Mỹ: Nông dân và người thu nhập thấp lao đao trước bão giá

Gần một năm sau khi Tổng thống Donald Trump nhậm chức nhiệm kỳ thứ hai với cam kết mạnh mẽ về việc hạ nhiệt lạm phát, nhiều cử tri tại các vùng nông thôn nước Mỹ, "căn cứ địa" chính trị của ông, đang phải đối mặt với thực tế trái ngược. Cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt không những không thuyên giảm mà còn có dấu hiệu trầm trọng hơn, đe dọa trực tiếp đến triển vọng của đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sắp tới.

Mặc dù số liệu vĩ mô cho thấy nền kinh tế Mỹ đang tăng trưởng mạnh mẽ với GDP quý III/2025 đạt 4,3%, mức cao nhất trong Nhóm các nước công nghiệp phát triển hàng đầu thế giới (G7) nhờ sự bùng nổ đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) và chi tiêu của giới thượng lưu, nhưng thực tế đời sống của tầng lớp trung lưu và người nghèo lại đang đi xuống.

Các chuyên gia kinh tế gọi đây là mô hình "kinh tế hình chữ K", nơi khoảng cách giàu nghèo ngày càng nới rộng. Theo dữ liệu từ Đại học Michigan, tỷ lệ người Mỹ cho rằng chính phủ đang điều hành kinh tế kém hiệu quả đã tăng vọt từ 44% lên 67% kể từ tháng 1/2025, mức cao nhất kể từ năm 1978.

Nhu cầu tại các ngân hàng thực phẩm (food bank) trên toàn nước Mỹ đã tăng từ 30% đến 60% trong năm qua, vượt qua cả đỉnh điểm của đại dịch COVID-19. Hiệp hội Quốc gia về Tư vấn Tín dụng (NFCC) cũng cảnh báo tình trạng căng thẳng tài chính tiêu dùng đang ở mức cao nhất kể từ năm 2018, khi nợ tín chấp trung bình của người dân đã chiếm tới 65% thu nhập hàng năm.

Tại Hạt Lincoln, bang Arkansas, nơi ông Trump từng giành được 74% phiếu bầu năm 2024, nông dân đang điêu đứng vì chi phí đầu vào, từ máy móc, phân bón, tăng cao trong khi giá nông sản bán ra lại giảm.

Ông Todd Dutton, một chủ trang trại 5.000 mẫu Anh (hơn 20 triệu m2), cho biết giá đậu tương đã giảm từ 14 USD/bushel xuống còn 9,9 USD/bushel trong vòng 5 năm qua. Ông Dutton chia sẻ chi phí vốn tăng, giá hàng hóa giảm. Mọi thứ đang gây tổn thương nghiêm trọng.

Thống kê từ Cục Trang trại Mỹ cho thấy nông dân lỗ trung bình 379 USD cho mỗi mẫu bông và 169 USD cho mỗi mẫu ngô trong năm qua. Số vụ phá sản trang trại trong quý I/2025 đã tăng gần gấp đôi so với cùng kỳ năm trước đó. Tình hình tồi tệ đến mức tập đoàn sản xuất máy nông nghiệp John Deere buộc phải cắt giảm 50% sản lượng máy kéo so với hai năm trước do nhu cầu sụt giảm.

Các chuyên gia nhận định chính sách thuế quan của ông Trump và cuộc chiến thương mại với Trung Quốc đã ảnh hưởng nặng nề đến xuất khẩu nông sản, bất chấp gói cứu trợ trị giá 12 tỷ USD vừa được công bố.

Giới phân tích cũng cảnh báo một "cơn địa chấn" về chi phí y tế sẽ bùng nổ trong năm 2026. Các khoản trợ cấp bảo hiểm y tế (ACA) được áp dụng từ thời chính quyền tiền nhiệm đã hết hạn vào cuối năm 2025. Do sự bế tắc tại Quốc hội, hàng triệu người Mỹ sẽ mất quyền lợi này.

Tổ chức nghiên cứu chính sách y tế KFF ước tính phí bảo hiểm ACA trung bình sẽ tăng 114%, từ 888 USD lên 1.904 USD/năm. Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO) dự báo khoảng 3,8 triệu người sẽ mất bảo hiểm y tế hoàn toàn. Ngoài ra, việc cắt giảm chương trình trợ cấp thực phẩm (SNAP) và siết chặt điều kiện hưởng Medicaid dự kiến sẽ loại bỏ hàng triệu người khỏi mạng lưới an sinh xã hội từ năm 2027.

Sự bất bình về chi phí sinh hoạt đang chuyển hóa thành lá phiếu chống lại đảng Cộng hòa. Trong các cuộc bầu cử địa phương gần đây tại Tennessee, New Jersey và Virginia, đảng Dân chủ đã giành chiến thắng hoặc thu hẹp đáng kể khoảng cách nhờ tập trung vào vấn đề giá cả.

Nhà chiến lược của đảng Cộng hòa, ông Frank Luntz, cảnh báo rằng vấn đề chi phí y tế và lạm phát có thể trở thành "gót chân Achilles" của đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11/2026. Lạm phát tại Mỹ đã tăng từ 2,3% vào tháng 4/2025 lên 2,7% hiện nay, và các chuyên gia lo ngại các chính sách thuế quan mới sẽ tiếp tục đẩy giá cả leo thang.

Trước tình hình này, Nhà Trắng tuyên bố đang nỗ lực cắt giảm các quy định tốn kém và hứa hẹn về khoản séc hỗ trợ 2.000 USD cho người dân từ nguồn thu thuế quan. Tuy nhiên, tính khả thi của đề xuất này vẫn đang là dấu hỏi lớn trước áp lực nợ công.