Lào Cai phát triển OCOP xanh, đưa đặc sản vùng cao lên nền tảng số

Để mở rộng thị trường và nâng tầm các đặc sản vùng cao, Lào Cai xác định xây dựng các sản phẩm OCOP (Chương trình "Mỗi xã một sản phẩm") theo hướng xanh và số hóa, hoàn thiện chuỗi giá trị từ sản xuất đến tiêu thụ, tiếp tục khẳng định vai trò là động lực thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn, nâng cao thu nhập cho người dân. 

*OCOP xanh

"OCOP xanh" được Lào Cai xác định là xu hướng phát triển gắn với sản xuất bền vững, bảo vệ môi trường và khai thác hiệu quả tài nguyên bản địa, tạo sinh kế bền vững cho đồng bào các dân tộc vùng cao, vùng sâu.

Nông dân thu hoạch dưa hấu chính vụ. Ảnh: TTXVN

Những ngày hè oi ả đầu tháng 6, đồng bào dân tộc Dao của thôn Van Hồ, xã Bát Xát, bắt đầu bước vào vụ thu hoạch dưa hấu chính vụ. Nhiều năm nay, tận dụng diện tích đất nhàn rỗi ở những mảnh ruộng trồng lúa 1 vụ, người dân trong thôn tích cực gieo trồng và chăm sóc khoảng 20 ha dưa. Sau nhiều tháng, dưa cho trái ngọt, mang lại nguồn thu nhập đáng kể. 

Vụ dưa này, sau khi trừ chi phí, gia đình chị Chảo Tả Mẩy thu về khoảng hơn 20 triệu đồng từ hơn 3 sào dưa hấu. Nhờ chăm sóc tốt nên dưa phát triển ổn định, quả đều, ngọt; năng suất đạt từ 10-12 tấn/ha; với giá bán trung bình từ 10-15 nghìn đồng/kg.

Theo chị Mẩy, cây dưa hấu rất phù hợp với điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng nơi đây. Thời gian sinh trưởng ngắn, dễ chăm sóc, vốn đầu tư không quá lớn do tận dụng nguồn phân chuồng tại chỗ. Do đó, những năm gần đây, nhiều hộ trong thôn đã mạnh dạn mở rộng diện tích, áp dụng các biện pháp kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

Để nâng cao hiệu quả sản xuất, các hộ dân đã liên kết tham gia Tổ hợp tác trồng dưa hấu Phìn Ngan với gần 30 thành viên. Sản phẩm của Tổ hợp tác trồng dưa hấu Phìn Ngan đã đạt tiêu chuẩn OCOP 3 sao từ năm 2024.

Theo Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Bát Xát, vụ dưa năm nay trên địa bàn xã cơ bản đạt cả về năng suất và chất lượng, thị trường tiêu thụ tốt. Trong quá trình sản xuất, người dân được cán bộ khuyến nông hướng dẫn kỹ thuật từ khâu làm đất, chọn giống, chăm sóc đến phòng trừ sâu bệnh. Điều đáng nói, các hộ dân chú trọng đến việc sử dụng phân bón hữu cơ, hạn chế thuốc bảo vệ thực vật nhằm đáp ứng nhu cầu thị trường.

Trà Shan tuyết hữu cơ Bản Liền là sản phẩm OCOP 5 sao đầu tiên của Lào Cai (2019) và là niềm tự hào của người Tày nơi đây. Gần 20 năm qua, Hợp tác xã Chè Bản Liền đã liên kết hơn 300 hộ sản xuất, duy trì gần 1.219 ha chè đạt chuẩn hữu cơ, sản phẩm đã đa dạng với 8-10 dòng, từ chè xanh, hồng trà, chè nhài, chè bánh đến chè ép… Sự liên kết sản xuất đã giúp thu nhập của người dân từ cây chè đạt trên 150 triệu đồng/năm.

Ông Lương Mạnh Hà, Chủ tịch UBND xã Bản Liền, chia sẻ: “Người dân tích cực áp dụng khoa học kỹ thuật, tuân thủ quy trình hữu cơ để nâng tầm thương hiệu trà Shan tuyết”. Đặc biệt, bà con tuân thủ tới 25 tiêu chuẩn quốc tế trong canh tác và chế biến. Hiện 90% sản lượng chè được xuất khẩu sang châu Âu, Mỹ, Canada, góp phần giúp thu nhập của xã viên ổn định, sản lượng xuất khẩu tăng trung bình 10-15%/năm.

Với thương hiệu “Giọt vàng vùng cao”, Hợp tác xã Thế Tuấn, xã Chiềng Ken đã cho ra đời gần 30 sản phẩm từ cây dược liệu bản địa như tinh dầu đài bi, hương nhu, tinh dầu quýt, tinh dầu màng tang (hạt tiêu rừng), tinh dầu tía tô, cao tía tô, tinh dầu mắc khén, trà tía tô, sản phẩm chăm sóc da từ lá tía tô… Đây đều là những sản phẩm thiên nhiên tốt cho sức khỏe, lại có sẵn trên địa bàn. Trong số này có 4 sản phẩm được công nhận OCOP 3 sao cấp tỉnh.

