Ngành gỗ Việt tìm đường thoát “mác” gia công

Trong bối cảnh thương mại toàn cầu đầy biến động, thách thức của ngành gỗ và nội thất không còn nằm ở sản lượng hay doanh số mà ở giá trị gia tăng, năng lực sáng tạo và mức độ tuân thủ quốc tế. Làm thế nào để thoát mác gia công là bài toán mà cộng đồng doanh nghiệp ngành gỗ và nội thất Việt Nam đang tìm cách giải. 

Ông Phùng Quốc Mẫn, Chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP. Hồ Chí Minh cho biết, dù chưa đạt được mục tiêu đề ra của ngành là 18 tỷ USD nhưng mức tăng trưởng này phản ánh nỗ lực rất lớn của cộng đồng doanh nghiệp gỗ và nội thất Việt Nam trong bối cảnh năm 2025 đầy biến động bất ngờ. Một trong những yếu tố tác động mạnh đến hoạt động xuất khẩu là chính sách thuế từ thị trường Hoa Kỳ, với nhiều diễn biến phức tạp trong giai đoạn từ tháng 4 - 11/2025. Có thời điểm chính sách thuế thay đổi đột ngột từ 0% lên 46%, sau đó qua đàm phán giảm về khoảng 20%. Những biến động này gây ảnh hưởng đáng kể đến đơn hàng và quyết định đặt mua của đối tác, do khó khăn trong việc tính toán giá thành. 

Về thị trường, dù chịu tác động từ chính sách thuế, Hoa Kỳ vẫn là thị trường có mức tăng trưởng cao hơn bình quân, đạt khoảng 8,5%, qua đó góp phần bù đắp cho sự sụt giảm tại một số thị trường khác. Tiếp đến là thi trường châu Âu và các thị trường truyền thống như Nhật Bản, Hàn Quốc vẫn duy trì ổn định, đồng thời ngành gỗ đang mở rộng sang những thị trường mới như Trung Đông và ghi nhận tín hiệu tích cực từ thị trường Ấn Độ. Nhờ đó, xuất khẩu gỗ và sản phẩm từ gỗ của Việt Nam tiếp tục duy trì đà tăng trưởng, khẳng định vị thế trong nhóm 5 quốc gia xuất khẩu gỗ hàng đầu thế giới. Riêng nhóm sản phẩm chế biến sâu (furniture – đồ gỗ nội/ngoại thất) đạt 11,7 tỷ USD đứng thứ 2 toàn cầu, chỉ sau Trung Quốc.  

Năm 2026, ngành gỗ và nội thất được kỳ vọng đạt kim ngạch xuất khẩu khoảng 18–19 tỷ USD. Ghi nhận từ doanh nghiệp, ngay trong tháng đầu năm 2026, tình hình đơn hàng của nhiều doanh nghiệp đang ở mức trung bình đến tốt, một số doanh nghiệp lớn đã có đơn hàng kéo dài đến tháng 5/2026. 

Theo ông Phùng Quốc Mẫn, nỗ lực đa dạng hóa thị trường, cùng với việc người tiêu dùng Hoa Kỳ dần thích ứng với mặt bằng giá mới sau biến động thuế quan được xem là nền tảng tạo sự ổn định cho năm 2026, giúp doanh nghiệp yên tâm tổ chức sản xuất. Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng, ngành gỗ và nội thất sẽ tiếp tục khai thác sâu các thị trường đã mở như Trung Đông, Ấn Độ, đồng thời đẩy mạnh đầu tư công nghệ, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số dưới sự đồng hành của hiệp hội ngành hàng và cơ quan quản lý nhà nước. Doanh nghiệp cũng được khuyến khích ứng dụng nhanh các thành tựu khoa học – công nghệ, máy móc, thiết bị hiện đại từ các quốc gia phát triển nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và giá trị gia tăng cho sản phẩm. 

Ông Trần Lam Sơn, Nhà sáng lập Công ty Thiên Minh Furniture, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Hawa cho rằng giai đoạn hiện nay mở ra cơ hội rất lớn cho ngành gỗ và nội thất Việt Nam. Theo đánh giá từ góc độ doanh nghiệp trực tiếp tổ chức và tham gia các hoạt động xúc tiến thương mại, xu hướng "Made in Vietnam" đang ngày càng được thị trường quốc tế, đặc biệt là Hoa Kỳ chú ý. 

"Qua quá trình khảo sát thực tế, tiếp xúc với khách hàng tại Hoa Kỳ có thể thấy sản phẩm mang xuất xứ Việt Nam xuất hiện ngày càng nhiều tại các hệ thống phân phối lớn như Amazon, Wayfair. Tuy nhiên, thực tế thống kê cho thấy kim ngạch xuất khẩu trực tiếp của doanh nghiệp Việt vẫn còn khiêm tốn, do phần lớn sản phẩm được bán thông qua các công ty trung gian hoặc mang thương hiệu của đối tác nước ngoài. Điều này cho thấy tiềm năng rất lớn của thương hiệu "Made in Vietnam", nhưng hàm lượng giá trị nội địa và quyền chủ động của doanh nghiệp Việt vẫn cần được nâng cao", ông Trần Lam Sơn chia sẻ.

