Nhìn lại tác động kinh tế toàn cầu sau 100 ngày xung đột Trung Đông

* Phố Wall phớt lờ chiến sự

Ngay sau các cuộc tấn công ban đầu của Mỹ-Israel nhắm vào Iran, thị trường chứng khoán toàn cầu đã đồng loạt bị bán tháo. Trong khi một số thị trường vẫn đang chật vật để lấy lại đà tăng trưởng, các chỉ số chính của Phố Wall đã xóa sạch mức giảm ban đầu. Chỉ số S&P 500 thậm chí còn liên tục thiết lập các mức đỉnh lịch sử mới bất chấp chiến sự vẫn tiếp diễn.

Ông Iain Barnes, Giám đốc đầu tư tại Netwealth, giải thích rằng sự lạc quan về sức mạnh mang tính đột phá trong tương lai của trí tuệ nhân tạo (AI) đã trở thành tâm điểm chú ý, và thúc đẩy các thị trường chứng khoán tăng mạnh. Song dòng tiền rõ ràng được dẫn dắt bởi những công ty ở thị trường Mỹ và châu Á được xem là đối tượng hưởng lợi trực tiếp từ làn sóng chi tiêu cho AI. Ngược lại, cổ phiếu châu Âu có phần ảm đạm hơn do tác động từ chi phí năng lượng tăng cao gây ra nhiều thách thức hơn.

Bên cạnh đó, ông Toni Meadows, Trưởng bộ phận đầu tư tại BRI Wealth Management, phân tích rằng do Mỹ phần lớn đã tự chủ được nguồn dầu mỏ, áp lực từ cuộc xung đột tại vùng Vịnh không gây tác động quá cấp bách đối với nền kinh tế lớn nhất thế giới này.

Ông Meadows nhận định nếu eo biển Hormuz tiếp tục bị đóng cửa, lạm phát có khả năng sẽ tăng tốc. Tuy nhiên, các nhà đầu tư dường như tin rằng cả ông Trump lẫn phía Iran đều không muốn kéo dài cuộc xung đột này. Dù vậy, ông cũng cảnh báo rằng đến một thời điểm nào đó, nếu xung đột không được giải quyết, hệ lụy của nó sẽ dẫn đến tình trạng suy giảm lực cầu mà các nhà đầu tư không thể ngó lơ. Dẫu thế, thị trường hiện vẫn chưa chạm đến ngưỡng đó.

* Lợi suất trái phiếu tăng vọt

Thị trường trái phiếu chính phủ đã liên tục biến động kể từ khi cuộc chiến nổ ra, và lợi suất vẫn duy trì ở mức cao. Do lợi suất và giá trái phiếu biến động ngược chiều nhau, nên lợi suất duy trì ở mức cao đồng nghĩa với việc áp lực giảm giá đối với loại tài sản này vẫn hiện hữu.

Lợi suất trái phiếu chính phủ của Mỹ đã tăng mạnh sau khi cuộc chiến bùng nổ, khi các nhà đầu tư dự đoán lạm phát sẽ tăng tốc và chính sách tiền tệ có thiên hướng thắt chặt. Tháng trước, lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 30 năm của nước này đã chạm mức cao nhất kể từ trước cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008.

Nhiều nền kinh tế lớn khác cũng ghi nhận kịch bản tương tự. Vương quốc Anh, quốc gia vốn đang phải đối mặt với những bất ổn chính trị trong nước, đã chứng kiến làn sóng bán tháo trái phiếu chính phủ diễn ra đặc biệt gay gắt.

Ông Neil Birrell, Giám đốc đầu tư tại Premier Miton Investors, nhận định rằng thị trường trái phiếu đang phản ánh "những mối lo ngại rất thực tế" về khả năng lạm phát gia tăng, tăng trưởng kinh tế suy giảm và tình trạng đứt gãy chuỗi cung ứng.

Ông Birrell cho rằng với tình hình hiện tại có xu hướng kéo dài, tăng trưởng kinh tế sẽ bị ảnh hưởng tiêu cực và lợi suất trái phiếu có khả năng sẽ tiếp tục ở mức cao.

