Kỷ nguyên mới của hợp tác chiến lược Mỹ-Nhật

Trang tin “Diễn đàn Đông Á” (Australia) ngày 14/1 đăng bài viết cho rằng khi cựu Thủ tướng Nhật Bản Fumio Kishida đến thăm Washington vào tháng 4/2024, ông và Tổng thống Mỹ Joe Biden đã ăn mừng "kỷ nguyên mới của hợp tác chiến lược Mỹ-Nhật".

Một trong những trụ cột của quan hệ đối tác này là củng cố an ninh kinh tế. Tuy nhiên, điều này có thể phải đối mặt với những thách thức dưới thời chính quyền Tổng thống đắc cử Donald Trump sắp tới.

Sự bất an về hợp tác an ninh kinh tế Mỹ-Nhật đã xuất hiện. Một lý do tiềm ẩn cho thái độ bất an này là sự khác biệt về mục tiêu chiến lược. Kể từ đầu năm 2024, Washington đã thúc giục Nhật Bản thắt chặt kiểm soát xuất khẩu thiết bị sản xuất chất bán dẫn. Tuy nhiên, phản ứng của Nhật Bản khá hờ hững.

Vì vậy, Chính phủ Mỹ đã cân nhắc mở rộng việc áp dụng Quy tắc sản phẩm trực tiếp nước ngoài (FDPR) cho các đồng minh. Điều này sẽ hạn chế một cách hiệu quả việc Nhật Bản xuất khẩu những sản phẩm có liên quan sang Trung Quốc mà không có sự cho phép của Mỹ, nếu những sản phẩm đó kết hợp công nghệ hoặc thành phần của Mỹ ở bất kỳ mức độ nào.

Ngoài ra, chính quyền Tổng thống Joe Biden cũng đã can thiệp vào nỗ lực mua lại tập đoàn thép US Steel (Mỹ) của tập đoàn thép Nippon Steel (Nhật Bản). Chính quyền Tổng thống Biden đã quyết định ngăn chặn nỗ lực mua lại US Steel của Nippon Steel vào ngày 3/1/2025.

Những thách thức này hiện đã giảm bớt phần nào. Khi cuộc bầu cử kết thúc, chính quyền Tổng thống Biden đã chuyển chính sách an ninh kinh tế của mình sang các đồng minh. Ví dụ, Mỹ đã loại Nhật Bản và Hà Lan khỏi FDPR trong lĩnh vực thiết bị sản xuất chất bán dẫn.

Tuy nhiên, những thách thức trong hợp tác an ninh kinh tế Mỹ-Nhật có vẻ sẽ tái diễn trong tương lai, đặc biệt là dưới thời Tổng thống đắc cử Donald Trump. Mối quan tâm chính là khả năng mở rộng kiểm soát xuất khẩu để bao gồm các sản phẩm kém tiên tiến hơn. Ứng cử viên Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer đã đề cập đến tầm quan trọng của việc mở rộng kiểm soát xuất khẩu để bao gồm các chất bán dẫn cũ và công nghệ vận tải. Trước đó, chính quyền Tổng thống Biden luôn loại trừ các chất bán dẫn không tiên tiến và thiết bị sản xuất chất bán dẫn khỏi những hạn chế nghiêm ngặt.

Vấn đề thứ hai, dựa trên cách thức hoạt động và điều hành của Chính phủ Mỹ trong nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên của ông Trump, có lý khi cho rằng giao tiếp với các đồng minh sẽ không phải là ưu tiên hàng đầu của ông Trump trong nhiệm kỳ tổng thống thứ hai.

Nếu chính sách an ninh kinh tế của chính phủ tiếp theo mang tính đơn phương như đã mô tả, nó sẽ thách thức đáng kể sự hợp tác giữa Mỹ và Nhật Bản trong lĩnh vực này.