Nghị quyết 09: Nền móng quan trọng để Thành phố Hồ Chí Minh bước vào kỷ nguyên phát triển mới

Nghị quyết số 09-NQ/TW ngày 19/5/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thành phố Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới (Nghị quyết 09) với những nội dung mang tính đột phá về thể chế tạo không gian mở cho sự phát triển của Thành phố Hồ Chí Minh đã nhận được sự ủng hộ từ giới chuyên gia, nhà nghiên cứu pháp luật tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Đột phá về thể chế mới

Tiến sỹ Trần Quang Thắng, Viện Kinh tế và Phát triển Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, Nghị quyết 09 là một thông điệp chính trị mạnh mẽ mang tầm nhìn chiến lược của lãnh đạo Đảng, Nhà nước ta có ý nghĩa đặc biệt quan trọng và rất cần thiết cho Thành phố Hồ Chí Minh bước vào kỷ nguyên phát triển mới.

Theo Tiến sỹ Trần Quang Thắng, thực tế hiện nay cho thấy Thành phố Hồ Chí Minh đang rất cần một bước đột phá thể chế mới vì mô hình cũ không còn phù hợp. Dù đóng góp khoảng 1/4 GDP trong 15 năm qua, nhưng tốc độ tăng trưởng của Thành phố đang giảm dần, nhiều dự án hạ tầng chậm từ 5-10 năm, thủ tục đầu tư công bị nghẽn ở nhiều tầng nấc. Cơ chế hiện hành không đủ để Thành phố phát triển hơn và nếu không thay đổi sẽ giảm tốc, kéo theo sự tụt giảm của cả vùng cũng như cả nước.

Đến nay, Nghị quyết 54 đã hết hiệu lực, trong khi Nghị quyết 98 mới nhưng chưa đủ mạnh, nhiều nội dung vẫn bị ràng buộc bởi luật hiện hành. Thành phố cần một khung pháp lý cao hơn để mở đường cho một mô hình thể chế mang tính đột phá phục vụ cho sự phát triển bền vững trong tương lai.

Chính vì vậy, sự ra đời của Nghị quyết 09 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với Thành phố Hồ Chí Minh, đáp ứng yêu cầu cấp thiết, tạo cơ cho Thành phố phát triển nhanh và bền vững, phù hợp với định hướng phát triển chung của đất nước trong kỷ nguyên mới.

Tiến sỹ Trần Quang Thắng nhận xét, nội dung Nghị quyết 09 cho thấy đã có một sự đột phá về mặt thể chế khi Trung ương sẵn sàng trao cho Thành phố cơ chế vượt trội, thậm chí là Luật Đô thị đặc biệt - được coi là “đột phá của đột phá”. Điều này thể hiện góc nhìn của Trung ương rằng Thành phố Hồ Chí Minh cần một khung thể chế mới, không thể vận hành theo cơ chế thông thường; Thành phố Hồ Chí Minh được kỳ vọng đi trước - làm mẫu về mô hình phát triển, quản trị, phân quyền.

Cùng quan điểm, theo luật sư Nguyễn Văn Hậu, Chủ tịch Hội Trọng tài Thương mại Thành phố Hồ Chí Minh, nội dung xây dựng thể chế đột phá, vượt trội trong Nghị quyết 09 chính là nền móng quan trọng nhất để Thành phố bước vào kỷ nguyên phát triển mới. Nếu trước đây Thành phố được xem là nơi “đi trước mở đường” bằng tinh thần năng động, sáng tạo thì nay Nghị quyết 09 đang tạo điều kiện để tinh thần ấy được thể chế hóa bằng luật pháp, bằng cơ chế và bằng quyền chủ động thực chất.

Đặc biệt Nghị quyết 09 xác định nhiệm vụ xây dựng và ban hành Luật Đô thị đặc biệt là một bước đi mang tính đột phá rất lớn. Luật Đô thị đặc biệt sẽ tạo ra khung pháp lý riêng để Thành phố có thể chủ động hơn trong quản lý, điều hành và phát triển; đồng thời tạo điều kiện để khai thác tối đa tiềm năng, lợi thế và huy động mọi nguồn lực cho tăng trưởng nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới.

Nội dung “xây dựng thể chế độ phá, vượt trội phát triển Thành phố trong kỷ nguyên mới” được thể hiện trong Nghị quyết 09 không chỉ là giải pháp mang tính nền tảng, quyết định đối với khả năng bứt phá mà là yếu tố “đột phá của đột phá”, là chìa khóa để tháo gỡ những điểm nghẽn tồn tại suốt nhiều năm qua, đồng thời mở ra không gian phát triển hoàn toàn mới cho Thành phố Hồ Chí Minh trong tương lai.

