"Mở van" thanh khoản: Lãi suất ngân hàng có hạ nhiệt?

Trụ sở Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Ảnh: BNEWS phát

Quy định mới cho phép tính một phần tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước vào nguồn vốn huy động không chỉ giúp “nới room” tín dụng, mà còn được kỳ vọng sẽ làm dịu áp lực lãi suất trong bối cảnh chênh lệch giữa tăng trưởng tín dụng và huy động vẫn hiện hữu.

Động thái này được xem như một bước điều tiết linh hoạt của cơ quan quản lý nhằm hỗ trợ dòng chảy vốn trong nền kinh tế, đồng thời hạn chế nguy cơ cạnh tranh lãi suất huy động giữa các ngân hàng.

*Mở rộng khoảng đệm thanh khoản

Thông tư 08/2026/TT-NHNN sửa đổi, bổ sung điểm a khoản 4 Điều 20 Thông tư số 22/2019/TT-NHNN quy định các giới hạn, tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động của ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài đã chính thức có hiệu lực.

Điểm đáng chú ý là thay vì loại trừ toàn bộ tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước như quy định trước đó, Thông tư mới cho phép các tổ chức tín dụng được tính 20% số dư tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước vào mẫu số khi xác định LDR. Điều này đồng nghĩa với việc một phần nguồn vốn ngân sách, dù có tính chất ngắn hạn, đã được “ghi nhận lại” trong năng lực huy động vốn của hệ thống ngân hàng.

Theo lộ trình trước đó quy định tại Thông tư số 26/2022/TT-NHNN sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 22/2019/TT-NHNN, tỷ lệ tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước bị loại khỏi mẫu số LDR tăng dần từ 50% năm 2023, lên 60% năm 2024, 80% năm 2025 và đến ngày 1/1/2026 tăng lên 100%. Việc “mở lại” 20% trong công thức tính lần này vì vậy được xem là động thái đảo chiều mang tính kỹ thuật nhưng có ý nghĩa thực tiễn lớn.

Tác động thể hiện rõ nhất ở nhóm ngân hàng thương mại Nhà nước, nơi tập trung phần lớn tiền gửi kho bạc nhà nước. Số liệu quý I/2026 cho thấy tổng tiền gửi Kho bạc Nhà nước tại các ngân hàng lớn như Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank), Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) và Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam (VietinBank) lên tới hơn 563.000 tỷ đồng.

Với quy định mới, chỉ riêng Vietcombank và BIDV, phần tiền gửi được tính thêm vào mẫu số LDR ước khoảng 37.000 tỷ đồng mỗi ngân hàng, qua đó tạo thêm dư địa đáng kể cho hoạt động tín dụng.

Theo đánh giá của Công ty Cổ phần Chứng khoán VPBank (VPBankS), việc cho phép tính 20% tiền gửi Kho bạc Nhà nước vào công thức LDR mang ý nghĩa tích cực đối với nhóm ngân hàng thương mại Nhà nước, nhất là trong bối cảnh tăng trưởng huy động toàn hệ thống còn chậm trong khi tín dụng đã tăng nhanh hơn.

Quan điểm này cũng được Trung tâm Phân tích và Tư vấn đầu tư SSI (SSI Research) đồng tình khi cho rằng tác động ở cấp độ toàn hệ thống là tương đối khiêm tốn, khoảng 0,6% dư nợ tín dụng, nhưng sẽ rõ nét hơn tại nhóm ngân hàng thương mại Nhà nước, với mức hỗ trợ từ 1,4% đến 2% tổng dư nợ.

Trong khi đó, Công ty Cổ phần Chứng khoán FPT (FPTS) ước tính quy định mới có thể giúp tăng thêm từ 106.000 đến 707.000 tỷ đồng tín dụng, đóng góp khoảng 0,5-3,8 điểm phần trăm cho tăng trưởng tín dụng cả năm. Đây là con số đáng chú ý trong bối cảnh nền kinh tế đang cần lực đẩy vốn mạnh mẽ hơn.