Theo Giám đốc Hợp tác xã An Văn Tuấn, lợi thế của hợp tác xã là nguồn nguyên liệu tự nhiên sẵn có. Với khả năng tái sinh bằng hạt và rễ rất tốt nên các loại dược liệu nhân giống nhanh. Nếu khai thác một cách khoa học, đây sẽ là nguồn thu cho người trồng và chăm sóc rừng. Hơn nữa, chi phí đầu tư ban đầu thấp, chỉ cần khoanh nuôi nên các hộ tham gia liên kết đều có thể cùng sản xuất, thu hái.

*Số hóa để nâng tầm OCOP

Nếu như chuyển đổi xanh là nền tảng thì chuyển đổi số được tỉnh Lào Cai xác định là khâu đột phá, tạo sức bật để nâng cao năng lực cạnh tranh cho sản phẩm OCOP. Trên thực tế, các hộ nông dân, chủ thể OCOP tại vùng cao Lào Cai hiện không cần chờ thương lái hay vất vả mang hàng ra chợ, giờ đây đã tự tin dùng điện thoại để livestream bán nông sản, đưa sản phẩm dễ dàng tiếp cận người tiêu dùng hơn. 

Sau một thời gian tìm hiểu thị trường và nhu cầu khách hàng, chị Lèo Thị Thúy, chủ cơ sở sản xuất thịt trâu sấy, lợn sấy... tại xã Bát Xát quyết định thường xuyên livestream vào buổi tối vì đó là thời điểm người xem nhiều nhất. Trong quá trình livestream, chị cho khán giả xem tường tận các khâu chế biến, quá trình đảo thịt, sấy thịt tại các lò. Từ đây, nhiều mối khách sỉ đã tìm đến chị tiêu thụ hàng hóa khắp cả nước.

Cơ sở của chị Thúy kinh doanh 11 sản phẩm, trong đó có 4 sản phẩm đạt OCOP 3 sao là: thịt trâu sấy, thịt lợn sấy, lạp xưởng và thịt vai sấy héo. Chị Thúy cho biết, việc chuyển sang bán hàng trên môi trường số thực sự mang lại nhiều tiện ích so với bán hàng truyền thống.

80% hàng hóa của cơ sở được bán trên sàn thương mại điện tử và nền tảng số. Các đơn hàng được người mua chốt nhanh chóng, thuận tiện thông qua mạng xã hội TikTok hoặc livestream. "Với ưu điểm thanh toán không bị nợ tiền hàng, vốn xoay vòng nhanh, hàng trăm đơn/ngày, trên 80% doanh thu của cơ sở đến từ quá trình bán hàng trên nền tảng số", chị Thúy chia sẻ.

Thay vì phụ thuộc vào kênh bán hàng truyền thống, Hợp tác xã Thế Tuấn, xã Chiềng Ken đã livestream mỗi ngày và tự sản xuất các video ngắn giới thiệu sản phẩm và nguồn gốc sản phẩm. Nhờ đó, bên cạnh các gian hàng trên Shopee, Tiki, Lazada, Hợp tác xã đã xây dựng được các trang TikTok, Facebook với lượt tương tác cao, giúp sản phẩm được đông khách hàng biết đến và đặt mua, mang lại sự phát triển ổn định cho hợp tác xã.

Anh An Văn Tuấn, Giám đốc Hợp tác xã Thế Tuấn cho biết, những ngày đầu thực hiện livestream, anh và người dân trong bản gặp không ít khó khăn do tâm lý e ngại, chưa quen với việc giới thiệu sản phẩm trước máy quay. Qua quá trình tương tác với khách hàng, mọi người từng bước xây dựng cách giới thiệu sản phẩm phù hợp, chủ động kết nối khách hàng và dần mở rộng thị trường tiêu thụ.

Hiện Lào Cai có hơn 600 sản phẩm OCOP từ 3 đến 5 sao. Năm 2026, tỉnh Lào Cai xác định tiếp tục đẩy mạnh Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) như một giải pháp trọng tâm để phát triển kinh tế nông thôn. Tỉnh đặt mục tiêu ít nhất 30% chủ thể OCOP xây dựng được chuỗi giá trị theo hướng “OCOP xanh”, gắn với vùng nguyên liệu ổn định và sản xuất bền vững.

Ít nhất 50% chủ thể OCOP tham gia vào các kênh bán hàng hiện đại (hệ thống siêu thị, cửa hàng tiện lợi, sàn giao dịch thương mại điện tử…); 100% sản phẩm OCOP được đưa lên các sàn thương mại điện tử, có gian hàng số và tích hợp thanh toán điện tử.

Để đạt được mục tiêu đề ra, tỉnh đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong truyền thông đa phương tiện về Chương trình OCOP; xây dựng hồ sơ và quản lý dữ liệu sản phẩm OCOP, số hóa quá trình tiếp nhận hồ sơ, chấm điểm, phân hạng sản phẩm; số hóa sản phẩm và xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc theo chuỗi giá trị OCOP.

100% các sản phẩm đánh giá mới đạt từ 3 sao trở lên được hỗ trợ bổ sung logo OCOP vào bao bì sản phẩm, 80% chủ thể có sản phẩm được chứng nhận OCOP có website riêng phục vụ quảng bá và xúc tiến thương mại điện tử.