Tăng tốc để nâng sức cạnh tranh quốc gia

Theo Ngân hàng Thế giới (WB) và Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), dữ liệu, hạ tầng số và AI không chỉ thúc đẩy năng suất mà còn nâng cao hiệu quả quản trị và chất lượng dịch vụ công. Kinh nghiệm của Singapore (Xin-ga-po), Hàn Quốc và Nhật Bản cho thấy chuyển đổi số chỉ phát huy hiệu quả khi được triển khai đồng bộ từ hạ tầng, dữ liệu và nguồn nhân lực đến xây dựng niềm tin của người dân đối với môi trường số. Đó cũng là thông tin tham chiếu cho Việt Nam trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số đặt ra yêu cầu rất cao về năng suất, giá trị gia tăng, năng lực tự chủ và Nghị quyết số 57-NQ/TW đang được triển khai với tinh thần quyết liệt, đồng bộ và thực chất hơn.

*Singapore: "Phục vụ bằng trái tim"

Singapore là một trong những quốc gia đi đầu về chuyển đổi số nhờ đầu tư sớm vào hạ tầng và các nền tảng số. Đến nay, khoảng 99% dịch vụ công của Singapore có thể thực hiện trực tuyến. Cơ quan Công nghệ Chính phủ Singapore (GovTech) giữ vai trò điều phối quá trình chuyển đổi số với định hướng xây dựng một chính phủ "Số hóa từ cốt lõi và Phục vụ bằng trái tim".

Hệ thống định danh điện tử Singpass cho phép người dân truy cập hơn 2.700 dịch vụ, từ thủ tục hành chính đến các dịch vụ ngân hàng và bảo hiểm thông qua một tài khoản thống nhất. Khi công bố Chiến lược Trí tuệ nhân tạo Quốc gia 2.0, Thủ tướng Lawrence Wong cho biết mục tiêu của Singapore là đưa công nghệ trở thành động lực phục vụ lợi ích chung và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Song song với đầu tư hạ tầng, Singapore chú trọng nâng cao trải nghiệm của người sử dụng. Riêng năm 2023, mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp đối với các dịch vụ số đạt 83%. GovTech cũng thành lập cộng đồng Tech Kaki với gần 6.000 tình nguyện viên để thu thập ý kiến phản hồi, qua đó tiếp tục hoàn thiện các nền tảng số.

*Hàn Quốc: Hệ sinh thái số dựa trên dữ liệu và AI

Hàn Quốc thúc đẩy chuyển đổi số thông qua chương trình "Thỏa thuận Mới Kỹ thuật số" (Digital New Deal) với kế hoạch đầu tư 58.200 tỷ won đến năm 2025 và kỳ vọng tạo ra hơn 900.000 việc làm trong các lĩnh vực công nghệ cao. Trọng tâm của chương trình là phát triển hệ sinh thái D.N.A, gồm Dữ liệu (Data), Mạng (Network) và AI. Chiến lược này đã góp phần đưa Hàn Quốc trở thành một trong những quốc gia dẫn đầu trong nhóm các nước phát triển về tỷ lệ doanh nghiệp ứng dụng AI.

Cùng với phát triển công nghệ, Hàn Quốc đẩy mạnh cải cách dịch vụ công theo hướng chủ động phục vụ người dân. Hệ thống định danh số trên điện thoại (Mobile ID) thay thế thẻ căn cước truyền thống, cho phép thực hiện nhiều thủ tục hành chính trên thiết bị di động. Trong khi đó, nền tảng My Data cho phép người dân quản lý thông tin cá nhân và lựa chọn chia sẻ dữ liệu với các cơ quan nhà nước để tiếp cận các dịch vụ phù hợp hơn trong lĩnh vực tài chính và y tế.

