Ngành điều Việt Nam duy trì vị trí xuất khẩu số 1 thế giới

Chế biến điều xuất khẩu tại Công ty TNHH Nguyên Thông, thành phố Tuy Hòa (Phú Yên). Ảnh: TTXVN

Trong bối cảnh toàn cầu đang bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi đại dịch COVID-19, ngành điều Việt Nam vẫn nỗ lực duy trì thứ hạng cao nhất này.

* Nước xuất khẩu nhân điều hàng đầu thế giới

Trong 30 năm qua, từ một quốc gia xuất khẩu điều thô với số lượng ít ỏi, Việt Nam đã trở thành nước xuất khẩu nhân điều hàng đầu trên thế giới.

Theo thống kê của Hiệp hội Điều Việt Nam - Vinacas, nếu như năm 1990, Việt Nam mới bắt đầu xuất khẩu nhân điều với khối lượng 286 tấn, đạt giá trị 1,4 triệu USD, thì đến năm 1995, lượng nhân điều xuất khẩu đã đạt 15.000 tấn, trị giá 90 triệu USD.

Năm 1996, lần đầu tiên giá trị xuất khẩu nhân điều đạt mốc 110 triệu USD. Năm 2004, lần đầu tiên lượng nhân điều xuất khẩu đạt hơn 105 nghìn tấn tương đương với trị giá xuất khẩu là 436 triệu USD.

Đến năm 2006, lần đầu tiên Việt Nam vượt qua Ấn Độ vươn lên đứng vị trí số 1 thế giới về xuất khẩu nhân điều khi đạt gần 127 nghìn tấn, trị giá 504 triệu USD.

Trong 15 năm liền, từ 2006-2020, kể cả trong những thời điểm đầy khó khăn, ngành điều Việt Nam vẫn luôn giữ vững vị trí số 1 thế giới về xuất khẩu nhân điều và hoàn toàn làm chủ công nghệ và thiết bị chế biến.

Từ năm 2017 đến nay, Việt Nam trở thành trung tâm chế biến và xuất nhập khẩu điều số 1 thế giới, chiếm hơn 50% lượng điều thô chế biến.

Năm 2020, theo số liệu thống kê từ Tổng cục Hải quan, mặc dù bị ảnh hưởng nặng nề từ dịch COVID-19, nhưng xuất khẩu hạt điều vẫn đạt gần 515 nghìn tấn, trị giá 3,21 tỷ USD, tăng 13% về lượng, nhưng giảm 2,3% về trị giá so với năm 2019.

Theo Vinacas, trong 30 năm, từ năm 1990 đến hết năm 2020, ngành điều đã xuất khẩu trên 4,6 triệu tấn nhân điều, với tổng giá trị ước đạt hơn 31 tỷ USD.

Ông Phạm Văn Công, Chủ tịch VINACAS cho biết, lợi thế lớn nhất của ngành điều Việt Nam chính là công nghệ chế biến tiên tiến nhất thế giới do người Việt sản xuất.

Từ khi hình thành ngành chế biến điều đến nay, công nghệ và thiết bị không ngừng được cải tiến, đổi mới nên trong thời gian không dài, ngành điều đã phát triển đầy ấn tượng.

Đặc biệt trong 10 năm qua, nhờ áp dụng khoa học công nghệ, cơ giới hóa, tự động hóa ngành chế biến nhân điều đã giải quyết được nhiều vấn đề đặt ra trước đó như khan hiếm lao động, ô nhiễm môi trường đến quản lý chất lượng sản phẩm, nhất là vấn đề đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm mà các nước nhập khẩu điều nhân rất quan tâm.

Ông Phạm Văn Công nhấn mạnh, từ khởi điểm thấp, đi sau nhiều nước, ngành điều trở thành một trong những ngành hàng nông sản xuất khẩu chủ yếu của Việt Nam.

Đến nay, Việt Nam đã xuất khẩu nhân điều đến hơn 90 quốc gia và vùng lãnh thổ, chiếm trên dưới 80% lượng nhân điều xuất khẩu trên thế giới. Xuất khẩu điều thu về hơn 31 tỷ USD. Đó là con số đầy ấn tượng của ngành điều trong 30 năm qua.

