Lực đẩy then chốt cho chuyển đổi số, chuyển đổi xanh trong nông nghiệp

Trong bối cảnh nông nghiệp Việt Nam đứng trước yêu cầu đổi mới mạnh mẽ để thích ứng với biến đổi khí hậu, hội nhập sâu rộng và các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế, sáng 6/2, tại Hà Nội, Tổng hội Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam đã tổ chức Diễn đàn Doanh nghiệp đồng hành cùng nhà nông và phát triển bền vững năm 2025 với chủ đề “Chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và một số giải pháp giúp nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị cho nông sản, thủy sản Việt Nam”.

Phát biểu tại diễn đàn, ông Hồ Xuân Hùng, Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Tổng hội Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam cho rằng, ngành nông nghiệp đang đứng trước nhiều cơ hội lớn nhưng cũng đối mặt không ít thách thức. Biến đổi khí hậu, yêu cầu giảm phát thải, các rào cản kỹ thuật, thương mại ngày càng khắt khe; trong khi xu hướng tiêu dùng xanh, minh bạch và truy xuất nguồn gốc đã trở thành yêu cầu bắt buộc tại nhiều thị trường. Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn, mà là con đường tất yếu để nâng cao năng suất, chất lượng và gia tăng giá trị nông sản, thủy sản Việt Nam.

Theo ông Hồ Xuân Hùng, để hiện thực hóa hai trụ cột này, vai trò của doanh nghiệp là hết sức then chốt. Doanh nghiệp không chỉ là đầu ra của sản phẩm, mà còn là lực lượng dẫn dắt thị trường, đầu tư công nghệ, tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh cho nông dân và hợp tác xã.

Từ tổng hợp ý kiến của các doanh nghiệp, hợp tác xã hội viên, bà Trần Thị Hồng Lan, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Tổng hội Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam cho biết, các hình thức chuyển đổi số hiện nay chủ yếu tập trung vào số hóa quản trị sản xuất, truy xuất nguồn gốc, thương mại điện tử, ứng dụng công nghệ thông minh ở một số công đoạn và bước đầu tiếp cận mô hình kinh tế tuần hoàn. Tuy nhiên, các hoạt động này vẫn mang tính đơn lẻ, thiếu liên thông dữ liệu giữa các khâu trong chuỗi giá trị, thiếu các dịch vụ hỗ trợ đồng bộ về tiêu chuẩn, tài chính và thị trường.

Thực tế cho thấy, điểm nghẽn lớn nhất của chuyển đổi số trong nông nghiệp hiện nay không nằm ở nhận thức hay sự sẵn sàng đổi mới, mà nằm ở khả năng triển khai thực chất và duy trì bền vững. Chuyển đổi số còn manh mún, cục bộ, chủ yếu dừng ở truy xuất nguồn gốc, nhật ký điện tử, bán hàng trực tuyến, thiếu quy trình số xuyên suốt từ sản xuất đến thị trường. Việc thiếu chuẩn dữ liệu và nền tảng dùng chung khiến hệ thống phân tán, khó liên thông, làm tăng chi phí đầu tư – vận hành cho doanh nghiệp và hợp tác xã. 

Bên cạnh đó, khu vực cơ sở còn thiếu nhân lực số, kỹ năng quản trị và khai thác dữ liệu, khiến nhiều công cụ chỉ mang tính hình thức. Đặc biệt, khi chuyển đổi số chưa gắn chặt với thị trường và hợp đồng tiêu thụ, hiệu quả kinh tế chưa rõ ràng, doanh nghiệp và hợp tác xã khó duy trì đầu tư lâu dài.

Từ thực tiễn sản xuất lúa gạo cho thấy, nhiều khâu trong canh tác hiện vẫn thiếu đồng bộ. Ở khâu gieo sạ, phương pháp sạ lan truyền thống còn phổ biến, dẫn đến lượng giống lớn, mật độ dày, sâu bệnh phát sinh nhiều và chi phí tăng cao. Ở khâu thu hoạch, sự phụ thuộc vào lao động thủ công hoặc thiết bị lạc hậu gây thất thoát lớn sau thu hoạch, làm chất lượng lúa không đồng đều và gia tăng rủi ro trước biến động thời tiết. Đại diện Công ty TNHH TMDV Sài Gòn Kim Hồng cho rằng, đẩy mạnh cơ giới hóa đồng bộ từ gieo sạ đến thu hoạch, đặc biệt là máy sạ cụm và máy gặt đập liên hợp là giải pháp thiết thực nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất lúa theo hướng hiện đại và bền vững. Cơ giới hóa giúp giảm tổn thất sau thu hoạch, tiết kiệm nhân công và nâng cao chất lượng nông sản, tạo thuận lợi cho sấy, bảo quản, chế biến và tiêu thụ.

Ở lĩnh vực cà phê, ông Thái Như Hiệp, Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty TNHH Vĩnh Hiệp chia sẻ, doanh nghiệp mô hình phát triển bền vững dựa trên hệ sinh thái khép kín với vùng nguyên liệu đạt chuẩn 4C, Rainforest Alliance, USDA Organic, EU Organic. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu của Vĩnh Hiệp đạt khoảng 750 triệu USD, với mạng lưới đối tác tại hơn 60 quốc gia. Để duy trì tăng trưởng bền vững, doanh nghiệp chú trọng phát triển nguồn nhân lực thế hệ mới, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản trị chuỗi cung ứng, đồng thời đầu tư mạnh cho ESG, quản trị khí thải carbon và số hóa truy xuất nguồn gốc.

Với vai trò cầu nối giữa nhà nước, doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất, bà Trần Thị Hồng Lan đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục hoàn thiện, triển khai thống nhất các nền tảng số dùng chung, trọng tâm là truy xuất nguồn gốc, quản lý vùng trồng – vùng nuôi và kết nối dữ liệu sản xuất với yêu cầu thị trường, xuất khẩu. Đồng thời, đề nghị Bộ Khoa học và Công nghệ tăng cường hỗ trợ chuyển đổi số theo hướng chuẩn hóa dữ liệu đầu vào, phát triển nền tảng mở, dễ tiếp cận với doanh nghiệp nhỏ và hợp tác xã; có cơ chế đặt hàng, giao nhiệm vụ cho các tổ chức xã hội nghề nghiệp tham gia triển khai và nhân rộng mô hình hiệu quả.

Theo Tổng hội Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam, chỉ khi có sự dẫn dắt thống nhất về chính sách, tiêu chuẩn, dữ liệu và hạ tầng dùng chung, cùng sự đồng hành chủ động của doanh nghiệp, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh trong nông nghiệp mới có thể vượt qua giai đoạn thử nghiệm, trở thành động lực tăng trưởng thực chất và bền vững cho nông nghiệp Việt Nam trong giai đoạn tới.