Mở cửa thị trường cho sản phẩm OCOP

Tại TP. Hồ Chí Minh, sản phẩm OCOP đang mở rộng thị phần tại các kênh phân phối hiện đại, tiếp cận đa dạng khách hàng, mở ra cơ hội nâng tầm nông sản Việt. Tuy nhiên, để phát triển thị trường một cách bền vững, cần giải bài toán về tiêu chuẩn, quy mô sản xuất sản phẩm OCOP và khả năng định vị đúng khách hàng mục tiêu.

Đặc sản địa phương lên kệ siêu thị

Những năm gần đây, chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) đã ghi nhận nhiều sản phẩm không chỉ dừng lại ở quy mô địa phương mà từng bước tiếp cận thị trường rộng lớn trong và ngoài nước, thông qua nhiều kênh phân phối hiện đại.

Phát triển sản phẩm OCOP từ vùng nguyên liệu tại địa phương, chị Nguyễn Ngọc Hương, Giám đốc điều hành Công ty TNHH Xuất nhập khẩu Thiên Nhiên Việt, đã thành công đưa sản phẩm bột rau má sấy khô sang thị trường Nhật Bản. Không chỉ chinh phục khách hàng khó tính, sản phẩm này đang từng bước mở rộng mạng lưới phân phối, tiến vào các hệ thống siêu thị lớn, tăng trưởng doanh thu 2 con số mỗi năm. Tiềm năng tăng trưởng còn rộng mở khi xu hướng tiêu dùng xanh, tôn vinh tài nguyên bản địa ngày càng rõ nét tại Việt Nam.

“Chúng tôi sử dụng công nghệ sấy lạnh, giữ trọn chất lượng sản phẩm đến tay người tiêu dùng. Nhờ các hệ thống bán lẻ hiện đại, sản phẩm tiếp cận người tiêu dùng dễ dàng hơn, sản lượng tăng đều đặn, tạo điều kiện để công ty tiếp tục mở rộng vùng nguyên liệu tại TP. Hồ Chí Minh và một số địa phương”, chị Nguyễn Ngọc Hương chia sẻ.

Tương tự, nhiều sản phẩm như mật ong, tinh bột nghệ hay viên nghệ mật ong đạt OCOP 3 sao, 4 sao của Công ty cổ phần Tập đoàn Xuân Nguyên cũng được người tiêu dùng biết đến rộng rãi, trở thành nhãn hàng quen thuộc với người tiêu dùng tại nhiều kênh bán lẻ hiện đại. Khi thị trường xuất khẩu bị ảnh hưởng, đơn vị đẩy mạnh khai thác thị trường nội địa, duy trì nhịp sản xuất.

“Chúng tôi tập trung vào chất lượng, để người tiêu dùng thấy sản phẩm nội địa không hề thua kém ngoại nhập, đồng thời thiết kế mẫu mã, kiểm soát chi phí giá thành để đưa sản phẩm phù hợp đến tay người tiêu dùng. Nhờ nhận diện sản phẩm OCOP và nhiều chứng nhận quốc tế khác, sản phẩm ngày càng có chỗ đứng vững trên thị trường”, ông Lư Nguyễn Xuân Vũ, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Tập đoàn Xuân Nguyên cho biết.

Không đơn độc trên hành trình nâng tầm đặc sản quê hương, các doanh nghiệp, chủ thể OCOP đang có sự hậu thuẫn mạnh mẽ từ các nhà bán lẻ. Tại nhiều hệ thống, sản phẩm OCOP được ưu ái cả về không gian lẫn vị trí trưng bày để thu hút người tiêu dùng. Bên cạnh đó, những chương trình xúc tiến thương mại, “tuần lễ sản phẩm OCOP” cũng thường xuyên được tổ chức, đưa sản phẩm OCOP đến gần hơn với người tiêu dùng.

Theo ông Nguyễn Ngọc Thắng, Phó Tổng Giám đốc Saigon Co.op, cùng với chiến lược định vị thương hiệu hàng Việt, đơn vị cũng tập trung đẩy mạnh nhóm hàng OCOP, đưa sản phẩm đặc trưng vùng miền đến tay người tiêu dùng tại hơn 800 điểm bán lẻ rộng khắp toàn quốc.

“Chúng tôi đưa đặc sản OCOP miền Nam, miền Trung ra miền Bắc và ngược lại, mong muốn người dân khắp cả nước đều được tiếp cận đặc sản mọi miền, qua đó hỗ trợ các hợp tác xã, các chủ thể gia tăng năng lực sản xuất và thị trường tiêu thụ rộng mở hơn”, ông Nguyễn Ngọc Thắng cho biết.

Sự hiện diện của sản phẩm OCOP trong hệ thống bán lẻ như siêu thị, chuỗi cửa hàng tiện ích, bách hóa tổng hợp đã giúp nhiều người tiêu dùng như chị Nguyễn Thị Quỳnh Trân, ngụ phường Phước Long, TP. Hồ Chí Minh, dễ dàng tiếp cận nhiều sản phẩm OCOP từ khắp mọi miền đất nước. Điều này vừa giúp người dân thỏa đam mê thưởng thức đặc sản, vừa mở rộng mạng lưới phân phối sản phẩm, tôn vinh tài nguyên bản địa.

