Ngành thịt thực vật - từ cơn sốt đến thách thức suy giảm

Doanh số bán giảm, sản phẩm chưa chinh phục được khẩu vị đại chúng, trong khi thịt thật vẫn tăng trưởng mạnh. Giữa lúc đó, các công ty phải tìm cách thuyết phục người tiêu dùng bằng sự sáng tạo, hương vị và giá trị dinh dưỡng, nếu không muốn mất vị thế trong một ngành đầy tiềm năng nhưng cũng không kém phần rủi ro.

Năm 2019, Beyond Meat, hãng sản xuất các miếng thịt giả bò từ thực vật, lên sàn với giá trị thị trường gần 4 tỷ USD. Một năm sau đó, doanh số bán thịt thực vật tại Mỹ tăng 45%, đạt 1,4 tỷ USD. Hàng loạt công ty khởi nghiệp (startup) lao vào thị trường này, thậm chí một số công ty thịt truyền thống cũng không đứng ngoài cuộc.

Tuy nhiên, gần đây, các nhà đầu tư đã mất hứng thú. Doanh số bán thịt thực vật đang giảm. Giá trị thị trường của Beyond Meat giờ chưa đến 400 triệu USD. Theo khảo sát của YouGov, tỷ lệ người trưởng thành ở Mỹ ăn thường xuyên loại thực phẩm này vẫn chỉ ở mức một chữ số. Trong khi đó, doanh số bán thịt thật vẫn tăng mạnh.

Nhiều người trong ngành coi đây là bước điều chỉnh chứ không phải sụp đổ, nhưng vẫn thừa nhận những vấn đề rõ ràng. Một là giá cả. Dù thịt thật tăng giá mạnh, do đàn gia súc giảm và chi phí thức ăn cao hơn, nó vẫn rẻ hơn sản phẩm thay thế từ thực vật, nhờ một phần trợ cấp nông nghiệp. Một pound (tương đương 450g) thịt bò xay tại Walmart - siêu thị lớn nhất Mỹ - có giá 7,43 USD, trong khi sản phẩm thịt thực vật của Impossible Foods, đối thủ của Beyond, có giá 9,04 USD.

Hai là hương vị. Một số loại thịt thực vật vẫn “kinh khủng”, theo thừa nhận của ông Mark Cuddigan, Tổng Giám đốc công ty This (sản xuất thực phẩm thay thế thịt) tại Anh. Chỉ một trải nghiệm tệ cũng đủ khiến những thực khách tò mò từ bỏ mãi mãi.

Thịt nhân tạo đang trở thành đề tài gây tranh cãi tại Mỹ, với khẩu hiệu “Eat Real Steak” (Hãy ăn thịt thật) do Bộ trưởng Y tế Robert F. Kennedy Jr. đưa ra. Những người ủng hộ thịt động vật cho rằng các loại thịt thực vật chứa đầy chất béo, muối và các thành phần siêu chế biến độc hại.

Impossible thừa nhận một số sản phẩm của họ chứa nhiều natri hơn thịt sống chưa tẩm gia vị. Tuy nhiên, hãng này lập luận rằng sự so sánh như vậy là "thiếu công bằng", bởi thực tế có rất ít người ăn thịt theo cách đó.

Vấn đề nghiêm trọng hơn đối với các công ty thịt thực vật là sản phẩm của họ được xếp vào nhóm thực phẩm chế biến sâu, do danh sách nguyên liệu dài và quy trình sản xuất phức tạp.

Theo chuyên gia David Welch của Synthesis Capital (quỹ đầu tư vào công nghệ thực phẩm), nhiều người tiêu dùng quan tâm sức khỏe giờ đang nhầm lẫn burger thực vật với khoai tây chiên hay bánh Oreo.

Niềm hứng thú với chế độ ăn giàu protein và chất xơ có thể là cơ hội cho thịt thực vật. Ông Peter McGuinness, Giám đốc Impossible cho rằng nhiều sản phẩm của công ty này chứa nhiều protein và chất xơ hơn thịt động vật. Cả Impossible và Beyond giờ đều ghi rõ hàm lượng protein trên bao bì.

Một số công ty thử nghiệm burger nửa thịt thật, nửa thịt thực vật. Những người hoài nghi có thể hỏi ai muốn ăn loại này, nhưng chuyên gia Tim Dale của tổ chức Food System Innovations chỉ ra khách hàng tiềm năng là các bậc cha mẹ muốn “lén” thêm rau vào bữa ăn của con.

Nhà đầu tư giờ thận trọng hơn với thịt thực vật, nhưng một số đang đặt cược vào thịt nuôi cấy - loại thịt được phát triển trong phòng thí nghiệm từ tế bào động vật. Một vài bang của Mỹ đã cấm hoặc đề xuất cấm sản xuất và bán loại thịt nuôi này. Tại Anh, loại thịt này đã được chấp thuận làm thức ăn cho thú cưng.

Thịt nuôi cấy hiện đang đối mặt với rào cản quen thuộc về chi phí. Tuy nhiên, ông Nick Cooney thuộc quỹ đầu tư mạo hiểm Lever nhận định rằng, trong khi thịt thực vật bị bủa vây với định kiến là "đồ giả", các sản phẩm nuôi cấy có khả năng tiến thẳng vào các quầy thịt tại siêu thị.