều kiện phải triển khai ngay và làm đến cùng. Việc còn vướng phải xác định rõ nguyên nhân, thẩm quyền và thời hạn xử lý. Việc mới, chưa có tiền lệ cần được thử nghiệm có kiểm soát; không vì khó mà không làm nhưng cũng không nhân rộng khi chưa chứng minh được hiệu quả.

Triển khai chỉ đạo này, các chuyên gia cho rằng cần đưa thể chế thành lợi thế cạnh tranh. Theo đó, Nhà nước cần có cơ chế đặc thù về đất đai, tài chính, hạ tầng nghiên cứu, phòng thí nghiệm dùng chung, trung tâm thử nghiệm công nghệ, cơ chế đối tác công-tư, thu hút doanh nghiệp nghiên cứu và phát triển, quỹ đầu tư và chuyên gia quốc tế cùng tham gia xây dựng, vận hành.  

Ông Lưu Anh Tuấn, Giám đốc điều hành Trung tâm Nghiên cứu Trí tuệ nhân tạo của Đại học VinUni, Tập đoàn Vingroup kiến nghị, đổi mới thể chế để thúc đẩy đổi mới sáng tạo bằng việc sớm ban hành khung pháp lý theo hướng xây dựng AI sandbox cho các công nghệ mới; hoàn thiện quy định về dữ liệu; ưu tiên mua sắm công đối với các sản phẩm AI trong nước; xây dựng tiêu chuẩn đánh giá AI đáng tin cậy; đồng thời áp dụng cơ chế đầu tư và nghiệm thu linh hoạt đối với các chương trình nghiên cứu AI, phù hợp với đặc thù đổi mới sáng tạo.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, hoàn thiện thể chế không chỉ dừng lại ở việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật mà phải tập trung vào khâu thực thi. Cần thiết lập các hành lang pháp lý mở, các cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) để khuyến khích ứng dụng công nghệ mới. Thể chế phải đủ linh hoạt để doanh nghiệp công nghệ dám nghĩ, dám làm và có không gian phát triển vững chắc.

Bên cạnh đó, để đẩy mạnh chuyển đổi số cần coi việc xây dựng hạ tầng dữ liệu quốc gia là nhiệm vụ chiến lược lâu dài, tránh tình trạng đầu tư phân tán, nhỏ lẻ. Phải khẩn trương hoàn thiện các cơ sở dữ liệu dùng chung, xây dựng chính sách dữ liệu mở để cộng đồng doanh nghiệp, các viện nghiên cứu có thể khai thác, tạo ra các sản phẩm giá trị gia tăng cao.

Và điều quan trọng để Nghị quyết không phải là những thành quả trên giấy thì việc nâng cao kỷ luật thực thi và trách nhiệm người đứng đầu cũng hết sức quan trọng. Thực tiễn cho thấy, khâu yếu nhất hiện nay là tổ chức thực hiện; trong cùng điều kiện, nơi nào tổ chức thực hiện quyết liệt, người đứng đầu trực tiếp chỉ đạo thì tạo được sản phẩm, kết quả cụ thể; nơi nào triển khai còn hình thức, chậm trễ, người đứng đầu chưa phát huy đầy đủ trách nhiệm trong lãnh đạo, chỉ đạo kỷ luật thực thi thì chuyển biến hạn chế. Chính vì vậy, kết quả chuyển đổi số phải được xem là tiêu chí cứng để đánh giá, thi đua và khen thưởng cán bộ. Người đứng đầu các địa phương, bộ ngành phải trực tiếp chỉ đạo và chịu trách nhiệm cao nhất về hiệu quả chuyển đổi số của đơn vị mình. Sẽ không có chỗ cho sự chậm trễ, né tránh hay đùn đẩy trách nhiệm trong cuộc đua mang tính sống còn này.

Hiện tại, các bộ, ngành địa phương xác định lộ trình 100 ngày tập trung tháo gỡ ngay những điểm nghẽn về chuyển đổi số, khắc phục tình trạng hoàn thành nhiệm vụ nhưng chưa tạo ra sản phẩm; trang thiết bị đầu cuối chưa đáp ứng yêu cầu làm việc tối thiểu; có nguồn lực nhưng giải ngân chậm; có dữ liệu nhưng chưa kết nối, chia sẻ và khai thác hiệu quả. Điều này đang cho thấy sự lan tỏa quyết tâm và hành động thực sự của các ngành các cấp để đưa Nghị quyết số 57-NQ/TW vào cuộc sống./.

Xem thêm:

Kiến tạo tăng trưởng số - Bài 1: Chìa khóa cho mô hình tăng trưởng mới

Kiến tạo tăng trưởng số - Bài 2: Động lực mới từ xây dựng hệ sinh thái số

Kiến tạo tăng trưởng số - Bài 3: Mô hình đưa công nghệ giải các "bài toán lớn"

Kiến tạo tăng trưởng số - Bài 4: Từ giảm chi phí đến tạo giá trị mới

Kiến tạo tăng trưởng số - Bài cuối: Tăng tốc để nâng sức cạnh tranh quốc gia