Lợi suất trái phiếu chính phủ châu Âu tăng mạnh

Theo báo Le Monde (Pháp) ngày 20/8, lợi suất trái phiếu chính phủ tại nhiều nước châu Âu đang tăng mạnh, khi các nhà đầu tư ngày càng lo ngại về khả năng kiểm soát thâm hụt và nợ công, trong bối cảnh lạm phát vẫn cao và tăng trưởng kinh tế yếu. Hoạt động đầu cơ cùng lượng trái phiếu phát hành lớn trong thời gian gần đây cũng góp phần đẩy lãi suất đi lên.

Xu hướng tăng lãi suất trên thị trường trái phiếu chính phủ Mỹ nhanh chóng lan sang châu Âu, khiến lợi suất kỳ hạn 10 năm - một mức tham chiếu quan trọng đối với thị trường tài chính và nền kinh tế - liên tiếp vượt các ngưỡng đáng chú ý tại nhiều nước.

Tại Pháp, lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm đã tăng từ 3,40% đầu năm lên 4,10%, mức cao nhất kể từ tháng 10/2008, thời điểm cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu đang diễn ra. Chênh lệch lợi suất giữa trái phiếu Pháp và Đức cùng kỳ hạn cũng tăng lên 0,86 điểm phần trăm. Khoảng cách này phản ánh mức lãi suất cao hơn mà nhà đầu tư yêu cầu khi cho Pháp vay so với Đức.

Đức, quốc gia lâu nay được hưởng lợi từ uy tín về kỷ luật ngân sách, cũng đang chịu sức ép sau khi tăng mạnh chi tiêu cho cơ sở hạ tầng và quốc phòng. Lợi suất trái phiếu chính phủ Đức kỳ hạn 10 năm đã tăng từ dưới 3% vào cuối tháng 6 lên hơn 3,25%.

Đáng chú ý, thứ hạng về chi phí vay giữa các nước châu Âu đang có những thay đổi. Trong số các nền kinh tế lớn, Anh hiện có lợi suất trái phiếu 10 năm ở mức 5,04%, cao hơn Pháp. Trong khi đó, Pháp lại phải trả mức lãi suất cao hơn Italy, nơi lợi suất cùng kỳ hạn ở mức 4,05%, Hy Lạp 3,92% và Bồ Đào Nha 3,59%. Đây là những nước từng bị coi là có tình hình tài chính công đáng lo ngại trong Liên minh châu Âu (EU).

Theo giới phân tích, diễn biến trên phản ánh sự thận trọng ngày càng tăng của các nhà đầu tư trước khả năng các chính phủ đưa tài chính công trở lại trạng thái cân bằng. Tại Khu vực đồng euro, lạm phát tháng 7 vẫn ở mức 2,9% so với cùng kỳ năm trước, trong khi tăng trưởng kinh tế năm 2026 được dự báo chỉ khoảng 0,8%.

Pháp là một trong những trường hợp được thị trường đặc biệt chú ý. Thủ tướng Sébastien Lecornu dự kiến trình dự thảo ngân sách năm 2027 vào cuối tháng 9, trong khi những thông tin ban đầu cho thấy thâm hụt ngân sách có thể chỉ giảm nhẹ. Cuộc bầu cử tổng thống sắp tới cũng được cho là sẽ làm gia tăng những yếu tố bất định.

Bên cạnh những lo ngại về tình hình kinh tế và ngân sách, các hoạt động giao dịch trên thị trường cũng góp phần đẩy lợi suất tăng nhanh. Ngày 14/8, khoảng 10 tỷ euro trái phiếu Pháp và Đức đã bị bán ra. Hoạt động bán các sản phẩm phái sinh trái phiếu cũng tăng bất thường trong tháng 8, thời điểm thị trường thường khá yên ắng. Khi giá trái phiếu giảm do bị bán mạnh, lợi suất của chúng tăng theo chiều ngược lại.

Nguồn cung trái phiếu tăng cũng gây thêm sức ép. Trong hai ngày 18 và 19/8, Đức liên tiếp phát hành hai đợt trái phiếu trị giá 4 tỷ euro mỗi đợt, ngay trước khi Pháp dự kiến huy động khoảng 12 tỷ euro trên thị trường ngày 20/8. Lượng trái phiếu lớn được đưa ra trong thời gian ngắn khiến một số nhà đầu tư đòi hỏi mức lợi suất cao hơn hoặc chuyển vốn sang những kênh đầu tư khác.

Các chính phủ còn phải cạnh tranh ngày càng mạnh với doanh nghiệp để thu hút vốn. Những tập đoàn công nghệ lớn như Amazon, Google, Microsoft và Meta đang huy động lượng tiền rất lớn để đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI). Theo bài báo, các tập đoàn này đã vay tổng cộng hơn 400 tỷ USD với lãi suất trên 6%, mức có sức hấp dẫn lớn đối với các nhà đầu tư.

Lợi suất trái phiếu tăng sẽ khiến các chính phủ phải chịu chi phí vay nợ cao hơn, qua đó thu hẹp dư địa dành cho những khoản chi ngân sách khác. Sức ép này đặc biệt rõ tại những nước có nợ công lớn như Pháp, khi nhiều khoản vay được thực hiện trong giai đoạn lãi suất rất thấp đang lần lượt đáo hạn và phải được thay thế bằng các khoản vay mới với chi phí cao hơn.

Trong bối cảnh các nước châu Âu vừa phải tìm cách kiểm soát thâm hụt, vừa đối mặt nhu cầu chi tiêu lớn cho quốc phòng, cơ sở hạ tầng và các lĩnh vực khác, diễn biến trên thị trường trái phiếu đang trở thành một sức ép ngày càng lớn đối với ngân sách của các chính phủ.