Kinh tế Mỹ có thể chịu tác động tiêu cực từ cuộc chiến thương mại với Canada

Sau một giai đoạn tạm lắng, mối quan hệ thương mại giữa Mỹ và Canada đã rơi vào căng thẳng từ ngày 22/8 khi các mức thuế quan mới 50% từ phía Mỹ bắt đầu có hiệu lực. Giới chuyên gia cảnh báo hành động này cùng khả năng đáp trả từ phía Canada có thể gây ra nhiều tổn hại thực tế đối với nền kinh tế Mỹ.

Thuế quan bản chất là thuế đánh vào hàng nhập khẩu, do đó gánh nặng từ các mức thuế mới này có thể sẽ đè nặng lên chính các nhà nhập khẩu Mỹ vốn đã phải đối mặt với tình trạng giá cả tăng cao liên tục trong nhiều năm qua. Mặc dù các mặt hàng chịu thuế hiện tại chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng kim ngạch xuất khẩu của Canada, hậu quả từ một chu kỳ trả đũa lẫn nhau có thể nhanh chóng lan rộng, tạo ra hàng loạt cú sốc mới cho nền kinh tế Mỹ.

Theo Phó Chủ tịch kinh tế tổng hợp Scott Lincicome của Viện Cato, một tổ chức nghiên cứu chính sách công có trụ sở tại Washington, D.C., mối đe dọa lớn hơn cả là sự không chắc chắn đối với thị trường. Ông Scott Lincicome cho biết sự biến động liên tục từ các chính sách thuế quan thay đổi nhanh chóng của chính quyền Tổng thống Donald Trump đang gây xáo trộn tại sàn giao dịch phố Wall, gây lo ngại cho các đồng minh và góp phần đẩy giá hàng hóa tiêu dùng trong nước tăng cao.

Đối với riêng Canada, diễn biến này sẽ ảnh hưởng nặng nề đến các doanh nghiệp hoạt động xuyên biên giới Mỹ - Canada. Sự mơ hồ này cũng sẽ dẫn đến việc suy giảm đầu tư và thu hẹp những hoạt động kinh tế.

Triển vọng tránh được xung đột dường như rất mong manh khi vào sáng 22/8, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer tuyên bố trên Fox News rằng chính quyền đang thúc đẩy việc áp thuế và không có bất kỳ cuộc đàm phán mới nào được lên kế hoạch.

Mặc dù tác động ban đầu có thể chưa quá lớn do thuế quan chỉ áp dụng cho một phần nhỏ giao thương giữa hai nước, Phó Giám đốc phân tích chính sách John Ricco của trung tâm nghiên cứu Budget Lab thuộc Đại học Yale cho biết các mức thuế mới vẫn sẽ nâng thuế suất trung bình đối với hàng nhập khẩu từ Canada từ khoảng 5,3% lên khoảng 7,6%.

Mỹ cũng đã áp thuế cao đối với các mặt hàng nhập khẩu quan trọng của Canada như gỗ, thép và ô tô. Đáng chú ý, những mức thuế áp dụng từ ngày 22/8 không có bất kỳ miễn trừ đặc biệt nào cho các mặt hàng nằm trong hiệp định thương mại giữa Mỹ, Canada và Mexico.

Nhà kinh tế trưởng Joe Brusuelas của công ty kiểm toán và tư vấn RSM US cảnh báo rằng Canada có thể sẽ trả đũa nhằm vào những điểm nhạy cảm nhất của Mỹ, đặc biệt là ngành công nghiệp ô tô. Điều này làm gia tăng rủi ro lạm phát trong bối cảnh ngành sản xuất trong nước vẫn đang trì trệ. Chu kỳ trả đũa sẽ làm phức tạp thêm nỗ lực kiểm soát lạm phát của Mỹ vốn vẫn đang ở mức cao hơn mục tiêu 2% của Cục Dự trữ liên bang (Mỹ). 

Thượng nghị sĩ Peter Welch của Đảng Dân chủ bang Vermont chỉ trích các mức thuế mới sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến những nông dân và doanh nghiệp vùng biên giới, đẩy các mối quan hệ kinh tế lâu năm vào tình trạng lấp lửng và khiến triển vọng đàm phán thương mại dài hạn bị đóng băng. Dù vậy, một số chuyên gia tại Washington và phố Wall vẫn hy vọng kịch bản tồi tệ nhất có thể được ngăn chặn theo các tiến trình đàm phán thông thường.

