Luật Bảo vệ môi trường: Bài 1- Lộ trình phân loại và “cân” rác thế nào?

Luật Bảo vệ môi trường (sửa đổi) đã được Quốc hội thông qua ngày 17/11/2020 và sẽ có hiệu lực vào ngày 1/1/2022. Một số điểm mới trong bộ Luật này sẽ được áp dụng sớm trên thực tế, nhưng một số điểm khác lại phải có lộ trình thực hiện lâu dài, bắt đầu từ thành thị và kết thúc ở khu vực nông thôn, miền.

Để làm rõ hơn các nội dung này, TTXVN giới thiệu 2 bài viết.

Bài 1- Lộ trình phân loại và “cân” rác

Không hề đơn giản nếu áp dụng ngay tại Việt Nam việc phân loại rác tại gia đình và tính phí xử lý rác theo khối lượng (cách gọi dân gian là “thu phí theo cân”). Bởi vậy Luật Bảo vệ môi trường (sửa đổi) đề ra lộ trình theo từng cấp độ và huy động các cấp chính quyền và các tổ chức chính trị - xã hội cùng vào cuộc.

*Nhìn ra bên ngoài

Thái độ ứng xử với tài nguyên và môi trường tại một số quốc gia khiến người Việt thấy sốc.

Các phóng viên TTXVN thường trú tại Liên bang Nga từng thấy rất phiền khi phải phân tách hai “mạch điện” trong cùng một khối nhà gồm ba căn hộ liền kề. Một căn hộ được đăng ký là văn phòng làm việc và phải chịu giá điện cao hơn so với hai căn hộ bên cạnh được đăng ký là nơi ở của phóng viên cùng gia đình.

Không ai đến tận nơi thu phí mà các phóng viên phải đến nộp tiền điện ở hai cơ sở khác nhau.

Hơn thế nữa, người tiêu dùng phải đăng ký lượng điện ước lượng sẽ được tiêu thụ trong từng tháng. Mức đăng ký và mức sử dụng càng khớp nhau càng tốt, nếu không thì phải điều chỉnh. Mục đích là để “nhà đèn” biết được một cách tương đối mức độ tiêu thụ điện năng ở một khu dân cư, phường, quận cụ thể, tránh tình trạng quá tải cho đường dây, trạm biến áp…

Tại Cộng hòa Liên bang Đức những người Việt mới sang lấy làm khó hiểu khi chứng kiến cảnh người đồng hương đã định cư lâu năm mở vòi nước một cách “khẽ khàng”, thậm chí nước vo gạo được tái sử dụng để rửa rau rồi sau đó được đem đi tưới cây. Lời giải thích rất đơn giản: giá nước sinh hoạt khá cao và giá… nước thải cũng không rẻ, nghĩa là trong một căn hộ có cả đồng hồ đo nước sạch và đồng hồ đo lượng nước thải vào cống.

Ngay trong ngày đầu tiên có mặt tại Cộng hòa Séc người viết bài này đã được dạy một bài học về cách ứng xử với rác thải. Sau khi đến “trình diện” ở cơ quan chuyên trách về vấn đề di trú, phóng viên TTXVN tiện tay định vứt ít giấy lộn vào thùng rác bên dưới một tòa nhà chung cư. Người bạn đi cùng đã ngăn lại: “Thùng rác này chỉ dành cho những người sống trong ngôi nhà bên cạnh. Thùng rác của anh đặt ở nơi mà anh vừa đăng ký cư trú”.

Luật quy định rác thải sinh hoạt phải được phân làm ba loại: chất thải rắn có khả năng tái sử dụng, tái chế; chất thải thực phẩm; chất thải rắn sinh hoạt khác. Ban soạn thảo Luật đã nghiên cứu mô hình và kinh nghiệm của các quốc gia đi trước về vấn đề phân loại rác như Nhật Bản, Hàn Quốc.

Để bảo đảm tính khả thi của cơ chế thu phí rác theo khối lượng, Luật đã đưa ra một số quy định: Căn cứ điều kiện kinh tế - xã hội của địa phương mà UBND cấp tỉnh quyết định việc phân loại cụ thể chất thải rắn sinh hoạt với thời hạn áp dụng chậm nhất là ngày 31/12/2024. Theo đó, tại các điểm tập kết rác thải, nếu phát hiện việc phân loại không đúng quy định thì đơn vị thu gom, vận chuyển rác có quyền từ chối phục vụ và thông báo với cơ quan có thẩm quyền để kiểm tra, xác định gia đình, cá nhân nào vi phạm để xử lý nghiêm (thu thập bằng chứng qua hệ thống camera giám sát).

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội các cấp có trách nhiệm vận động người dân thực hiện việc phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn. Tổ dân phố, cộng đồng dân cư, tổ chức chính trị - xã hội có trách nhiệm kiểm tra việc tuân thủ của người dân, xử lý hoặc chuyển lên cấp có thẩm quyền để xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về quản lý chất thải rắn sinh hoạt theo quy định.

Ngoài ra, các gia đình, cá nhân ở khu vực nông thôn thì sau khi phân loại rác thải được khuyến khích tận dụng tối đa lượng chất thải thực phẩm để làm phân bón hữu cơ, làm thức ăn cho gia súc.

Nhằm hướng tới sự phát triển kinh tế tuần hoàn, tăng cường tái chế, tái sử dụng phế liệu trong nước để hạn chế việc nhập khẩu phế liệu làm nguyên liệu sản xuất thì Luật Bảo vệ môi trường (sửa đổi) quy định trách nhiệm phân loại chất thải rắn công nghiệp phát sinh từ cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ thành các loại: nhóm chất thải rắn công nghiệp thông thường được tái sử dụng, tái chế làm nguyên liệu sản xuất; nhóm chất thải rắn đáp ứng tiêu chuẩn, quy chuẩn được sử dụng trong sản xuất vật liệu xây dựng và san lấp mặt bằng; nhóm chất thải rắn công nghiệp thông thường phải xử lý.

Bên cạnh đó Luật lần đầu tiên quy định trách nhiệm mở rộng của tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu các sản phẩm, bao bì có khả năng tái chế hay khó có khả năng tái chế phải thu hồi với tỷ lệ và quy cách bắt buộc, hoặc thông qua hợp đồng dịch vụ, hoặc có cơ chế đóng góp tài chính để hỗ trợ tái chế sản phẩm, bao bì do họ sản xuất, nhập khẩu. 

Bài 2: Đổi mới quản lý môi trường đối với doanh nghiệp