Theo ông Trần Lam Sơn, để củng cố vị thế trong chuỗi cung ứng, ngành gỗ cần tập trung gia tăng tỷ lệ nội địa hóa, trong đó hai yếu tố then chốt là nguồn nguyên liệu và nguồn nhân lực. Về nguyên liệu, doanh nghiệp đang chú trọng phát triển gỗ rừng trồng, đặc biệt là cây keo (acacia). Việc xây dựng thương hiệu gỗ acacia Việt Nam đã được các hiệp hội ngành gỗ, trong đó có Hiệp hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP. Hồ Chí Minh, kiên trì triển khai trong gần 20 năm qua, nhằm hình thành một nền tảng nguyên liệu bền vững cho ngành. Song song, nguồn nhân lực chất lượng cao, kết hợp với lợi thế thương hiệu "Made in Vietnam", được xem là yếu tố giúp ngành gỗ Việt Nam bứt phá nhanh hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu. 

Ở góc độ thị trường, Hoa Kỳ vẫn là thị trường xuất khẩu trọng tâm. Các đối tác bản địa bày tỏ mong muốn hợp tác với doanh nghiệp Việt, đưa hàng Việt vào hệ thống phân phối của họ. Đáng chú ý, cộng đồng người Việt tại Hoa Kỳ luôn có khát vọng đóng góp cho sản phẩm và thương hiệu Việt Nam. Tuy nhiên, sự kết nối giữa doanh nghiệp trong nước với cộng đồng này vẫn chưa thực sự thông suốt. Do đó, việc xây dựng lại kênh kết nối, tạo tiếng nói chung và kể câu chuyện sản phẩm Việt một cách bài bản sẽ là lợi thế lớn để mở rộng sự hiện diện của hàng Việt tại thị trường Hoa Kỳ. 

Về kênh B2B (mô hình kinh doanh, giao dịch thương mại giữa các doanh nghiệp với nhau), nhiều doanh nghiệp cho biết, các tập đoàn bán lẻ lớn như Home Depot, Walmart, Costco hay Target thường mua hàng thông qua các công ty trading (là hoạt động giao dịch, mua bán các loại tài sản tài chính) có uy tín, tiềm lực tài chính mạnh và hệ thống kho bãi sẵn có. Trong khi đó, các doanh nghiệp sản xuất Việt Nam vẫn còn manh mún, chưa đủ năng lực đáp ứng những đơn hàng lớn, dài hạn. Đây là thời điểm doanh nghiệp trong ngành cần liên kết chặt chẽ hơn để từng bước tham gia sâu vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn này. Doanh nghiệp cần đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về đánh giá nhà máy (audit), chính sách tuân thủ và quản trị. Việc kết nối, hỗ trợ doanh nghiệp đạt chuẩn quốc tế đang được hiệp hội ngành hàng và các đơn vị liên quan triển khai nhằm giúp nhà máy Việt Nam đủ điều kiện tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. 

Logistics cũng được xác định là khâu then chốt. Việc liên kết hệ thống kho bãi từ Bắc vào Nam, tận dụng các trung tâm sản xuất và cảng biển, sẽ giúp hình thành mạng lưới logistics chuyên nghiệp ngay trong nước. Khi đó, doanh nghiệp có thể xuất hàng trực tiếp từ Việt Nam đến kho của đối tác tại Hoa Kỳ, thay vì phải thuê kho trung gian với chi phí cao, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh cho sản phẩm gỗ Việt. 

Một mảnh ghép quan trọng trong nỗ lực nâng cao vị thế và giá trị gia tăng của ngành gỗ, nội thất Việt Nam là công tác xúc tiến thương mại theo hướng chuyên sâu và có chọn lọc. Nhằm quảng bá năng lực sản xuất, cung ứng của doanh nghiệp trong nước, đồng thời đón đầu chu kỳ mua hàng của các nhà phân phối toàn cầu, Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP. Hồ Chí Minh sẽ tổ chức Hội chợ xuất khẩu đồ gỗ và nội thất – HawaExpo 2026 từ ngày 4 -7/3.

Theo ban tổ chức, HawaExpo 2026 hướng đến nhóm doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam có uy tín xuất khẩu đã được xác thực, định hướng phát triển bền vững và đầu tư chiều sâu. Cách tiếp cận này không chỉ giúp nâng cao chất lượng giao thương, mà còn góp phần bảo vệ hình ảnh chung của ngành nội thất Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Khác với mô hình triển lãm truyền thống, HawaExpo 2026 không đơn thuần là không gian trưng bày sản phẩm, mà tập trung giải quyết các "điểm nghẽn" trong kết nối cung – cầu, thể hiện rõ quan điểm ưu tiên và tạo điều kiện cho doanh nghiệp nội địa. Hội chợ dự kiến quy tụ hơn 450 nhà triển lãm với khoảng 2.500 gian hàng, trong đó 87% là các nhà sản xuất Việt Nam đã được thẩm định năng lực xuất khẩu và mức độ tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế.

Các nhóm sản phẩm trưng bày tại HawaExpo 2026 bao gồm đồ nội thất chiếm khoảng, nội thất dự án, phụ kiện và nguyên vật liệu, thủ công mỹ nghệ và phụ kiện trang trí nhà cửa cùng công nghệ và các dịch vụ hỗ trợ khác. Quy trình xác thực nghiêm ngặt được kỳ vọng sẽ tạo nên một môi trường "kết nối giá trị cao", tối ưu cả về chất lượng và hiệu quả cho hơn 18.000 khách tham quan quốc tế đến từ trên 100 quốc gia và vùng lãnh thổ. Song song với hoạt động trưng bày, các chương trình đào tạo, truyền thông và quảng bá chất lượng ngành cũng sẽ được đẩy mạnh, qua đó góp phần củng cố nền tảng phát triển bền vững và dài hạn cho ngành gỗ, nội thất Việt Nam.