* Phát triển mạnh chế biến sâu, đáp ứng nhu cầu đa dạng của thị trường

Chế biến điều xuất khẩu tại Công ty TNHH sản xuất và kinh doanh Việt Hưng (Hoài Nhơn, Bình Định). Ảnh: TTXVN

Song song với thời cơ thuận lợi, ngành điều Việt Nam cũng đang đối mặt với nhiều thách thức mới. Theo ông Phạm Văn Công, trước hết, sự hội nhập ngày càng sâu rộng của Việt Nam với thế giới đem lại những cơ hội lớn cho ngành điều để mở rộng thị trường, phát triển sản xuất kinh doanh nhưng sự cạnh tranh sẽ ngày càng khốc liệt hơn vì Việt Nam là một phần trong “sân chơi” toàn cầu và các quốc gia, các doanh nghiệp trên thế giới đều nỗ lực để phát triển.

Ngoài ra, hạt điều sản xuất tại Việt Nam có chất lượng tốt vào top đầu thế giới nhưng chỉ đáp ứng một phần rất nhỏ cho chế biến.

Trong chuỗi giá trị hạt điều toàn cầu, Việt Nam chủ yếu vẫn xuất khẩu điều nhân sơ chế giá trị thấp, khoảng 10 USD/kg, trong khi nhân điều thành phẩm đến tay người tiêu dùng ở các nước khoảng 30 USD/kg. Như vậy Việt Nam chỉ chiếm khoảng 30% chuỗi giá trị ngành điều.

Một khía cạnh khác, ngành chế biến điều nhân xuất khẩu của nước ta chịu sức ép rất lớn từ chính sác hỗ trợ người trồng điều, hạn chế xuất khẩu điều thô của các quốc gia châu Phi như Bờ Biển Ngà, Tanzania…

Các thị trường tiêu thụ nhân điều lớn trên thế giới như Ấn Độ, Trung Quốc cũng đang áp dụng các chính sách hạn chế sản lượng điều nhân nhập khẩu từ Việt Nam.

Để khắc phục những khó khăn, thách thức trên, theo các chuyên gia, ngành điều cần có chiến lược bài bản làm tăng giá trị hạt điều, chuyển từ sơ chế nhân điều và xuất khẩu bán thành phẩm sang thành phẩm chế biến tinh, đi trực tiếp vào siêu thị.

Bên cạnh đó, muốn phát triển ngành điều bền vững, duy trì được diện tích trồng điều ổn định cần quan tâm tới việc nâng cao thu nhập cho người nông dân trồng điều.

Cụ thể, phải nâng cao năng suất, chất lượng các vườn điều, cải tạo vườn điều năng suất thấp; đẩy mạnh hoạt động chế biến sâu để tăng sức cạnh tranh về chất lượng và giá trong bối cảnh thương mại thế giới gặp nhiều khó khăn...

Trong khi đó, theo nhiều doanh nghiệp, việc nâng cao năng lực quản trị doanh nghiệp và dự báo thị trường là những vấn đề mà doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu điều Việt Nam cần cải thiện ngay để nắm bắt được quy luật thị trường, có chiến lược sản xuất, kinh doanh phù hợp với nhu cầu thị trường.

Để góp phần cho ngành điều tận dụng thời cơ, thuận lợi, vượt qua thách thức khó khăn, VINACAS đang xúc tiến xây dựng để kiến nghị với Chính phủ “Chiến lược phát triển ngành điều Việt Nam trong tình hình mới”.

Trong đó, đề xuất những cơ chế chính sách của nhà nước phát triển mạnh chế biến sâu, đáp ứng nhu cầu đa dạng của thị trường thế giới và giành vị trí xứng đáng trong chuỗi giá trị điều toàn cầu.

Cùng với đó là phát triển mạnh vùng nguyên liệu theo hướng chất lượng, hiệu quả, tạo thế chủ động về nguồn nguyên liệu chất lượng cho chế biến.

Năm 2021, Việt Nam đặt mục tiêu xuất khẩu hạt điều đạt 3,6 tỷ USD, tăng 12,9% so với năm 2020. Ngành điều Việt Nam sẽ tiếp tục kiên trì với mục tiêu "giữ lượng, tăng chất, tăng giá" trong sản xuất, kinh doanh trong năm 2021 và những năm tiếp theo.

Theo VINACAS, nguồn cung nguyên liệu hạt điều năm 2021 khá ổn định. Tổng diện tích cây điều của Việt Nam năm 2021 đạt 297.000 ha, bằng 99,7% so với năm 2020.

Trong khi đó, các doanh nghiệp xuất khẩu hạt điều lớn đã có đơn hàng cho quý I/2021. Với tín hiệu khả quan trên, ông Phạm Văn Công cho biết, xuất khẩu hạt điều của Việt Nam sẽ thuận lợi trong năm 2021./.