Ở góc độ quản trị rủi ro, Công ty Cổ phần Chứng khoán Rồng Việt (VDSC) nhận định việc cho phép ghi nhận một phần tiền gửi ngân sách giúp mẫu số của tỷ lệ LDR được mở rộng, từ đó trực tiếp làm giảm áp lực lên hệ số an toàn của các ngân hàng đang có mức dư nợ cho vay cao.

Có thể thấy, thay đổi mang tính kỹ thuật trong cách tính LDR đang tạo ra một “khoảng đệm” thanh khoản quan trọng, giúp các ngân hàng trụ cột có thêm dư địa cho vay mà không phải tăng tốc huy động, yếu tố quan trọng để tránh cuộc đua lãi suất.

*Lãi suất có sớm hạ nhiệt?

Việc mở rộng mẫu số LDR từ thay đổi kỹ thuật trong Thông tư 08 đang trực tiếp cải thiện thanh khoản của hệ thống ngân hàng. Tuy nhiên, câu hỏi lớn đặt ra là dư địa này sẽ chuyển hóa như thế nào vào mặt bằng lãi suất?

Về lý thuyết, khi thanh khoản được cải thiện, áp lực huy động vốn sẽ giảm, từ đó kéo theo xu hướng hạ nhiệt lãi suất. Đây cũng là mục tiêu gián tiếp của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam khi điều chỉnh quy định theo hướng linh hoạt hơn.

Theo phân tích của Công ty Cổ phần Chứng khoán KB Việt Nam (KBSV), khi các ngân hàng, đặc biệt là nhóm ngân hàng thương mại Nhà nước, không còn bị “kẹt trần” LDR, nhu cầu đẩy mạnh huy động bằng cách tăng lãi suất sẽ giảm đáng kể. Điều này cũng góp phần hạ nhiệt thị trường liên ngân hàng, nơi các ngân hàng lớn đóng vai trò cung ứng vốn chủ đạo. Khi thanh khoản dồi dào hơn, chi phí vốn trên thị trường này có xu hướng “mềm” hơn, từ đó lan tỏa tác động tích cực sang mặt bằng lãi suất chung.

Tuy vậy, bức tranh không hoàn toàn đồng nhất. Như VPBankS lưu ý chênh lệch giữa tăng trưởng tín dụng và huy động vẫn là vấn đề cốt lõi. Nếu tín dụng tiếp tục tăng nhanh hơn huy động, áp lực lãi suất sẽ chưa thể biến mất.

Thực tế hiện nay cho thấy nhu cầu vốn của nền kinh tế đang ở mức rất cao. Các dự án hạ tầng quy mô lớn, cùng với đà phục hồi của thị trường bất động sản và sản xuất, đang tạo ra lực hút vốn đáng kể. Điều này khiến thanh khoản dù được cải thiện vẫn có nguy cơ bị hấp thụ nhanh.

Một yếu tố đáng chú ý khác là cuộc “đua ngầm” lãi suất vẫn đang diễn ra trong hệ thống. Trong bối cảnh nhiều ngân hàng thiếu vốn, việc tăng lãi suất huy động vẫn là công cụ cạnh tranh phổ biến. Do đó, mặt bằng lãi suất được dự báo có thể chưa giảm ngay lập tức mà phụ thuộc vào hai biến số chính là tốc độ giải ngân vốn, đặc biệt là vốn đầu tư công và khả năng cải thiện huy động vốn từ dân cư.

Nhìn tổng thể, việc điều chỉnh cách tính LDR thông qua Thông tư 08 đã tạo ra một “khoảng đệm” thanh khoản đáng kể cho hệ thống ngân hàng, cho thấy sự linh hoạt trong điều hành của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, chủ động “giải áp” cho hệ thống khi cần thiết, nhưng vẫn giữ dư địa để can thiệp nếu áp lực lãi suất quay trở lại. Đây có thể chưa phải là cú hích đủ lớn để đảo chiều xu hướng lãi suất, nhưng rõ ràng đã tạo nền tảng quan trọng để ổn định thị trường tiền tệ trong giai đoạn tới.