Lý do năng suất lao động Nhật Bản sụt giảm

Cửa hàng đóng cửa phòng dịch COVID-19 tại Tokyo, Nhật Bản, ngày 29/4/2021. Ảnh: THX/ TTXVN

Con số này đưa Nhật Bản vào xếp hạng thứ 26 trên tổng số 37 quốc gia thành viên Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD). Thứ hạng này của Nhật Bản đã giảm đáng kể sau khi duy trì vị trí thứ 21 trong suốt 6 năm trước đó.

Trái ngược với Nhật Bản, năng suất lao động của Hàn Quốc năm 2019 là 82.252 USD, đứng vị trí thứ 24 và cao hơn Nhật Bản 1,3%.

Hàn Quốc là quốc gia có dân số chỉ bằng 40% Nhật Bản và khá tương đồng với Nhật Bản về cơ cấu dân số, ngành công nghiệp. Xét về tốc độ tăng trưởng kinh tế, Nhật Bản thấp hơn Hàn Quốc và năm 2019 là thời điểm đánh dấu lần đầu tiên năng suất lao động của Hàn Quốc vượt qua Nhật Bản.

Về xu hướng dân số, Nhật Bản và Hàn Quốc đều có chung quan ngại về tình trạng dân số già, tỷ lệ sinh thấp. Trong giai đoạn từ năm 2010 đến năm 2020, tỷ lệ gia tăng dân số của Nhật Bản ở mức âm 0,2%, trong khi tại Hàn Quốc, con số này dương song cũng rất khiêm tốn với mức tăng 0,3%.

Về tốc độ tăng GDP thực tế, trong khi Nhật Bản ghi nhận tăng trưởng trung bình bằng 0 ở giai đoạn 2015-2020 thì Hàn Quốc có mức tăng trưởng khá ấn tượng là 2,1%. Trước đây, tốc độ tăng trưởng của Hàn Quốc cũng suy giảm, nhưng Nhật Bản lại giảm mạnh hơn, do đó năng suất lao động của Nhật Bản đã dần bị Hàn Quốc vượt qua.

Điều đáng quan ngại tại thời điểm hiện nay là nguy cơ kinh tế Nhật Bản tiếp tục tăng trưởng chậm thời kỳ hậu COVID-19. Thực tế đến thời điểm này, Nhật Bản đã chịu ảnh hưởng nặng nề từ đại dịch COVID-19 và GDP thực tế năm 2020 của nước này giảm 4,8% so với năm 2019.

Tháng 4/2021, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo triển vọng GDP thực tế của Nhật Bản giai đoạn 2020-2026 tăng 8,9%, trong khi Hàn Quốc tăng tới 17,0%. Khoảng cách tăng trưởng giữa Nhật Bản và Hàn Quốc ngày càng mở rộng.

Chênh lệch năng suất giữa Nhật Bản không chỉ nới rộng với Hàn Quốc mà còn với các nền kinh tế chủ chốt khác trên thế giới. Ngoài ra, việc chậm trễ trong việc triển khai vaccine phòng ngừa COVID-19 được dự báo là nguyên nhân khiến nền kinh tế Nhật Bản phục hồi chậm hơn.

Một trong những nguyên nhân khác dẫn đến năng suất lao động của Nhật Bản giảm là tình trạng dân số già hóa. Tại Nhật Bản, tỷ lệ dân số trên 65 tuổi là 28,4% (số liệu tháng 10/2019) và đứng đầu thế giới.

Tại Hàn Quốc, mặc dù nước này đang trong tình trạng già hóa dân số, số người trên 65 tuổi chỉ chiếm 14,3% (thời điểm tháng 7/2018). Con số thống kê này cho thấy, tỷ lệ người hưu trí so với người tiêu dùng tại Nhật Bản là tương đối cao. Bên cạnh đó, dân số già cũng khiến thu nhập hộ gia đình tại Nhật Bản ngày càng thấp đi.

Thu nhập hộ gia đình giảm kéo theo xu hướng tiêu dùng tiết kiệm và các ngành bán lẻ, dịch vụ phải chuyển đổi cơ cấu lao động sử dụng nhiều nhân viên không chính thức để giảm chi phí.

Tỷ lệ lao động bán thời gian trên tổng số lao động tại Nhật Bản là 31,5% và ở Hàn Quốc là 20,7%. Việc Nhật Bản cố gắng giảm chi phí thông qua thúc đẩy hình thức lao động không chính quy làm nảy sinh vòng luẩn quẩn khiến thu nhập của người tiêu dùng giảm sút.

Thủ tướng Nhật Bản Yoshihide Suga phát biểu tại cuộc họp báo ở Tokyo. Ảnh: AFP/TTXVN

Tại Nhật Bản, để bổ sung thiếu hụt quỹ lương hưu, chính phủ nước này đã thúc đẩy chính sách tái tuyển dụng những lao động cấp cao, hoặc kéo dài tuổi nghỉ hưu. Tuy nhiên, không thể trông đợi năng suất cao từ những trường hợp được tuyển dụng theo hình thức này

Từ năm 2016, Hàn Quốc đã nâng dần tuổi nghỉ hưu lên 60 tuổi và có thể nâng tuổi nghỉ hưu lên 65, giảm tốc độ tăng mức lương tối thiểu và thúc đẩy lực lượng lao động không chính quy giống như Nhật Bản. Trong tương lai, gánh nặng già hóa dân số sẽ là yếu tố gây áp lực đối với năng suất lao động mang tính vĩ mô của Hàn Quốc.

Trong ngành công nghiệp dịch vụ, năng suất lao động của Nhật Bản là khá thấp. Mặc dù năng suất lao động ngành dịch vụ của Hàn Quốc cũng ở mức thấp, song không đến mức thấp như tại Nhật Bản. Điều này có thể làm nảy sinh vấn đề bất bình đẳng thu nhập giữa các ngành và thúc đẩy xu hướng giảm thu nhập do dân số già hóa.

Trong ngành công nghiệp sản xuất, Hàn Quốc có năng suất lao động cao hơn Nhật Bản. Lý do là tỷ lệ xuất khẩu của Hàn Quốc cao hơn. Các doanh nghiệp Hàn Quốc có xu hướng ưu tiên thị trường quốc tế và quy mô thị trường trong nước là tương đối nhỏ.

Có thể thấy, xã hội Nhật Bản trước đây chú trọng nỗ lực đuổi kịp, vượt qua nước khác và đây là động lực để người lao động Nhật Bản nâng cao năng lực bản thân.

Tuy nhiên, trong những năm gần đây, nhận thức của người dân Nhật Bản về “động lực phát triển” khá mờ nhạt và điều này khiến nỗ lực tăng năng suất lao động không đạt được kết quả như mong đợi. Trong bối cảnh dịch COVID-19 bùng phát mạnh mẽ, Nhật Bản cần nhận ra nguy cơ về việc sụt giảm năng suất so với các quốc gia khác trên thế giới./.