Trước khi cuộc đàm phán thương mại Mỹ - Canada bất ngờ đổ vỡ vào đêm 21/8, phía Mỹ đã đưa ra một bản chào hàng với những ưu đãi đặc biệt nhất dành cho Canada so với bất kỳ đối tác thương mại nào khác.

Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer ngày 22/8 cho biết Chính phủ Mỹ đã cam kết xóa bỏ hoàn toàn mức thuế 10% đối với gỗ mềm của Canada áp dụng từ năm 2025. Đối với ngành ô tô, Mỹ đề xuất giảm mức thuế 25% hiện tại xuống thấp nhất là 7% đối với những xe có chứa linh kiện từ Mỹ.

Mỹ cũng đưa ra các nhượng bộ lớn về kim loại khi đề nghị giảm thuế thép từ 50% xuống 25% cho phần lớn sản phẩm thép của Canada gửi đến Mỹ theo hệ thống hạn ngạch thuế quan. Riêng đối với nhôm, mức thuế suất dự kiến sẽ giảm từ 50% xuống còn 25% mà không kèm theo bất kỳ giới hạn hạn ngạch nào.

Mỹ thậm chí còn đề xuất cắt giảm thuế từ 10% đến 25% cho các sản phẩm chế tạo từ thép và nhôm như gậy đánh golf hay lon bia, với mức thuế thấp nhất có thể đạt 15%. Đồng thời, phía Mỹ cũng sẵn sàng đình chỉ hoàn toàn mức thuế 50% áp lên các mặt hàng sữa, rượu vang, gậy chơi khúc côn cầu và một số hàng hóa khác của Canada vốn vừa có hiệu lực vào rạng sáng 22/8.

Trước đó, các mức thuế trừng phạt 50% đối với lượng hàng hóa xuất khẩu trị giá khoảng 20 tỷ USD của Canada từng được Tổng thống Donald Trump cảnh báo áp đặt vào tháng 7 nhằm buộc nước này nhượng bộ. Dù ban đầu dự kiến có hiệu lực vào sáng ngày 19/8, ông Trump đã hoãn thời hạn đến ngày 22/8 sau khi tuyên bố hai nước đã có một thỏa thuận sơ bộ chờ hoàn thiện văn kiện.

Tuy nhiên, sự đồng thuận đã nhanh chóng rạn nứt vào đêm 21/8 sau một tuần đàm phán đầy triển vọng. Phát biểu trong cuộc họp báo được phát sóng ngày 22/8, Thủ tướng Canada Mark Carney đã thẳng thắn chỉ trích đề xuất của Mỹ là một "thỏa thuận tồi".

Ông Mark Carney cho biết Canada quyết định rút khỏi bàn đàm phán không chỉ vì những ưu đãi từ phía Mỹ là chưa đủ, mà còn do các quan chức Mỹ yêu cầu những nhượng bộ ảnh hưởng trực tiếp đến văn hóa, việc duy trì bảo vệ tiếng Pháp của Canada, và đòi hỏi nước này phải gỡ bỏ thuế quan nhằm vào các đối tác thương mại ngoài Mỹ.

Canada trước đó đã đồng ý đáp ứng hàng loạt yêu cầu của Mỹ bao gồm xóa bỏ toàn bộ thuế trả đũa đối với thép, nhôm, ô tô của Mỹ, cũng như thuyết phục các tỉnh bang cho phép bán lại rượu Mỹ. Dù vậy, Mỹ lại từ chối đưa các miễn trừ thuế quan cho xe tải hạng nặng vào thỏa thuận.

Ở giai đoạn cuối của cuộc đàm phán, Canada tiếp tục yêu cầu mức thuế tốt hơn cho xe bán tải, xe tải bán rơ-moóc cùng nhiều miễn trừ thuế hơn cho ô tô chứa linh kiện của cả hai nước nhưng không được đáp ứng.

Nhận định về kết quả đàm phán, Thủ tướng Canada Mark Carney tuyên bố phía Mỹ đã yêu cầu quá nhiều nhưng lại đưa ra quá ít điều chỉnh, trong khi Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer phản bác rằng các điều chỉnh của Mỹ thực chất sẽ giúp cải thiện và duy trì khả năng tiếp cận thị trường tốt nhất cho Canada./.