Vượt “rào cản” để tiến xa hơn

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tính đến tháng 4/2026, cả nước có hơn 20.000 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên; trong đó có 126 sản phẩm đạt chuẩn 5 sao cấp quốc gia. Số lượng sản phẩm OCOP tăng nhanh từ cuối năm 2025 đến nay, cho thấy dư địa tăng trưởng dòng sản phẩm này là rất lớn. Riêng tại TP. Hồ Chí Minh đến nay có 1.032 sản phẩm OCOP với 345 chủ thể.

Theo ông Bùi Minh Thạnh, Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh, chương trình OCOP nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế đặc thù của từng địa phương, thúc đẩy tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị, nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh trên thị trường.

“Với TP. Hồ Chí Minh, trong bối cảnh phát triển nông nghiệp đô thị hiện đại, nông nghiệp công nghệ  cao gắn với chuỗi giá trị, chương trình OCOP không chỉ góp phần chuẩn hóa sản phẩm mà còn giúp nâng cao năng lực chủ thể. Nhiều  chủ thể OCOP của thành phố đã mạnh dạn đổi mới tư duy sản xuất, đầu tư công nghệ, cải tiến mẫu mã, bao bì, nâng cao chất lượng và từng bước khẳng định thương hiệu trên thị trường”, ông Bùi Minh Thạnh nhấn mạnh.

Dù có nhiều tiềm năng, việc mở rộng thị trường cho sản phẩm OCOP vẫn đối mặt với không ít thách thức. Phần lớn sản phẩm OCOP vẫn đến từ các cơ sở nhỏ lẻ, hộ gia đình, khó đáp ứng đơn hàng lớn và duy trì nguồn cung ổn định, yếu tố then chốt khi tham gia hệ thống bán lẻ hiện đại.

Bên cạnh đó, nhiều sản phẩm dù có chất lượng tốt nhưng chưa được chuẩn hóa về nhãn mác, truy xuất nguồn gốc hoặc chưa đáp ứng đầy đủ các quy định về an toàn thực phẩm, khiến việc tiếp cận kênh phân phối gặp khó khăn. Hạn chế trong năng lực xây dựng thương hiệu và tiếp thị của các chủ thể OCOP, thiếu câu chuyện thương hiệu rõ ràng, khiến sản phẩm chưa tạo được sự khác biệt trên kệ hàng vốn ngày càng cạnh tranh.

Theo ông Nguyễn Minh Tiến, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến thương mại nông nghiệp, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, dù số lượng sản phẩm OCOP của TP. Hồ Chí Minh rất lớn, nhưng chỉ hơn 10% là sản phẩm 4 sao, còn lại là 3 sao, chưa có sản phẩm 5 sao. Đây là điều đáng tiếc với một địa phương có nhiều dư địa cả về tài nguyên lẫn thị trường như TP. Hồ Chí Minh.

Do vậy, TP. Hồ Chí Minh nên chuyển từ tư duy “sản xuất cái mình có” sang “sản xuất cái thị trường cần”. Theo đó, thành phố cần hỗ trợ các chủ thể nâng cao thương hiệu, định vị khách hàng mục tiêu. Với TP. Hồ Chí Minh, phân khúc OCOP quà tặng phục vụ du lịch được đánh giá là hướng đi tiềm năng.

“TP. Hồ Chí Minh cũng phải hỗ trợ các chủ thể thay đổi mẫu mã, bao bì ấn tượng, bắt mắt, dễ sử dụng, thể hiện được câu chuyện sản phẩm, dễ truy xuất thông tin nguồn gốc, xuất xứ. Một vấn đề đáng lưu ý khác là giá trị gia tăng của sản phẩm OCOP còn thấp, chủ yếu dừng ở chế biến thô. Đây là điểm hạn chế đòi hỏi thành phố cần tiếp tục đầu tư vào chế biến sâu, phát triển sản phẩm mới và xây dựng hệ sinh thái hàng hóa đa dạng để nâng cao sức cạnh tranh”, ông Nguyễn Minh Tiến chia sẻ.

Hiện nay, người tiêu dùng rất quan tâm đến nguồn gốc xuất xứ và quy trình sản xuất của mỗi sản phẩm. Việc nâng cao năng lực chuyển đổi số cho các chủ thể OCOP, giúp người tiêu dùng dễ dàng truy xuất nguồn gốc và quy trình sản xuất đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm, gắn với câu chuyện hành trình sản phẩm, cũng là điểm nhấn để tạo giá trị mới cho sản phẩm OCOP.

Trong bối cảnh thị trường ngày càng đề cao giá trị bản địa và tiêu dùng bền vững, sản phẩm OCOP đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá. Tuy nhiên, để đi xa hơn, cần vượt qua những “nút thắt” cố hữu về quy mô, tiêu chuẩn và thị trường, từng bước định vị giá trị đặc sản vùng miền trên bản đồ tiêu dùng hiện đại.