Kinh tế Đức “khập khiễng” thoát được nguy cơ suy thoái

Những ngày này, kinh tế Đức dường như ít nhận được những thông tin tích cực. Nền kinh tế hàng đầu châu Âu đang gặp nhiều khó khăn. Một số thống kê khả quan hơn so với dự báo vừa được công bố trong tuần qua liệu có mang lại sự an ủi nào không?

Từ vài năm qua, kinh tế Đức đã rơi vào tình trạng tăng trưởng chậm chạp. Mới đây đã xuất hiện những thống kê về tình trạng yếu kém của hãng chế tạo ô tô Volkswagen - một trong những biểu tượng lớn nhất của ngành công nghiệp xe hơi Đức - cùng khả năng hãng này phải đóng cửa một số nhà máy.

Tuy nhiên, trong tuần cuối tháng 10, Đức đã nhận được tin tức tích cực quan trọng: Nền kinh tế lớn nhất châu Âu đạt mức tăng trưởng 0,2% trong quý III/2024, đánh bại những dự báo bi quan trước đó. Điều này có nghĩa Đức sẽ tránh được một cuộc suy thoái kỹ thuật, thường được định nghĩa là hai quý có mức tăng trưởng âm liên tiếp.

Tuy tránh được suy thoái kỹ thuật, nhưng Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Đức trong quý II/2024 lại bị điều chỉnh với mức sụt giảm lớn hơn là 0,3%, cao hơn so với mức dự báo giảm 0,1% đưa ra trước đó.

Nhà kinh tế Carsten Brzeski từ Ngân hàng ING cho biết: “Mặc dù đã tránh được một cuộc suy thoái kỹ thuật, nhưng quy mô nền kinh tế Đức vẫn hầu như không lớn hơn so với thời điểm bắt đầu đại dịch COVID-19”.

*Không có tăng trưởng thực tế

Các số liệu kinh tế khác của Đức được công bố trong tuần vừa qua hầu như không giúp nâng cao tâm lý. Lạm phát trong tháng 10/2024 tăng 2,4%, cao hơn nhiều so với mức 1,8% được ghi nhận vào tháng trước và cũng nằm ngoài dự báo của giới phân tích là tăng 2,1%. Điều này có thể gây ra một số lo lắng cho Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), khi định chế tài chính này dường như đang thực hiện chu kỳ cắt giảm lãi suất mạnh mẽ.

Theo số liệu sơ bộ do Cơ quan Việc làm Liên bang Đức công bố ngày 3/11, tỷ lệ thất nghiệp vẫn ổn định ở mức 6% trong tháng 10. Tuy nhiên, tháng 10 thường là thời điểm có tỷ lệ thất nghiệp giảm. Đây được cho là lần đầu tiên trong 20 năm, tỷ lệ thất nghiệp chỉ giảm nhẹ. Bà Andrea Nahles, Chủ tịch Cơ quan Việc làm Liên bang Đức, cho biết: “Sự phục hồi vào mùa Thu trên thị trường lao động phần lớn đã không thành hiện thực trong năm nay”.

Tuy nhiên, một số cuộc khảo sát tâm lý kinh doanh lại cho thấy sự ổn định, nếu không muốn nói là phục hồi hoàn toàn. Theo khảo sát mới nhất do Viện nghiên cứu kinh tế Đức (Ifo) công bố, tâm lý kinh doanh tại Đức đã được cải thiện trong tháng 10, đánh dấu mức tăng đầu tiên sau 4 tháng.

Phát biểu với tổ hợp truyền thông DW, Chủ tịch Viện Ifo Clemens Fuest cho biết: “Sự ổn định này rõ ràng là tích cực, đó là một dấu hiệu tốt. Nhưng đó có phải là một sự thay đổi theo xu hướng không? Còn quá sớm để nói, vì vậy chúng tôi sẽ phải xem liệu điều đó có tiếp tục diễn ra trong những tháng tới hay không. Một số công ty được khảo sát nói rằng ít nhất trong 6 tháng tới, họ không mong đợi tình hình sẽ tồi tệ hơn”.

Cảm giác lạc quan càng lớn khi số liệu bán lẻ của Đức bất ngờ tăng trong tháng Chín, với doanh số bán hàng tăng 1,2% và vượt dự báo thị trường.

