Ngày Quốc tế bảo vệ tầng ozone 16/9: Việt Nam góp phần quan trọng vào giảm phát thải khí nhà kính

Theo thống kê của Ban Thư ký Ozone, tính đến tháng 8/2025, Việt Nam đã ngăn ngừa phát thải khoảng 240 triệu tấn CO2 tương đương. Đây là một thành tựu nổi bật, minh chứng cho nỗ lực thực hiện Công ước Vienna và Nghị định thư Montreal, đồng thời thể hiện rõ đóng góp của Việt Nam trong việc giảm phát thải khí nhà kính toàn cầu.

Trong giai đoạn tới, theo Kế hoạch quốc gia về quản lý, loại trừ các chất làm suy giảm tầng ozone và các chất gây hiệu ứng nhà kính được kiểm soát giai đoạn 2024-2045, Việt Nam dự kiến giảm trực tiếp từ hoạt động tiêu thụ hơn 11 triệu tấn CO2 tương đương các chất HFC (loại khí nhà kính tổng hợp được tạo ra từ các nguyên tố carbon, hydro và flo, được sử dụng rộng rãi trong hệ thống làm lạnh và điều hòa không khí), qua đó tiếp tục khẳng định cam kết mạnh mẽ đồng hành cùng cộng đồng quốc tế trong thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Các hoạt động bảo vệ tầng ozone của Việt Nam không chỉ mang lại lợi ích trực tiếp cho việc khôi phục tầng ozone mà còn gắn kết chặt chẽ với các mục tiêu quốc gia khác. Việc kiểm soát và loại trừ các chất này đã được lồng ghép trong lộ trình giảm phát thải quốc gia, hỗ trợ thực hiện Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC).

Quá trình chuyển đổi công nghệ, thu gom và tái chế môi chất lạnh cũng mở ra cơ hội tham gia thị trường tín chỉ carbon, tiếp cận các cơ chế tài chính quốc tế và huy động thêm nguồn lực cho doanh nghiệp đổi mới công nghệ. Hoạt động bảo vệ tầng ozone còn gắn liền với việc thúc đẩy chương trình làm mát bền vững, nâng cao hiệu quả năng lượng, đồng thời tạo nền tảng cho chuyển đổi xanh toàn diện, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và hội nhập quốc tế của Việt Nam.

Hưởng ứng sự kiện hưởng ứng Ngày Quốc tế bảo vệ tầng ozone năm 2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức nhiều hoạt động truyền thông cộng đồng như treo pano, standee, phát hành ấn phẩm và phối hợp với các cơ quan báo chí để lan tỏa thông điệp kỷ niệm “40 năm Công ước Vienna – Từ khoa học đến hành động toàn cầu”. Bộ cũng phối hợp với Hội Khoa học Kỹ thuật Lạnh và Điều hòa không khí Việt Nam tham gia Triển lãm quốc tế ngành lạnh và điều hòa không khí 2025, nhằm nâng cao nhận thức và giới thiệu các công nghệ tiên tiến, thân thiện môi trường.

Trọng tâm của chuỗi hoạt động là Hội thảo quốc gia với chủ đề “Hoạt động bảo vệ tầng ozone hướng tới chuyển đổi xanh: Thúc đẩy hợp tác liên chính phủ, hợp tác công – tư”, sẽ được tổ chức ngày 15/9/2025 tại Hà Nội. Hội thảo quy tụ lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đại diện Quỹ Đa phương, các cơ quan quản lý thuộc Bộ, ngành, địa phương; nhiều tổ chức quốc tế như Ngân hàng Thế giới, Chương trình Môi trường Liên hợp quốc, ETP (Đối tác Chuyển đổi Năng lượng), Viện Tăng trưởng Xanh Toàn cầu, Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc, Ngân hàng Phát triển châu Á, Tổ chức Hợp tác Quốc tế Đức…; cùng các viện nghiên cứu, trường đại học, chuyên gia và doanh nghiệp trong lĩnh vực liên quan.

Chương trình gồm ba phiên thảo luận tập trung vào việc thực hiện Nghị định thư Montreal tại Việt Nam và đóng góp toàn cầu; hợp tác liên chính phủ, công – tư trong bảo vệ tầng ozone, làm mát bền vững; công cụ hỗ trợ tuân thủ và triển khai Nghị định thư Montreal. Hội thảo cũng có không gian trưng bày sản phẩm, công nghệ lạnh – điều hòa tiên tiến, thân thiện môi trường, và trình diễn công nghệ thu gom, tái chế môi chất lạnh.

40 năm trước, các quốc gia trên thế giới đã ký kết Công ước Vienna nhằm bảo vệ tầng ozone trước nguy cơ bị thủng và bảo vệ con người cũng như hành tinh khỏi bức xạ tử ngoại (UV) có hại. Trên nền tảng đó, Nghị định thư Montreal đã được triển khai thành công, giúp loại trừ hoàn toàn các chất chlorofluorocarbon (CFCs) – hóa chất nhân tạo từng được sử dụng rộng rãi trong làm lạnh, khí dung và sản xuất xốp, qua đó góp phần quan trọng khôi phục tầng ozone.

Trong nhiều năm qua, Việt Nam đã nỗ lực triển khai đồng bộ các biện pháp kiểm soát và loại trừ các chất làm suy giảm tầng như CFC (nhóm hợp chất hữu cơ nhân tạo, bao gồm các nguyên tố Carbon, Clo và Flo, được dùng làm chất làm lạnh, chất đẩy trong bình xịt và dung môi); Halon (chất chứa các nguyên tử Flo, Brom, Clo từng được sử dụng rộng rãi làm chất chữa cháy); CTC (là một chất lỏng không màu, dễ bay hơi, có mùi ngọt, không cháy và có công thức hóa học là CCl), HCFC (là một nhóm hợp chất hóa học chứa cacbon, hydro, clo và flo, được sử dụng làm chất làm lạnh và chất đẩy) và Methyl Bromide (chất khử trùng được sử dụng để chống lại nhiều loại dịch hại), cũng như từng bước quản lý HFC theo lộ trình quốc tế. 

Việt Nam đã loại trừ hoàn toàn tiêu thụ các chất CFC, Halon, CTC từ ngày 01/01/2010; loại trừ HCFC-141b nguyên chất trong sản xuất xốp từ ngày 01/01/2015; đồng thời chỉ cho phép sử dụng methyl bromide cho mục đích kiểm dịch nông nghiệp. Các hoạt động này đã góp phần quan trọng vào việc bảo vệ tầng ozone và giảm phát thải khí nhà kính.

Nội dung bảo vệ tầng ozone đã được thể chế hóa trong Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 và nhiều văn bản dưới luật, bao gồm Nghị định số 06/2022/NĐ-CP quy định giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ô-dôn, Nghị định số 45/2022/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực môi trường, Thông tư số 01/2022/TT-BTNMT và Thông tư số 20/2023/TT-BTNMT ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về quản lý, thu gom, tái chế và xử lý các chất được kiểm soát.

Gần đây, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 119/2025/NĐ-CP nhằm tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp và các bên liên quan trong quá trình thực hiện. Song song với đó, Việt Nam cũng đã ban hành và áp dụng nhiều tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn trong sản xuất sử dụng các chất được kiểm soát.