* Giá dầu đã hạ nhiệt nhưng nỗi lo vẫn hiện hữu

Eo biển Hormuz - tuyến đường vận tải dầu mỏ huyết mạch tại Trung Đông - về cơ bản đã bị đóng cửa trong suốt thời gian diễn ra cuộc chiến. Điều này dẫn đến những biến động lớn về giá dầu.

Mặc dù đã giảm đáng kể so với mức đỉnh được ghi nhận trong thời gian diễn ra chiến sự, giá dầu vẫn cao hơn nhiều so với giai đoạn trước khi xung đột nổ ra. Giá dầu thô Brent kỳ hạn đang giao dịch cao hơn khoảng 36% so với mức giá trước cuộc chiến, trong khi giá dầu thô ngọt nhẹ Mỹ (WTI) tăng gần 50%.

Việc phong tỏa eo biển Hormuz, cùng với những thiệt hại tại các cơ sở sản xuất năng lượng chủ chốt ở Trung Đông, đã tạo ra tình trạng khan hiếm nguồn cung nghiêm trọng. Những bất ổn về nguồn cung đã buộc các quốc gia nhập khẩu dầu phải tìm kiếm các nhà cung cấp thay thế. Trong 100 ngày qua, lượng dầu thô xuất khẩu của Mỹ đã gia tăng đáng kể. Ông Tamas Varga, chuyên gia phân tích tại PVM Oil Associates, nhận định đây là một trong những yếu tố giúp kìm hãm một đợt tăng giá mạnh trên thị trường dầu thô.

Theo ông Varga, các yếu tố này bao gồm việc xả kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược, việc miễn trừ trừng phạt đối với dầu của Iran và Nga đang vận chuyển trên biển, lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc giảm, các tuyến đường thay thế để vận chuyển dầu từ Vịnh Ba Tư sang châu Á và châu Âu, việc Mỹ tăng cường xuất khẩu dầu thô cũng như các sản phẩm lọc dầu, và cuối cùng là hiện tượng suy giảm lực cầu do giá cao.

Tuy nhiên, ông bổ sung thêm rằng nếu các kho dự trữ dầu tiếp tục suy giảm trong suốt tháng 6, chúng sẽ chạm mức giới hạn tối thiểu và cuộc đua đảm bảo nguồn cung sẽ trở nên khốc liệt hơn. Ông nhận định nếu kịch bản đó xảy ra, việc giá dầu vượt trở lại mốc 100 USD/thùng là điều khó tránh khỏi. Do đó, ông Varga nhấn mạnh việc mở cửa lại Eo biển Hormuz càng sớm càng tốt là yêu cầu cấp thiết để giảm bớt tình trạng thiếu hụt nguồn cung, từ đó hạ nhiệt áp lực lạm phát.

* Lạm phát trên đà gia tăng

Do cuộc chiến kéo dài đẩy chi phí năng lượng lên mức cao, dữ liệu lạm phát tại nhiều nền kinh tế lớn đã tăng tốc trở lại, do đà tăng vọt từ giá dầu, khí đốt, xăng và nhiên liệu bay. Tại Mỹ, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) vào tháng 4 tăng 3,8% so với cùng kỳ năm ngoái, mức tăng mạnh nhất trong gần ba năm qua. Việc nguồn cung năng lượng từ Trung Đông sụt giảm là động lực chính của đợt bùng phát lạm phát này, buộc chính phủ một số nước như Đức và Ấn Độ phải đưa ra các biện pháp can thiệp để ổn định tình hình.

Nhìn về triển vọng dài hạn của giá năng lượng, ông Paul Surguy, Giám đốc điều hành tại Kingswood Group, cho rằng cả hai bên chiến tuyến chắc chắn đang tìm kiếm một lối thoát. Theo ông, chính kỳ vọng về một giải pháp rút lui này, chứ không phải cục diện chiến trường hiện tại, mới là yếu tố quyết định giá dầu trong dài hạn.