Mở đường cho các chính sách chưa có tiền lệ

Theo Tiến sỹ Trần Quang Thắng, Nghị quyết 09 phản ánh bước chuyển đổi tư duy rất lớn từ "quản lý" sang "trao quyền" (trao khung pháp lý riêng, tự chịu trách nhiệm thay vì xin - cho) ; từ "đầu tàu kinh tế" sang "đầu tàu thể chế và đổi mới sáng tạo" (kéo cả cải cách thể chế quốc gia); từ tư duy "Thành phố Hồ Chí Minh vì cả nước" sang tư duy hai chiều "cả nước vì Thành phố Hồ Chí Minh" trong việc phân bổ nguồn lực.

Nghị quyết 09 cũng mở đường cho các chính sách chưa từng có tiền lệ phục vụ cho sự phát triển đột phá và bền vững của Thành phố thí điểm thuế tài sản/bất động sản, phát hành trái phiếu đô thị quy mô lớn, áp dụng cơ chế sandbox (tài chính, AI, y tế, giáo dục), phát triển đô thị TOD quanh trục metro, xây dựng trung tâm tài chính quốc tế và tự quyết các dự án hạ tầng chiến lược…

Luật sư Nguyễn Văn Hậu nhận xét, một nội dung rất quan trọng được Nghị quyết 09 nhấn mạnh là việc phân cấp, phân quyền triệt để cho Hội đồng nhân dân Thành phố, Ủy ban nhân dân Thành phố và Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố. Đây là yêu cầu tất yếu đối với một đô thị đặc biệt có quy mô kinh tế lớn và tính chất phát triển năng động của Thành phố Hồ Chí Minh trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt.

Đặc biệt, Nghị quyết 09 cho phép Thành phố chủ động ban hành văn bản quy phạm pháp luật để hướng dẫn thi hành luật, nghị quyết của Quốc hội khác với quy định của Chính phủ, bộ, ngành trong một số lĩnh vực theo phân quyền hoặc trong trường hợp thực tiễn phát sinh vấn đề mới chưa có quy định điều chỉnh. Đây là một cơ chế có tính cách mạng về tư duy pháp lý và quản trị đô thị. Cơ chế này thể hiện sự tin tưởng rất lớn của Trung ương đối với Thành phố Hồ Chí Minh, đồng thời cho thấy quyết tâm xây dựng Thành phố trở thành nơi tiên phong thử nghiệm những mô hình phát triển mới của cả nước, đáp ứng nhu cầu thực tế cần nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh khoa học - công nghệ phát triển mạnh mẽ, tác động mạnh đến mọi mặt đời sống xã hội.

Nghị quyết 09 cũng cho phép Thành phố chủ động thí điểm cơ chế, chính sách mới và triển khai mô hình thử nghiệm có kiểm soát hay còn gọi là Sandbox. Đây là xu hướng quản trị hiện đại mà nhiều quốc gia phát triển đang áp dụng để thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Sandbox cho phép các công nghệ, mô hình kinh doanh và giải pháp mới được vận hành trong một không gian pháp lý linh hoạt nhưng vẫn có sự kiểm soát của Nhà nước nhằm hạn chế rủi ro.

Đối với Thành phố Hồ Chí Minh, cơ chế Sandbox có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi Thành phố đang là trung tâm đổi mới sáng tạo lớn nhất cả nước. Những lĩnh vực như Fintech, đô thị thông minh, giao thông thông minh, y tế số, giáo dục số hay năng lượng xanh đều cần một môi trường thử nghiệm linh hoạt trước khi triển khai đại trà. “Việc cho phép Thành phố xây dựng tiêu chí, điều kiện, trình tự thử nghiệm có kiểm soát chính là bước đi cần thiết để hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mang tầm quốc tế, để thành phố vươn tầm thế giới", Luật sư Nguyễn Văn Hậu chia sẻ.

Có thể nói, bước vào kỷ nguyên mới, Thành phố Hồ Chí Minh hướng tới một đô thị giàu, mạnh, đáng sống - một đô thị "xanh - nhân văn - an toàn - bền vững" và Nghị quyết 09 chính là một đôi cánh vững mạnh để Thành phố bay cao, bay xa trên con đường thực hiện mục tiêu trở thành một đô thị phát triển mang tầm khu vực.