Nâng mức lương cơ sở, tạo động lực phát triển khu vực công

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Nhất, sáng 21/4, thảo luận về đánh giá bổ sung kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước năm 2025, tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước những tháng đầu năm 2026, nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm đến vấn đề chính sách cho cán bộ cấp xã, phường sau sáp nhập; việc cải cách chính sách tiền lương cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức...

Đào tạo cán bộ đáp ứng yêu cầu thực tiễn

Quan tâm đến việc tổ chức hoạt động của bộ máy chính quyền địa phương cấp xã sau sắp xếp đơn vị hành chính, đại biểu Nguyễn Đặng Ân (Lạng Sơn) cho rằng, đây là chủ trương rất đúng đắn và cấp xã đã đi vào hoạt động dần ổn định, hiệu quả. Việc phục vụ người dân, doanh nghiệp thuận lợi hơn.

Tuy nhiên, theo đại biểu, việc bố trí nhân lực và cơ cấu tổ chức cũng bộc lộ một số bất cập cần điều chỉnh kịp thời để bộ máy hoạt động được hiệu quả hơn. Cụ thể, số lượng các phòng chuyên môn tại đơn vị hành chính cấp xã hiện nay có hai phòng là: Phòng Kinh tế và Phòng Văn hóa - Xã hội, không chuyên sâu. Một phòng chịu sự quản lý hướng dẫn chuyên môn của 5 đến 6 sở, dẫn đến quá tải. Do đó, việc tổ chức các phòng theo Nghị định 370/NĐ-CP của Chính phủ cần sớm có văn bản hướng dẫn, định hướng để đảm bảo thống nhất, đồng bộ trong phạm vi cả nước.

Bên cạnh đó, cán bộ công chức cấp xã một số nơi còn thiếu về số lượng và rất thiếu công chức có chuyên môn sâu như xây dựng, giao thông, công nghệ thông tin; trong khi chức năng, nhiệm vụ và khối lượng công việc được giao rất lớn, thực hiện trực tiếp với người dân, doanh nghiệp nhiều hơn so với cán bộ công chức cấp xã trước khi sắp xếp. Điều này đòi hỏi phải có lộ trình đào tạo và đào tạo lại để đáp ứng được yêu cầu.

Đại biểu Nguyễn Đặng Ân chỉ rõ, biên chế trong các đơn vị sự nghiệp công lập ở địa phương như y tế, giáo dục hiện nay cũng đang thiếu và chịu áp lực chỉ tiêu giảm biên chế. Vì thế, cần thiết phải có rà soát tổng thể các địa phương trên các tiêu chí diện tích, dân số, có tính đến các yếu tố đặc thù như miền núi, biên giới, bãi ngang, hải đảo để giao biên chế phù hợp với thực tiễn. Mặt khác, quy định khống chế hợp đồng lao động không quá 70% phần thiếu hụt làm cho địa phương không thể linh hoạt trong việc bù đắp nhân lực.

Ở khu vực công, sau khi nhiều đối tượng được giải quyết cho nghỉ theo Nghị định 178/NĐ-CP của Chính phủ đã xảy ra sự thiếu hụt cục bộ, chưa thể bù đắp ngay. Do đó, việc đào tạo, đào tạo lại cần có thời gian và chỉ tiêu biên chế giao sớm hơn, phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

Đại biểu Nguyễn Đặng Ân cho biết, hiện nay, một số cán bộ, công chức, viên chức trước đây công tác tại các xã không phải xã đặc biệt khó khăn song từ 1/7/2025 lại được điều động đến công tác tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số khu vực 3. Nhóm cán bộ này cũng chưa có hướng dẫn cụ thể về việc hưởng trợ cấp lần đầu theo Nghị định 76/NĐ-CP của Chính phủ.

Về người hoạt động không chuyên trách cấp xã ở thôn, tổ dân phố theo Công văn 12 của Ban Chỉ đạo Chính phủ hướng dẫn một số nội dung đối với người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, các tỉnh đã phê duyệt danh sách cán bộ diện này nghỉ việc theo Nghị định 154 tại thời điểm 1/7/2025. Riêng tỉnh Lạng Sơn hiện còn trên 330 trường hợp đang được các xã, phường bố trí hỗ trợ công việc tại các phòng, cơ quan, đơn vị cấp xã. Đại biểu cho rằng, việc này rất cần có hướng dẫn cụ thể, trước thời điểm chấm dứt hoạt động của nhóm này vào ngày 31/5/2026.

Đối với thôn, tổ dân phố, sau khi sắp xếp lại có nhiều thôn được chuyển thành khối phố sau khi sáp nhập giữa các xã với phường để thành lập phường khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Do đó, quy mô dân số của các khối này thấp, nếu áp dụng tiêu chuẩn từ 200 hộ hoặc cao hơn nữa đối với các tỉnh miền núi sẽ không phù hợp vì diện tích các khối phố thuộc phường rất rộng.

Vì vậy, đại biểu đề nghị xem xét bổ sung tiêu chuẩn của tổ dân phố hình thành do sáp nhập giữa xã và phường phải chuyển từ thôn thành tổ dân phố để phù hợp với thực tiễn mới. Đồng thời, Chính phủ sớm ban hành Nghị định quy định về hoạt động của thôn, tổ dân phố, chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố. Từ đó, địa phương kịp thời tham mưu các nội dung về sắp xếp ở thôn, tổ dân phố, ban hành các quy định về chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách nhóm này.