Dù vậy, không quá khó để phát hiện những số liệu không mấy khả quan. Cuộc khảo sát mới nhất của Phòng Công nghiệp và Thương mại Đức (DIHK) mô tả một nền kinh tế đang “mất chỗ đứng ở châu Âu và quốc tế”. Giám đốc điều hành DIHK Martin Wansleben cho biết: “Đầu tư quá ít, quan liêu quá nhiều và chi phí địa điểm quá cao: nền kinh tế Đức đang bị mắc kẹt”. Theo ông, nhiều công ty cho rằng tình hình sẽ chỉ tồi tệ hơn trong năm tới.

*Chính phủ loay hoay tìm giải pháp

Tình trạng bất ổn hiện đã lan rộng đến mức nó trở thành vấn đề cấp bách đối với chính phủ liên minh ba đảng.

Tuần trước, Thủ tướng Olaf Scholz đã tổ chức một “hội nghị cấp cao trong ngành công nghiệp”. Hội nghị được xây dựng chương trình nghị sự khá kỹ lưỡng, mời các nhà lãnh đạo doanh nghiệp và công đoàn để cùng nhau tìm ra cách thoát khỏi khủng hoảng.

Nhưng bản thân cuộc họp càng bộc lộ sự chia rẽ chính trị đang làm suy yếu những nỗ lực cải thiện tình hình như thế nào. Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng kinh tế Robert Habeck thuộc đảng Xanh và Bộ trưởng Tài chính Christian Lindner thuộc đảng Dân chủ Tự do (FDP) đều không có mặt. Cả hai đều đang thúc đẩy chính sách kinh tế của đảng mình tại các sự kiện riêng biệt trong cùng một ngày.

Mặc dù có sự bất đồng sâu sắc trong liên minh về cách cải thiện tình hình kinh tế, dường như các chuyên gia có sự đồng thuận về nguyên nhân cốt lõi gây ra cuộc khủng hoảng.

Chuyên gia kinh tế của ING Brzeski cho biết: “Tình trạng hiện tại của nền kinh tế Đức là kết quả của những cơn gió ngược mang tính chu kỳ và cơ cấu”.

Quan điểm trọng tâm là đại dịch COVID và xung đột ở Ukraine về cơ bản đã bộc lộ điểm yếu cho mô hình kinh doanh dựa vào xuất khẩu của Đức, với chi phí năng lượng tăng cao và lạm phát lan rộng gây ra sự tàn phá cho nhiều lĩnh vực.

Sự phụ thuộc vào cả dầu mỏ lẫn khí đốt của Nga trong khi Trung Quốc là thị trường xuất khẩu khổng lồ đã quay trở lại "tấn công" nước Đức. Tình trạng đầu tư yếu kém kéo dài trong nhiều thập kỷ càng trở nên trầm trọng hơn do các quy định chi tiêu và phanh nợ cứng nhắc, để rồi dẫn đến một loạt vấn đề, từ cơ sở hạ tầng xuống cấp đến một nền kinh tế về cơ bản không thể nắm bắt được số hóa và đổi mới.

Ít nhất, Bộ trưởng Kinh tế Habeck cũng có thể an ủi đôi chút từ dữ liệu kinh tế vừa qua. Ông nói: “Điều này vẫn còn kém xa so với những gì chúng ta cần, nhưng ít nhất đó là một tia hy vọng. Nền kinh tế đang tỏ ra mạnh mẽ hơn dự báo trước đây”.

Tuy nhiên, sự dễ bị tổn thương rõ ràng của Đức trước các diễn biến ở nơi khác, từ Trung Quốc, Mỹ, đến Ukraine, kết hợp với sự cạnh tranh trong nội bộ chính phủ cho thấy có rất ít hy vọng về một sự thay đổi trong tương lai gần.

Chuyên gia kinh tế Brzeski cho biết: “Số liệu GDP vừa qua mang lại sự nhẹ nhõm cho tinh thần người dân Đức vốn đang bị tổn thương. Nhưng điều đó không thể xóa đi sự thật rằng nền kinh tế vẫn đang mắc kẹt trong tình trạng trì trệ”.