Thanh toán không dùng tiền mặt: Khoảng cách giữa hạ tầng và thói quen

Từ dịch vụ công, giáo dục, an sinh xã hội đến thương mại, hàng triệu giao dịch được thực hiện mỗi ngày trên nền tảng số. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, việc thay đổi thói quen sử dụng tiền mặt trong một bộ phận người dân vẫn là bài toán cần tiếp tục giải quyết để quá trình chuyển đổi số đi vào thực chất.

* Hạ tầng số tạo nền tảng cho thanh toán hiện đại

Những năm gần đây, Tây Ninh ghi nhận sự phát triển mạnh mẽ của hạ tầng thanh toán số. Các tổ chức tín dụng liên tục đầu tư công nghệ, phát triển ngân hàng số, định danh điện tử, xác thực sinh trắc học, Mobile Banking, QR Code, POS và nhiều giải pháp thanh toán hiện đại khác. Các ngân hàng cũng đẩy mạnh hỗ trợ người dân, hộ kinh doanh, tiểu thương mở tài khoản, tạo mã QR và sử dụng các dịch vụ ngân hàng điện tử.

Đến tháng 6/2026, toàn tỉnh có 69 chi nhánh ngân hàng cấp 1, 31 chi nhánh cấp 2, 200 phòng giao dịch, 552 máy ATM và 2.373 máy POS đang hoạt động. Đặc biệt, toàn tỉnh đã có hơn 4,74 triệu tài khoản thanh toán đang hoạt động và trên 264.000 điểm chấp nhận thanh toán QR Code. Tổng số giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt qua các kênh đạt hơn 331 triệu giao dịch, với tổng giá trị gần 1,753 triệu tỷ đồng. Trong đó, Mobile Banking chiếm khoảng 65% tổng số giao dịch.

Song song với hạ tầng ngân hàng, nền tảng viễn thông cũng được đầu tư mạnh. Mạng 5G đã phủ tới 100% xã, phường; tỷ lệ phủ sóng 5G theo dân số đạt 91%; tỷ lệ hộ gia đình có Internet cáp quang đạt hơn 96%. Đây là điều kiện thuận lợi để các dịch vụ ngân hàng số và thanh toán điện tử tiếp tục phát triển sâu rộng trong cộng đồng.

Từ nền tảng này, nhiều mô hình thanh toán không dùng tiền mặt đã được triển khai hiệu quả tại các chợ truyền thống, tuyến đường thương mại, trường học, doanh nghiệp và khu dân cư. Các ngân hàng đã chủ động phối hợp với cơ quan thuế, chính quyền địa phương và các đơn vị liên quan để hỗ trợ người dân tiếp cận các dịch vụ số.

Ông Phan Tấn Luân, Giám đốc Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam (Agribank) Chi nhánh Bắc Long An, cho biết đơn vị đã triển khai nhiều mô hình như tuyến đường không dùng tiền mặt, chợ không dùng tiền mặt tại toàn bộ 12/12 xã trên địa bàn phụ trách. Cùng với việc tăng cường ra quân vào các ngày cuối tuần để hỗ trợ người dân, đến nay Agribank Bắc Long An đã mở được 2.186 mã QR, tăng 1.873 mã so với cuối năm 2025.

* Thách thức thói quen sử dụng tiền mặt

Bên cạnh những kết quả tích cực, việc phát triển thanh toán không dùng tiền mặt vẫn còn không ít khó khăn. Một số lĩnh vực có tỷ lệ thanh toán điện tử cao như giáo dục, dịch vụ công, chi trả an sinh xã hội, tiền điện, tiền nước đã hình thành thói quen sử dụng trong người dân. Tuy nhiên, ở các lĩnh vực gắn với giao dịch nhỏ lẻ, tỷ lệ thanh toán điện tử vẫn chưa tương xứng với tiềm năng.

Theo đánh giá của các cơ quan chức năng, nguyên nhân trước hết đến từ nhận thức và kỹ năng số của một bộ phận người dân, nhất là người cao tuổi, người dân ở khu vực nông thôn và các đối tượng yếu thế trong xã hội. Không ít người vẫn quen sử dụng tiền mặt trong các giao dịch hằng ngày hoặc chưa thực sự tự tin khi sử dụng các ứng dụng thanh toán điện tử.

Bên cạnh đó, tình trạng lừa đảo công nghệ cao, giả mạo giao dịch trực tuyến cũng khiến nhiều người e ngại khi tiếp cận các hình thức thanh toán hiện đại. Trong khi đó, công tác tuyên truyền ở một số nơi chưa thật sự đi sâu vào từng nhóm đối tượng; việc hướng dẫn người dân sử dụng các dịch vụ thanh toán số chưa đồng đều giữa các địa phương.

Một số lĩnh vực như thanh toán viện phí, thanh toán trong thương mại điện tử hoặc các giao dịch dịch vụ thiết yếu vẫn còn dư địa lớn để phát triển. Dù hạ tầng đã được đầu tư tương đối đồng bộ, nhưng ở nhiều nơi việc kết nối hệ thống, hỗ trợ người dân sử dụng dịch vụ và theo dõi hiệu quả triển khai vẫn chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh Huỳnh Văn Sơn, thời gian tới các sở, ngành và địa phương cần tiếp tục quán triệt quan điểm phát triển thanh toán không dùng tiền mặt gắn với chuyển đổi số, cải cách hành chính và Đề án 06 của Chính phủ. Trong đó, người đứng đầu các cơ quan, đơn vị phải xây dựng kế hoạch và chỉ tiêu cụ thể để theo dõi, đánh giá kết quả thực hiện, nhất là ở những lĩnh vực còn thấp như y tế, an sinh xã hội, điện, nước và các mô hình thanh toán tại cộng đồng.

Tỉnh cũng sẽ tiếp tục hoàn thiện hạ tầng thanh toán, mở rộng kết nối giữa hệ thống ngân hàng với cơ sở y tế, giáo dục, đơn vị cung ứng dịch vụ công; đẩy mạnh các mô hình chợ không dùng tiền mặt, tuyến đường không dùng tiền mặt, khu dân cư không dùng tiền mặt; đồng thời tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn người dân, đặc biệt là người dân khu vực nông thôn, biên giới tiếp cận các phương thức thanh toán hiện đại.

Từ nền tảng hạ tầng đã được đầu tư đồng bộ, cùng sự vào cuộc của các cấp, các ngành và hệ thống ngân hàng, thanh toán không dùng tiền mặt tại Tây Ninh đang có nhiều điều kiện để phát triển mạnh mẽ hơn trong thời gian tới. Tuy nhiên, để chuyển đổi số thực sự đi vào đời sống, yếu tố quan trọng nhất vẫn là thay đổi thói quen và nâng cao niềm tin của người dân đối với các phương thức thanh toán điện tử, qua đó hình thành một xã hội số an toàn, thuận tiện và hiện đại.