Nền nông nghiệp Anh rơi vào thế phòng thủ

Những biến động địa chính trị tại Trung Đông không chỉ làm chao đảo thị trường năng lượng toàn cầu mà còn nhanh chóng lan xuống những mắt xích tưởng như xa xôi hơn - những cánh đồng lúa mỳ và trang trại bò sữa ở nước Anh. Ở đó, nông dân đang phải đối mặt với một thực tế ngày càng khắc nghiệt: chi phí đầu vào tăng vọt trong khi giá đầu ra lại suy yếu.

Nhiều nông dân buộc phải đưa ra một quyết định mang tính phòng thủ: thu hẹp mạnh diện tích gieo trồng. Lý do rất rõ ràng và cũng rất lạnh lùng: giá nhiên liệu tăng gấp đôi, giá phân bón tăng 30%,.... Và khi biên lợi nhuận không còn đủ để “đánh cược”, lựa chọn hợp lý duy nhất là rút lui có kiểm soát.

Trên phạm vi toàn nước Anh, xu hướng đang trở nên rõ rệt: thu hẹp sản xuất, cắt giảm phân bón và siết chặt chi phí vận hành để duy trì hoạt động. Nguyên nhân trực tiếp là cú sốc chi phí lan rộng từ cuộc xung đột ở Iran, kéo theo giá dầu, khí đốt và phân bón tăng mạnh - ba trụ cột đầu vào của nông nghiệp hiện đại. Trong bối cảnh đó, các hiệp hội nông nghiệp cảnh báo một hệ quả đáng lo ngại: nếu không có sự can thiệp chính sách, sản lượng lương thực trong nước có thể suy giảm, khiến Anh phụ thuộc nhiều hơn vào nhập khẩu đúng vào thời điểm chuỗi cung ứng toàn cầu bất ổn. Ông Tom Bradshaw, Chủ tịch Liên minh Nông dân Quốc gia (NFU), nhận định: “Sản xuất lương thực dường như không được đặt đúng vị trí ưu tiên chiến lược”.

Số liệu cho thấy áp lực này không còn là cảm nhận chủ quan. Lạm phát chi phí đầu vào nông nghiệp đã tăng lên 7,6% trong tháng 3/2026, trong khi lạm phát chung chỉ ở mức 3%. Đáng chú ý, đây là tốc độ tăng nhanh nhất kể từ đầu năm 2022, thời điểm cuộc xung đột  Nga - Ukraine từng đẩy giá nhiên liệu và phân bón lên cao. Tuy nhiên, khác với giai đoạn trước, lần này thị trường không còn “tấm đệm” giá nông sản. Ngược lại, giá nông sản tại Anh giảm 6,5% trong tháng 3/2026, do dư cung toàn cầu đối với lúa mỳ và sữa. Kết quả là một nghịch lý rõ rệt: chi phí tăng mạnh, nhưng thu nhập lại co lại.

Dự báo, trong năm tài khóa 2025–2026, thu nhập trung bình của một trang trại ngũ cốc tại Anh có thể giảm 2/3, xuống còn 17.000 bảng Anh - mức thấp nhất kể từ khi dữ liệu này được thống kê vào năm 2004-2005. Trong kịch bản xấu hơn, nếu giá nhiên liệu tiếp tục gây áp lực mà giá ngũ cốc không cải thiện, con số này có thể chỉ còn 5.000 bảng Anh cho một trang trại quy mô trung bình.

Trong toàn bộ hệ thống, ngành sữa được xem là chịu tác động nặng nề nhất. Lý do nằm ở cả hai phía: đầu vào tăng và đầu ra giảm.  Ông Michael Haverty (đối tác tại Andersons Centre) cho rằng ngành sữa đặc biệt dễ tổn thương vì vừa chịu áp lực từ giá phân bón, vừa phụ thuộc vào giá mua biến động mạnh. Một trong những vấn đề nghiêm trọng nhất hiện nay không chỉ là giá, mà là tính không chắc chắn.

Trong khi áp lực trong ngành gia tăng, phản ứng chính sách lại tương đối thận trọng. Chính phủ Anh hiện chưa có kế hoạch can thiệp mới ngoài các hỗ trợ hiện hành. Nhiều ý kiến trong ngành cho rằng cách tiếp cận này có thể chưa đủ trong một giai đoạn mà chi phí đầu vào bị dẫn dắt bởi xung đột địa chính trị toàn cầu. Một số đề xuất từ các tổ chức nông nghiệp thậm chí đi xa hơn, bao gồm xem xét kiểm soát giá phân bón và nhiên liệu nông nghiệp để ngăn lạm phát lan rộng vào giá thực phẩm.

Bức tranh chung của nền nông nghiệp Anh lúc này là sự hội tụ của ba áp lực: địa chính trị, chi phí năng lượng và biến động thị trường nông sản. Điều đáng nói không nằm ở từng yếu tố riêng lẻ, mà ở cách chúng tác động đồng thời, tạo nên một vòng siết mà nông dân khó có khả năng tự chống đỡ. Và khi những cánh đồng bị thu hẹp, khi quyết định gieo trồng trở thành một phép tính rủi ro thay vì một chu kỳ sản xuất ổn định, đó không còn đơn thuần là câu chuyện của nông nghiệp, mà là câu chuyện về an ninh lương thực trong một thế giới ngày càng bất định.