Nhà ở xã hội cho công nhân: Bài toán an sinh lớn đã rõ hướng giải quyết nhân văn

Trong tiến trình công nghiệp hóa và đô thị hóa nhanh chóng, bài toán nhà ở cho người thu nhập thấp, đặc biệt là công nhân tại các khu công nghiệp, đang trở thành một trong những vấn đề xã hội lớn ở nước ta.

Hàng triệu lao động rời quê lên thành phố hoặc đến các khu kinh tế, khu công nghiệp làm việc nhưng phần lớn vẫn sống trong những khu trọ chật hẹp, thiếu tiện nghi, điều kiện sinh hoạt bấp bênh. Vì vậy, phát triển nhà ở xã hội không chỉ là câu chuyện chỗ ở, mà còn liên quan trực tiếp đến an sinh xã hội, năng suất lao động, ổn định thị trường lao động và phát triển bền vững.

Đảm bảo mọi người đều có chỗ ở

Tại buổi làm việc với Đảng ủy Chính phủ ngày 19/5, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định, chăm lo chỗ ở cho nhân dân là bản chất tốt đẹp của chế độ ta. Nhà ở xã hội phải là chiến lược dài hạn của Nhà nước nhằm bảo đảm công bằng xã hội, ổn định thị trường và tạo nền tảng cho quá trình đô thị hóa bền vững.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng nhấn mạnh tư duy mới về chính sách nhà ở: “Nhà là để ở, chứ không phải để kinh doanh, tích sản”. Quan điểm này cho thấy nhà ở xã hội không còn được nhìn nhận đơn thuần là chính sách hỗ trợ phúc lợi, mà phải trở thành chiến lược lâu dài nhằm bảo đảm công bằng xã hội, ổn định thị trường bất động sản và nâng cao chất lượng sống cho người dân.

Theo yêu cầu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, chính sách nhà ở trong giai đoạn mới phải được thiết kế với tư duy và tầm nhìn mới, bảo đảm mọi người đều có chỗ ở. Phát triển nhà ở cần đặt trong tổng thể quy hoạch đô thị, đất đai, giao thông, quản lý thị trường lao động và quản lý dân cư. Mỗi khu đô thị, khu công nghiệp, khu kinh tế, vùng động lực và hành lang tăng trưởng phải quy hoạch nhà ở đồng bộ với hạ tầng kỹ thuật và dịch vụ xã hội, có đầy đủ thiết chế văn hóa, y tế, giáo dục để phục vụ đời sống người dân.

Theo các nhà quản lý, từ số lượng dự án đã và đang triển khai có thể khẳng định, Đảng và Nhà nước đang quan tâm lớn đến vấn đề nhà ở cho người thu nhập thấp, đặc biệt là công nhân. Nhà ở xã hội cho công nhân không chỉ là một chính sách an sinh, mà còn là nền tảng để xây dựng những đô thị nhân văn, ổn định và phát triển bền vững. Khi người lao động có nơi ở an toàn, phù hợp khả năng chi trả, họ sẽ thêm yên tâm gắn bó với doanh nghiệp, nuôi dạy con cái và vun đắp tương lai. Những khu nhà ở xã hội hôm nay vì thế không chỉ thắp sáng giấc mơ an cư, mà còn mở ra hy vọng về một cuộc sống tốt đẹp hơn cho hàng triệu gia đình lao động

Giấc mơ mái ấm không còn quá xa

Chị Trần Thị H., công nhân làm việc tại Khu công nghiệp Bá Thiện 2 (Phú Thọ), cho biết nhiều năm qua, hệ thống xe buýt tại địa phương hoạt động hiệu quả, giao thông thuận lợi, đường sá đồng bộ nên chị cũng như nhiều công nhân ở cách nơi làm việc từ 30–40 km vẫn lựa chọn đi về trong ngày.

Dù việc di chuyển khá vất vả, song đổi lại, chị và nhiều lao động khác có thêm thời gian chăm lo gia đình, nuôi dạy con cái và phụ giúp công việc nhà. Tuy nhiên, theo chị, việc đi lại xa chỉ phù hợp với người trẻ khỏe; với lao động lớn tuổi, đây là sự “miễn cưỡng” và khó duy trì lâu dài.

“Nếu có chính sách thuê hoặc mua nhà ở xã hội với giá hợp lý thì đó là chính sách rất nhân văn, phù hợp thực tế đời sống, giúp công nhân giảm gánh nặng vay nợ chỉ để có chỗ ở”, chị H. chia sẻ.

Theo ông Phan Văn Anh, Phó Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, giai đoạn 2026–2030, tổ chức Công đoàn sẽ tiếp tục triển khai nhiều dự án nhà ở xã hội công đoàn tại các tỉnh, thành phố trên cả nước. Dự kiến đến năm 2030 sẽ có khoảng 15 dự án với gần 10.000 căn hộ.

