Lách qua rào cản pháp lý, Tổng thống Trump tái lập "bức tường thuế quan" bền vững hơn

Bằng cách tìm kiếm các công cụ pháp lý mới thay thế cho sắc lệnh khẩn cấp bị Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ hồi tháng 2/2026, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã tìm ra cách khôi phục "bức tường thuế quan" của mình. Giới phân tích nhận định những mức thuế mới này có khả năng chống chịu trước các thách thức pháp lý cao hơn nhiều và sẽ rất khó bị đảo ngược trong tương lai.

Tuần này, chính quyền Tổng thống Trump đã áp các mức thuế mới từ 10% đến 12,5% đối với 60 đối tác thương mại từ ngày 24/7 dựa trên kết quả điều tra về lao động cưỡng bức theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Đồng thời, mức thuế 25% đối với hàng hóa Brazil (Bra-xin) chính thức có hiệu lực.

Riêng với Canada (Ca-na-đa), chính quyền Trump viện dẫn Mục 338 của Đạo luật Thuế quan năm 1930 với cáo buộc phân biệt đối xử với hàng xuất khẩu của Mỹ để áp mức thuế 50% lên hàng hóa nước này. Mức thuế dự kiến sẽ có hiệu lực sau một tháng nữa.

Bà Wendy Cutler, Phó Chủ tịch Viện Chính sách Hiệp hội châu Á, nhận định những động thái trên cho thấy Tổng thống Trump vẫn dành sự ưu ái đặc biệt cho công cụ thuế quan. Những công cụ này sẽ không biến mất chừng nào ông còn tại nhiệm. Bà Cutler lưu ý rằng Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer đã chuẩn bị rất kỹ lưỡng về mặt quy trình, khiến các tòa án khó lòng bác bỏ các mức thuế mới này.

Về mặt tiền lệ, các tòa án Mỹ trước đây đã chấp nhận việc dùng Mục 301 làm căn cứ áp thuế. Vì vậy, theo chuyên gia Scott Lincicome thuộc Viện Cato, các đơn kiện nhắm vào đợt thuế mới nhất nhiều khả năng sẽ tập trung vào những kết luận điều tra chính thức được dùng để biện minh cho hành động của chính quyền - lĩnh vực mà tòa án thường không muốn can dự.

Dù vậy, ông Lincicome cũng lưu ý các cuộc điều tra trước đây thường kéo dài hơn hẳn. Như cuộc điều tra nhằm vào Trung Quốc trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump mất một năm mới dẫn tới quyết định áp thuế, trong khi lần này các cuộc điều tra với 60 nền kinh tế – bao gồm cả những đối tác lớn như Liên minh châu Âu (EU) và Ấn Độ – chỉ kéo dài vỏn vẹn bốn tháng. Đây có thể trở thành điểm yếu pháp lý nếu nhóm doanh nghiệp nhỏ đã khởi kiện theo đuổi vụ việc đến cùng.

Còn theo đánh giá của chuyên gia Josh Lipsky thuộc Hội đồng Đại Tây Dương, điểm gây lo ngại hơn cả là việc Mỹ nhắm vào Canada bằng Mục 338 Đạo luật Thuế quan năm 1930 - điều khoản chưa từng được kích hoạt. Ông Lipsky nhìn nhận đây là hình thức thuế quan mang tính trừng phạt nhiều hơn, đồng thời là tín hiệu cho thấy chính quyền Tổng thống Trump muốn giữ trong tay cả những công cụ ít thông dụng.

Giới chuyên gia nhắc lại rằng thuế quan của Mỹ một khi đã áp đặt thì rất khó đảo ngược. Minh chứng là việc chính quyền tiền nhiệm của Tổng thống Joe Biden trước đây vẫn giữ nguyên các mức thuế do ông Trump áp đặt với Trung Quốc trong nhiệm kỳ đầu. Ông Lipsky dự báo ngay cả các nhà lãnh đạo tương lai muốn hủy bỏ chúng cũng sẽ gặp khó khăn do những cân nhắc về nguồn thu ngân sách lớn mà thuế quan mang lại cho chính phủ.

Đến nay, chính quyền Mỹ đã đạt được 19 thỏa thuận khung hoặc thỏa thuận thuế quan có đi có lại. Dù vậy, nguy cơ áp thêm thuế vẫn hiện hữu khi Washington đang điều tra 16 nền kinh tế, trong đó có Trung Quốc, EU và Nhật Bản với lý do dư thừa công suất công nghiệp.

Bà Cutler cho biết chính quyền Mỹ đã thận trọng không vượt quá các mức thuế đã cam kết trong những thỏa thuận song phương, song các đối tác vẫn lo ngại cam kết đó có thể không được duy trì.

Chuyên gia Chad Bown từ Viện Kinh tế Quốc tế Peterson nhận định việc ông Trump đơn phương áp thuế đang buộc các đồng minh của Mỹ phải chiến đấu trên hai mặt trận thương mại cùng lúc: vừa phải đối phó với chính sách thuế quan của Mỹ, vừa tìm cách xoay xở trước các biện pháp hạn chế xuất khẩu đất hiếm của Trung Quốc.

Theo bà Cutler, các nước tuy bày tỏ thất vọng nhưng chưa có dấu hiệu trả đũa, bởi họ hiểu rõ động thái đó sẽ kéo theo nguy cơ bị Mỹ nâng thuế cao hơn. Sự kiềm chế này có thể giúp tránh một vòng xoáy leo thang trước mắt, song cũng đồng nghĩa bức tường thuế quan của Mỹ nhiều khả năng đứng vững trong giai đoạn tới.