Ngành công thương chủ động giải 3 "bài toán lớn" về công nghệ chiến lược

Thông tin từ Bộ Công Thương ngày 9/9: Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã nêu rõ: Phát triển nhanh và bền vững, từng bước tự chủ về công nghệ, nhất là công nghệ chiến lược; ưu tiên nguồn lực quốc gia đầu tư cho phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Đồng thời, phát huy tối đa tiềm năng, trí tuệ Việt Nam gắn với nhanh chóng tiếp thu, hấp thụ, làm chủ và ứng dụng thành tựu khoa học, công nghệ tiên tiến của thế giới; đẩy mạnh nghiên cứu ứng dụng, chú trọng nghiên cứu cơ bản, tiến tới tự chủ và cạnh tranh về công nghệ ở một số lĩnh vực Việt Nam có nhu cầu, tiềm năng, lợi thế.

Trong thời gian qua, Bộ Công Thương đã tích cực triển khai các nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược, bám sát chủ trương của Đảng, Nhà nước và yêu cầu phát triển mới của đất nước. Triển khai Quyết định số 1131/QĐ-TTg về ban hành Danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược, Bộ Công Thương đã khẩn trương ban hành Kế hoạch và có văn bản hướng dẫn, đôn đốc các tập đoàn, Tổng công ty, viện, trường và đơn vị chủ động triển khai.

Ngày 30/4/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg thay thế Quyết định số 1131/QĐ-TTg; trong đó đã cơ cấu lại danh mục theo hướng tập trung hơn, gồm 10 nhóm công nghệ chiến lược và 30 sản phẩm công nghệ chiến lược. Bên cạnh đó, tại Quyết định số 808/QĐ-TTg ngày 6/5/2026 về giao nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược, Bộ Công Thương được giao 3 bài toán lớn gắn với ba trụ cột gồm bảo đảm an ninh năng lượng cho tăng trưởng cao; hiện đại hóa hệ thống điện - nhiên liệu xanh, thông minh và tự chủ.

Cùng đó, tự chủ công nghiệp, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và nâng cấp chuỗi giá trị sản xuất xanh, thông minh, giá trị gia tăng cao. Ngoài ra, hiện đại hóa thương mại trong nước và ngoài nước bằng dữ liệu, logistics thông minh và chuỗi cung ứng tin cậy. Theo đó, gồm 6 công nghệ và 16 sản phẩm công nghệ chiến lược.

Có thể nói, từ 3 bài toán lớn này, một hệ sinh thái các công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược đã được xác định, làm cơ sở để lựa chọn các doanh nghiệp hạt nhân, xây dựng các nhiệm vụ trọng điểm và huy động nguồn lực triển khai trong giai đoạn tới. Đây không chỉ là những mục tiêu phát triển của riêng ngành Công Thương mà còn là những vấn đề có ý nghĩa nền tảng đối với tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Triển khai Quyết định số 808/QĐ-TTg và hướng dẫn của Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Công Thương đã đăng ký 6 nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược năm 2026, tập trung vào 4 nhóm có nhu cầu thực tiễn rõ: Digital Twin hệ thống điện (1 nhiệm vụ); thiết bị đóng cắt trung áp - cao áp (2 nhiệm vụ); robot/AI công nghiệp (2 nhiệm vụ); vật liệu carbon nanotubes (1 nhiệm vụ).

Các tập đoàn, doanh nghiệp ngành công thương đã chủ động triển khai các nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược; chuyển nhanh từ ứng dụng công nghệ đơn lẻ sang hình thành danh mục công nghệ, sản phẩm chiến lược gắn với vận hành, sản xuất và thị trường.

Một số kết quả nổi bật như: VinachemMart, Vinachem Nông nghiệp; cao su kỹ thuật; hóa chất tinh khiết H2SO4, H3PO4; tự động hóa mỏ của TKV; các nền tảng sản xuất thông minh tại PVN, EVN, TKV, Vinatex; các sản phẩm “Make by EVN” đã tạo hiệu quả nội bộ đã có kết quả vận hành, thương mại hóa tương đối rõ.

Các sản phẩm AI chuyên ngành, AI camera xử lý tại biên, pin Sodium-ion/BESS, Mini ROV, Recloser/LBS, robot công nghiệp hai tay, bản sao số vận hành hệ thống điện và sản xuất thử CNT có thí điểm hiện trường và có thể chuyển giai đoạn trong năm 2026-2027. Ngoài ra, hydrogen xanh, SAF, CCUS; chế biến sâu khoáng sản, đất hiếm; máy điện và truyền động hiệu suất cao…hiện trong giai đoạn chuẩn bị, nghiên cứu.