Khi bài toán nhà ở cho công nhân dần được giải bằng những con số cụ thể và những công trình hiện hữu, đó cũng là lúc nền kinh tế có thêm nền tảng vững chắc, được xây dựng từ chính sự ổn định của người lao động.

Gia đình anh Mai Xuân Thắng từ Thanh Hóa ra Bắc Ninh làm công nhân tại Khu công nghiệp Yên Phong đã nhiều năm. Trước đây, vợ chồng anh thuê trọ cách công ty hơn 20 km, việc đi lại khó khăn, nơi ở lại không có chỗ gửi trẻ nên việc chăm sóc con nhỏ rất vất vả.

Khi dự án nhà ở xã hội Cát Tường Smart City gần Khu công nghiệp Yên Phong mở bán, anh đăng ký mua và chuyển về căn hộ mới. Theo anh, nhờ chính sách vay vốn ưu đãi và giá bán phù hợp, số tiền trả góp hằng tháng chỉ nhỉnh hơn tiền thuê trọ trước đây nên không ảnh hưởng nhiều đến chi phí sinh hoạt.

Có nhà gần nơi làm việc giúp gia đình thuận tiện đưa đón con đi học, ổn định cuộc sống và yên tâm gắn bó lâu dài với địa phương. Điều quan trọng nhất không nằm ở giá trị vật chất của căn hộ, mà là cảm giác ổn định và niềm tin vào tương lai.

Tại Hải Phòng, hiện có khoảng 1 triệu lao động, trong đó hơn 50% làm việc tại các khu công nghiệp, khu kinh tế. Sự phát triển nhanh của các khu công nghiệp kéo theo nhu cầu nhà ở lớn, trong khi nguồn cung còn hạn chế, giá thuê nhà cao so với thu nhập của công nhân.

Từ thực tế đó, các cấp công đoàn và doanh nghiệp đã triển khai nhiều chính sách hỗ trợ. Một số doanh nghiệp như Regina Miracle International và Bridgestone Việt Nam hỗ trợ tới 600.000 đồng/người/tháng tiền thuê nhà; một số đơn vị còn hỗ trợ chi phí đi lại cho công nhân.

Theo thống kê sơ bộ của Ban Công đoàn Khu công nghiệp thuộc Liên đoàn Lao động thành phố Hải Phòng, mức hỗ trợ tiền thuê nhà trung bình hiện nay khoảng 302.000 đồng/người/tháng.

Mong muốn của nhiều công nhân tại Hải Phòng là được mua hoặc thuê nhà ở xã hội với chính sách ưu đãi để an cư, ổn định cuộc sống và gắn bó lâu dài với địa phương.

Có thể thấy, nhu cầu mua/thuê nhà ở với công nhân lao động, nhất là các tỉnh thành có công nghiệp phát triển hiện nay là rất lớn. Tuy nhiên, việc phát triển nhà ở xã hội cũng cần được khảo sát kỹ nhu cầu thực tế để tránh đầu tư dàn trải. Thực tế cho thấy, tại nhiều khu công nghiệp đông lao động, doanh nghiệp hoặc chính quyền địa phương đã tổ chức xe buýt, xe đưa đón công nhân là người địa phương hằng ngày. Nhờ đó, nhiều người lao động vẫn có thể sống cùng gia đình, chăm sóc con cái và giảm áp lực chi phí sinh hoạt dù nơi ở cách xa nơi làm việc.

Vì vậy, nếu chỉ nhìn vào số lượng công nhân đông mà phát triển nhà ở ồ ạt, thiếu khảo sát thực tế, rất dễ dẫn đến tình trạng cung vượt cầu, lãng phí đất đai và nguồn lực đầu tư.

Giai đoạn 2021–2030, Chính phủ triển khai Đề án xây dựng 1 triệu căn hộ nhà ở xã hội dành cho người thu nhập thấp và công nhân khu công nghiệp. Đây là chương trình quy mô lớn chưa từng có trong lĩnh vực an sinh nhà ở tại Việt Nam.

Theo số liệu mới nhất, đến nay cả nước có 781 dự án nhà ở xã hội đang được triển khai với quy mô hơn 720.000 căn hộ. Riêng năm 2025, cả nước đã hoàn thành hơn 103.000 căn nhà ở xã hội, đạt 103,5% kế hoạch đề ra. Trong năm 2026, tính đến thời điểm hiện tại, đã có thêm 34 dự án được khởi công với quy mô gần 30.000 căn hộ.

Về nhu cầu nhà ở cho thuê, trên cơ sở báo cáo của 23/34 tỉnh, thành phố, có 18 địa phương ghi nhận nhu cầu thuê nhà giai đoạn 2026–2030 với tổng số hơn 71.000 căn.

Cùng với nhiều nhóm đối tượng lao động khác tại các khu đô thị, việc có một tổ chức đứng ra đảm nhận và thể hiện rõ trách nhiệm về nhu cầu nhà ở cho người lao động trong bối cảnh thị trường bất động sản tăng trưởng nóng nhiều năm qua thật đáng trân trọng!