Đại biểu nhấn mạnh, việc tiếp tục tinh gọn thôn, tổ dân phố theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ rất cần các địa phương tiến hành ngay và các chính sách kèm theo cần được ban hành đồng bộ, kịp thời.

Kiến nghị nâng mức lương cơ sở lên 2,65 - 2,7 triệu đồng/tháng

Đại biểu Thạch Phước Bình (Vĩnh Long) nêu rõ: Trong tiến trình cải cách chính sách tiền lương, việc điều chỉnh mức lương cơ sở không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật mà còn là yếu tố quyết định trực tiếp đến đời sống, động lực làm việc và chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức.

Trong những năm gần đây, Nhà nước đã có những bước điều chỉnh tích cực khi nâng mức lương cơ sở từ 1,49 triệu đồng lên 1,8 triệu đồng rồi 2,34 triệu đồng/tháng và dự kiến tiếp tục tăng lên 2,53 triệu đồng từ ngày 1/7/2026. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra hiện nay không còn là có tăng hay không mà là tăng ở mức nào để vừa đảm bảo đời sống, vừa phù hợp với khả năng ngân sách, đồng thời tạo động lực phát triển khu vực công.

Đại biểu đánh giá, mức 2,53 triệu đồng/tháng là một bước tăng hợp lý về mặt kỹ thuật nhưng chưa đủ mạnh để bảo đảm cuộc sống cho đa số người làm khu vực công. Mức này chỉ tăng khoảng 8,12% so với 2,34 triệu đồng hiện hành, tức là cao hơn lạm phát bình quân năm 2025 (3,63%) và cũng cao hơn mức CPI bình quân quý I/2026 là 3,51%, nên về danh nghĩa và khả năng thực tế, người hưởng lương ngân sách có thêm một phần thu nhập dương. Đồng thời, mức tăng này khá gần với nhịp tăng lương tối thiểu vùng năm 2026 của khu vực doanh nghiệp khoảng 7,2%.

Đại biểu cho rằng, mức này chưa đủ để người khu vực công sống được bằng lương; nhất là đối với người mới vào nghề, người không có nguồn thu bổ sung và người làm việc ở đô thị lớn. Cụ thể, một công chức mới vào nghề với hệ số 1,86 chỉ đạt khoảng 4,7 triệu đồng/tháng trước khi trừ bảo hiểm, trong khi chi phí sinh hoạt tối thiểu tại đô thị phổ biến từ 6-7 triệu đồng/tháng. Điều này cho thấy khoảng cách đáng kể giữa thu nhập và nhu cầu sống cơ bản.

Hệ quả là người lao động khó sống độc lập bằng lương, phải phụ thuộc vào nguồn thu nhập bổ sung, giảm động lực và chất lượng cuộc sống. Do đó, theo đại biểu, mức 2,53 triệu đồng chỉ đạt mục tiêu ổn định, chưa đạt mục tiêu bảo đảm đời sống. Mặt khác, từ ngày 1/1/2026, lương tối thiểu vùng của khu vực doanh nghiệp đã lên 5,31 triệu đồng ở vùng I và  4,73 triệu đồng ở vùng II; mức 4,14 triệu đồng ở vùng III và 3,7 triệu đồng ở vùng IV. Bình quân bốn vùng là khoảng 4,47 triệu đồng/tháng. Nếu lấy mức lương cơ sở mới 2,53 triệu đồng nhân với hệ số khởi điểm thấp thường gặp 1,86 thì tiền lương theo công thức cũ chỉ khoảng 4,7 triệu đồng/tháng. Với hệ số 2,1 thì khoảng 5,3 triệu đồng/tháng.

Nói cách khác, người ở nhóm thấp nhất chỉ vừa nhỉnh hơn mức lương tối thiểu vùng bình quân, còn người ở nhóm 2,1 thì chỉ vừa chạm ngưỡng vùng I. Với mặt bằng chi phí đô thị, đó chỉ là mức cầm cự, chưa phải mức bảo đảm cuộc sống ổn định.

Ngoài ra, áp lực chi tiêu cũng không hề nhỏ. Ngay trong năm 2025, nhiều nhóm chi phí thiết yếu tăng nhanh hơn CPI chung như nhà ở, điện, nước và vật liệu xây dựng tăng 8,3%; thuốc và dịch vụ y tế tăng 12,92%. Điều này rất quan trọng vì đây là các khoản chi “khó né” của hộ gia đình, công chức, viên chức. Vì vậy, dù lương cơ sở tăng 8,12%, cảm nhận thực tế của nhiều người vẫn có thể là đỡ hơn trước chứ chưa đạt mức an tâm, nhất là khi còn nuôi con, thuê nhà, đi lại, học hành, chăm sóc y tế...

“Từ các phân tích thực tiễn về thu nhập và chi phí sống, mức 2,65-2,7 triệu đồng/tháng, tức là tăng khoảng 13-15% so với mức lương cơ sở hiện hành là phương án hợp lý và khả thi hơn trong giai đoạn hiện nay. Đây là phương án tối ưu về tổng thể, vừa đảm bảo tính khả thi, vừa tạo được bước chuyển biến thực chất, đồng thời mở đường cho các bước cải cách sâu hơn trong thời gian tới", đại biểu nhấn mạnh.