Nhìn chung, ngành công thương đang triển khai bám sát nhiệm vụ được Thủ tướng giao; đồng bộ tại tất cả 6 công nghệ và 16 sản phẩm công nghệ chiến lược. Bên cạnh đó, Bộ Công Thương cũng tích cực  xây dựng, hoàn thiện hệ thống TCVN, QCVN.

Ngày 14/6/2026, Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành Quyết định số 2778/QĐ-BKHCN về việc ban hành Danh mục tiêu chuẩn quốc gia, tiêu chuẩn quốc tế, tiêu chuẩn khu vực, tiêu chuẩn nước ngoài về sản phẩm công nghệ chiến lược gồm 3.030 tiêu chuẩn gắn với các sản phẩm công nghệ chiến lược.

Hiện nay, Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công đã có văn bản gửi các đơn vị trong Bộ đề nghị rà soát, đề xuất việc xây dựng, bổ sung Kế hoạch năm 2026 và giai đoạn 2027 - 2030 để hoàn thiện hệ thống các TCVN, QCVN gắn với các sản phẩm công nghệ chiến lược được giao.

Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công cũng đã đề xuất với Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng để khai thác Cơ sở dữ liệu về TCVN, QCVN quốc gia. Trong thời tới, Cục sẽ cung cấp thông tin về danh mục hệ thống các TCVN, QCVN liên quan tới các ngành, lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý của Bộ để các đơn vị được biết và phối hợp triển khai trong quá trình thực hiện.

Đánh giá về việc triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW của ngành công thương, Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết, thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW, Bộ Công Thương xác định hoàn thiện thể chế là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, nhằm vừa tạo không gian phát triển cho kinh tế số và các mô hình kinh doanh mới, vừa bảo đảm môi trường kinh doanh trực tuyến minh bạch, an toàn và cạnh tranh lành mạnh.

Một dấu mốc quan trọng là Luật Thương mại điện tử và Nghị định số 248/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Thương mại điện tử đã chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, qua đó hình thành khuôn khổ pháp lý mới, toàn diện hơn cho sự phát triển của thương mại điện tử trong giai đoạn mới.

Các quy định mới tập trung làm rõ trách nhiệm của nền tảng thương mại điện tử, mạng xã hội có hoạt động thương mại điện tử và các chủ thể tham gia; tăng cường xác thực danh tính người bán; quản lý hoạt động livestream bán hàng, tiếp thị liên kết; nâng cao trách nhiệm bảo vệ người tiêu dùng, quản lý và khai thác dữ liệu, đồng thời tăng cường ứng dụng công nghệ trong giám sát hoạt động thương mại điện tử.

Đây là cơ sở quan trọng để thị trường phát triển minh bạch, chuyên nghiệp và bền vững hơn, nhưng vẫn tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo và các mô hình kinh doanh mới phát triển. Bên cạnh hoàn thiện hành lang pháp lý, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục thúc đẩy xây dựng và khai thác hệ sinh thái dữ liệu ngành công thương, tăng cường kết nối, chia sẻ và sử dụng dữ liệu phục vụ quản lý nhà nước và hoạt động sản xuất, kinh doanh; phát triển các nền tảng và công cụ số hỗ trợ doanh nghiệp; thúc đẩy ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các công nghệ mới trong quản trị, dự báo thị trường, quản lý chuỗi cung ứng, phân phối và thương mại.

Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh và các chủ thể mới tham gia thị trường số, Bộ Công Thương định hướng tăng cường hỗ trợ nâng cao năng lực số, kỹ năng kinh doanh trực tuyến và năng lực tuân thủ pháp luật; hỗ trợ ứng dụng các giải pháp công nghệ và AI phù hợp với quy mô, nguồn lực của doanh nghiệp; đồng thời thúc đẩy tham gia các nền tảng thương mại điện tử trong nước và quốc tế, phát triển thương mại điện tử xuyên biên giới.

Qua đó, từng bước hình thành hệ sinh thái thương mại số hiện đại, giúp doanh nghiệp Việt Nam tận dụng công nghệ để nâng cao năng suất, giảm chi phí, mở rộng thị trường và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.