Chuyển đổi số cũng được mở rộng sang hạ tầng kinh tế và các lĩnh vực xã hội. Hàn Quốc triển khai hệ thống quản lý kỹ thuật số đối với đường bộ, đường sắt và cảng biển nhằm phát hiện sớm nguy cơ hư hỏng và nâng cao khả năng ứng phó với thiên tai. Trong giáo dục, nước này xây dựng hạ tầng đào tạo trực tuyến trên phạm vi toàn quốc nhằm bảo đảm việc học tập được duy trì ngay cả trong những giai đoạn khó khăn như đại dịch.

*Nhật Bản: Lấy con người làm trung tâm

Nhật Bản lựa chọn cách tiếp cận đặt con người ở trung tâm của quá trình chuyển đổi số. Tháng 9/2021, nước này thành lập Cơ quan Kỹ thuật số (Digital Agency) để điều phối quá trình số hóa trên phạm vi toàn quốc với mục tiêu xây dựng một xã hội số "thân thiện với con người" và bảo đảm "không ai bị bỏ lại phía sau".

Một trong những ưu tiên của Nhật Bản là số hóa các lĩnh vực như y tế, giáo dục, chăm sóc trẻ em và phòng chống thiên tai, đồng thời thúc đẩy chia sẻ dữ liệu an toàn giữa khu vực công và tư nhằm sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực xã hội, nhất là tại những địa phương đang đối mặt với tình trạng già hóa dân số.

Trên bình diện quốc tế, Nhật Bản tiên phong thúc đẩy sáng kiến "Lưu chuyển dữ liệu tự do với niềm tin" (DFFT) và hợp tác với Singapore phát triển các công nghệ bảo mật dữ liệu; trong đó có hệ thống phân phối khóa lượng tử nhằm tăng cường bảo vệ thông tin trước các nguy cơ tấn công trong tương lai.

Nhật Bản coi xây dựng môi trường số an toàn là điều kiện quan trọng để thu hút đầu tư và phát triển nguồn nhân lực công nghệ. Nhu cầu tuyển dụng các chuyên gia có kỹ năng về AI đã tăng gấp đôi trong những năm gần đây, phản ánh sự phát triển của thị trường lao động số.

Kinh nghiệm từ các nước trên cho thấy hạ tầng số cần được phát triển đi trước một bước. Theo WB, mô hình "4Cs", gồm Kết nối, Tính toán, Bối cảnh và Năng lực, là nền tảng để phát triển AI. Việc nâng cấp băng thông rộng và các trung tâm dữ liệu sẽ tạo điều kiện mở rộng ứng dụng số trong nhiều lĩnh vực của nền kinh tế. Thu hút nguồn nhân lực công nghệ, tăng cường đào tạo kỹ năng số và bảo đảm an toàn dữ liệu cần được triển khai song song để chuyển đổi số trở thành động lực nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Bên cạnh đó, dữ liệu cần được xem là nguồn lực quan trọng trong quản trị. OECD cho rằng các chính phủ cần chuyển sang mô hình chính phủ như một nền tảng, trong đó dữ liệu được chia sẻ và khai thác hiệu quả giữa các cơ quan nhà nước. Các quốc gia đang phát triển như Việt Nam cũng có thể tham khảo kinh nghiệm của Hàn Quốc trong phát triển các nền tảng định danh số và dữ liệu dùng chung để nâng cao chất lượng dịch vụ công./.

Xem thêm:

Kiến tạo tăng trưởng số - Bài 1: Chìa khóa cho mô hình tăng trưởng mới

Kiến tạo tăng trưởng số - Bài 2: Động lực mới từ xây dựng hệ sinh thái số

Kiến tạo tăng trưởng số - Bài 3: Mô hình đưa công nghệ giải các "bài toán lớn"

Kiến tạo tăng trưởng số - Bài 4: Từ giảm chi phí đến tạo giá trị mới

Kiến tạo tăng trưởng số - Bài cuối: Tăng tốc để nâng sức cạnh tranh quốc gia