Ngành thuế hướng tới giảm thủ tục kê khai cho doanh nghiệp bằng kết nối dữ liệu

Theo Cục trưởng Cục Thuế Mai Xuân Thành, hệ thống công nghệ thông tin mới không chỉ phục vụ số hóa quy trình quản lý mà còn hướng tới trở thành “trợ lý cao cấp” của người nộp thuế, cung cấp thông tin hỗ trợ doanh nghiệp quản trị và điều hành hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Khi hệ thống kế toán của doanh nghiệp được kết nối với hệ thống của cơ quan thuế, doanh nghiệp có thể giảm đáng kể công việc tự lập các báo cáo kê khai thuế, dành thêm nguồn lực cho hoạt động kinh doanh. Việc kết nối dữ liệu cũng góp phần bảo đảm số thuế kê khai, nộp được xác định chính xác hơn.

Đáng chú ý, hệ thống được định hướng cung cấp cho ban quản trị, lãnh đạo doanh nghiệp thông tin từ góc độ quản lý thuế, giúp đánh giá vị thế trên thị trường, từ giá mua đầu vào, giá bán sản phẩm đến xu hướng phát triển của ngành hàng và thị phần.

Cục trưởng Mai Xuân Thành ví von hệ thống này như một “bác sĩ”, “nhà tư vấn” ngay trong “bàn tay” của doanh nghiệp, hỗ trợ doanh nghiệp nắm bắt tình hình hoạt động, nhận diện những vấn đề cần điều chỉnh để phát triển không chỉ tại thị trường trong nước mà còn vươn ra quốc tế.

“Cơ quan thuế rất muốn là người bạn đồng hành thực sự, chân tình của người nộp thuế. Mọi khó khăn, vướng mắc chúng tôi cần sự đồng hành, chia sẻ và cơ quan thuế có thiết lập các cơ chế để doanh nghiệp trao đổi”, Cục trưởng Mai Xuân Thành nhấn mạnh.

Cùng với đó, ngành thuế định hướng phát triển mô hình “thuế nhúng”, trong đó hệ thống kế toán thuế được tích hợp với hệ thống kế toán của doanh nghiệp, cho phép kết nối tự động, đồng thời đưa ra cảnh báo khi phát hiện dấu hiệu bất thường liên quan đến hóa đơn, nợ thuế.

Lãnh đạo Cục Thuế cho biết, nguồn lực công nghệ thông tin của cơ quan thuế hiện vẫn còn hạn chế. Vì vậy, việc tăng cường kết nối, liên thông dữ liệu, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và đơn giản hóa quy trình nghiệp vụ được xác định là những định hướng quan trọng. Ngành Thuế hướng tới quy trình “zero touch”, tức hạn chế tối đa sự can thiệp thủ công và những yêu cầu không cần thiết đối với người nộp thuế.

Từ góc độ doanh nghiệp, bà Nguyễn Thu Hường, Partner, Trưởng Bộ phận Giải quyết tranh chấp và bất đồng về thuế (KPMG Việt Nam) đánh giá, ngành Thuế đang quyết liệt trong ứng dụng chuyển đổi số vào công tác quản lý. Đây là tín hiệu tích cực, bởi trong tương lai, người nộp thuế có thể được giảm đáng kể các thủ tục phải thực hiện.

Ông Hoàng Thùy Dương, Partner, Trưởng Khối Tư vấn Thuế (KPMG Việt Nam) cho biết, các tập đoàn đa quốc gia và KPMG đã ứng dụng nền tảng công nghệ, trong đó có AI, để quản lý nghĩa vụ thuế trên phạm vi toàn cầu trong nhiều năm. Đây là xu hướng doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động tiếp cận nhằm nâng cao năng lực quản trị.

Theo ông Dương, chậm chuyển đổi số có thể khiến doanh nghiệp gặp bất lợi trong quản lý hóa đơn, chứng từ, kê khai và hoàn thuế giá trị gia tăng (VAT). Ngược lại, ứng dụng công nghệ phù hợp sẽ giúp kiểm soát dữ liệu tốt hơn, giảm sai sót và nâng cao hiệu quả tuân thủ.

Bên cạnh hiện đại hóa công nghệ, ngành thuế cũng định hướng thay đổi cách thức kiểm tra theo hướng tập trung vào những trường hợp có rủi ro cao, thay vì kiểm tra thường xuyên, dàn trải.

Cục trưởng Mai Xuân Thành cho biết, cơ quan thuế đang tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn, cảnh báo và nhắc nhở để doanh nghiệp chủ động khắc phục những vấn đề có thể phát sinh trước khi cơ quan thuế xem xét thực hiện kiểm tra.

Việc lựa chọn đối tượng kiểm tra được thực hiện trên cơ sở đánh giá rủi ro và kiểm soát hệ thống. Cơ quan thuế ứng dụng AI để phân tích báo cáo tài chính cùng các nguồn thông tin liên quan, qua đó nhận diện và cảnh báo dấu hiệu rủi ro. Do đó, không phải doanh nghiệp nào cũng bị kiểm tra thường xuyên hoặc liên tục qua các năm.

Theo Cục trưởng Mai Xuân Thành, khi doanh nghiệp thực hiện tốt nghĩa vụ thuế, có hệ thống kiểm soát hiệu quả và duy trì mức độ rủi ro thấp, khả năng được lựa chọn kiểm tra sẽ giảm đáng kể. Với những trường hợp đáp ứng đầy đủ các điều kiện quản lý rủi ro, doanh nghiệp có thể không phải trải qua các cuộc kiểm tra trong thời gian dài.

“Đây cũng là mục tiêu ngành thuế hướng tới khuyến khích sự tuân thủ tự nguyện, đồng thời tập trung nguồn lực kiểm tra vào những trường hợp có rủi ro cao. Kết quả năm 2025 cho thấy, số cuộc kiểm tra thuế tại trụ sở doanh nghiệp đã giảm nhưng tổng số thu tăng. Đây là tín hiệu tích cực, cho thấy định hướng quản lý dựa trên rủi ro và sự phối hợp giữa cơ quan thuế với doanh nghiệp đang phát huy tác dụng”, Cục trưởng Mai Xuân Thành đánh giá.

Đồng quan điểm, bà Nguyễn Thu Hường cho rằng, mục tiêu của hoạt động thanh tra, kiểm tra là nâng cao tính tuân thủ. Vì vậy, doanh nghiệp không nên chỉ tập trung chuẩn bị cho một cuộc kiểm tra cụ thể mà cần thường xuyên tự rà soát “sức khỏe” tuân thủ thuế (tax health check), xác định những sai sót có thể điều chỉnh ngay, thay vì chờ đến khi có quyết định kiểm tra mới khắc phục.

Bà Hường lưu ý, khi có vấn đề chưa rõ, doanh nghiệp nên chủ động trao đổi và đề nghị cơ quan thuế hướng dẫn trước khi phát sinh những vướng mắc lớn hơn. Thay vì chỉ lập tờ khai, nộp báo cáo rồi chờ cơ quan thuế thanh tra, kiểm tra, doanh nghiệp cần chủ động tập hợp dữ liệu, đối chiếu, phân tích rủi ro, nhận diện dấu hiệu bất thường để kịp thời điều chỉnh, hạn chế rủi ro và nâng cao khả năng tuân thủ.