Những chuyến ghe làm sạch những dòng kênh

Sau những trận mưa lớn vào trung tuần tháng 9 vừa qua, rác từ đường phố, khu dân cư theo dòng nước đổ về kênh rạch, tạo thêm áp lực cho hệ thống thoát nước và môi trường đô thị TP. Hồ Chí Minh. Công việc chống ngập phục vụ dân sinh lúc này càng được nhắc đến nhiều thì những chuyến ghe, sà lan của công nhân vớt rác Công ty TNHH Một thành viên Dịch vụ công ích Quận 8 vẫn lặng lẽ theo con nước, thu gom rác trên các dòng kênh, gìn giữ cho diện mạo kênh rạch thành phố được thông thoáng, sạch đẹp.

* Vớt rác trên kênh theo con nước

Một buổi sớm, trời vẫn chưa sáng rõ mặt người, hơi sương còn rơi nhẹ trên mặt nước, những chuyến ghe, sà lan chở những công nhân vớt rác đã lặng lẽ rời bến trên dòng kênh Đôi (bờ Bắc địa bàn phường Bình Đông). Trên đó, từng cụm lưới chùm được chuẩn bị sẵn sàng, phương tiện chậm rãi di chuyển theo dòng nước đang lên.

Với công việc vớt rác trên kênh rạch, giờ xuất bến không cố định mà phụ thuộc vào con nước. Ông Dương Quý Lãm, Phó Giám đốc Xí nghiệp Điều khiển Cơ khí, Công ty TNHH Một thành viên Dịch vụ công ích Quận 8, cho biết công nhân của công ty thực hiện vớt rác trên các tuyến kênh Đôi, Tàu Hủ - Bến Nghé, Tân Hóa - Lò Gốm, Nhiêu Lộc - Thị Nghè, Kênh Tẻ. Các phương tiện được phân chia theo từng khu vực, mỗi phương tiện phụ trách một khu vực nhất định. Để thực hiện công việc này, đơn vị hiện có 76 công nhân, cùng 7 sà lan, 7 tàu composite và 25 ghe vớt rác. Từ đầu năm đến hết tháng 8/2026, khối lượng rác thu gom bình quân khoảng 28 tấn/ngày.

Theo con nước, có ngày công nhân bắt đầu công việc từ 5 giờ sáng, hôm sau có thể là 6 giờ hoặc 6 giờ 30 phút, tùy con nước lên theo chu kỳ, mỗi tháng 2 chu kỳ theo hoạt động của thủy triều. Khi nước bắt đầu rút, một lượt vớt khác lại được triển khai. Mỗi ca kéo dài khoảng 8 giờ.

Trên chiếc sà lan đã mở sẵn càng hai bên để rác theo dòng chảy bị lùa vào, công nhân bắt đầu thả lưới. Phương tiện di chuyển chậm, rác cứ thế được gom dần vào lưới. Khi lưới đầy, công nhân cẩu lên, tháo lưới rác rồi tiếp tục thả lưới mới. Cứ như vậy cho đến hết ca, một vùng nước được giao nhiệm vụ làm sạch thì những người công nhân mới trở về.

Hơn 20 năm theo nghề, ông Trần Văn Mỹ Định, công nhân vớt rác Công ty TNHH Một thành viên Dịch vụ công ích Quận 8, vẫn nhớ cảm giác những ngày đầu làm việc: “Lúc mới vào nghề, cảnh rác trên kênh nhìn rất kinh khủng, hôi thối, cảm giác không muốn lội xuống nhưng vẫn phải làm vì công việc. Hiện tại, tôi thấy rõ sự khác biệt khi lượng rác trên các tuyến kênh hiện đã giảm khoảng 70% so với trước. Công việc vì thế cũng đỡ vất vả hơn, nhưng sau những trận mưa lớn, rác vẫn theo dòng nước từ nhiều khu vực đổ về”.

Trong những thứ được vớt lên, không chỉ có túi nylon, chai nhựa, hộp xốp hay cành cây. Có khi là xác động vật và những loại rác phân hủy lâu ngày, tạo mùi hôi thối, ảnh hưởng trực tiếp đến người làm nghề. Công nhân phải mang đầy đủ bảo hộ, áo phao, nón bảo hộ và tuân thủ sự phân công của thuyền trưởng.

Ông Dương Quý Lãm cho biết, trong điều kiện mưa gió, dông, sấm sét xuất hiện, các phương tiện vớt rác phải vào neo đậu vào bờ tránh để đảm bảo an toàn cho anh em công nhân vệ sinh. Thực tế, hàng năm công ty cũng tổ chức các đợt tập huấn về an toàn lao động và yêu cầu công nhân thực hiện đầy đủ các quy định trong suốt quá trình làm việc.

* Dòng kênh thay đổi từ hai bờ

Trên kênh Đôi, giữa dòng nước đang êm đềm chảy qua một vùng đô thị phía Nam thành phố, ông Lãm chia sẻ về cảm nhận sự thay đổi rất rõ qua chính công việc hằng ngày của những người vớt rác. Trước đây, dọc hai bờ kênh còn nhiều nhà dân, rác sinh hoạt có thể bị thải trực tiếp xuống dòng nước. Từ khi triển khai Dự án “Nạo vét, xây dựng hạ tầng, cải tạo môi trường bờ Bắc kênh Đôi”, một trong những dự án thuộc Chương trình chỉnh trang đô thị của TP. Hồ Chí Minh, nhiều nhà ở trên và ven kênh được giải tỏa, di dời, không gian hai bờ từng bước được chỉnh trang. Nhờ đó, tình trạng xả rác trực tiếp xuống kênh giảm đáng kể, lượng rác công nhân phải thu gom cũng giảm theo.

Sự thay đổi ấy còn thể hiện ngay trong từng chuyến ghe của những người làm nghề vớt rác. Mỗi lần thả lưới xuống dòng nước, lượng rác gom được ít hơn trước là một dấu hiệu cho thấy dòng kênh đã bớt đi một nguồn rác từ hai bên bờ.

Ông Lãm và ông Định cùng những công nhân vớt rác trên các tuyến kênh đều mong người dân có ý thức hơn trong việc bảo vệ môi trường, không xả rác xuống kênh rạch, bỏ rác đúng nơi quy định. Bởi theo họ, giữ cho dòng kênh sạch không chỉ là việc của những người xuống ghe vớt rác mỗi ngày.

Tại phường Nhiêu Lộc, nơi có dòng kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè chảy qua, câu chuyện tương tự cũng được đặt ra, nhất là sau những trận mưa lớn. Ông Lê Thành Quốc, Phó Chủ tịch UBND phường Nhiêu Lộc, cho biết rác tại một số tuyến đường, hẻm, khu dân cư và khu vực ven kênh trên địa bàn có nguy cơ bị nước cuốn vào hệ thống thoát nước, sau đó theo dòng chảy ra kênh.

Thực tế, khi rác đã đi vào hệ thống thoát nước thì việc xử lý khó khăn hơn, đồng thời có thể ảnh hưởng đến vệ sinh môi trường, cảnh quan và khả năng tiêu thoát nước. Vì vậy, địa phương tập trung rà soát những điểm thường phát sinh, tồn đọng rác, nhất là khu vực ven kênh, tuyến hẻm và các vị trí gần hệ thống thoát nước để tổ chức thu gom, vệ sinh kịp thời.

Lãnh đạo UBND phường Nhiêu Lộc cho rằng việc xử lý rác không thể chỉ dừng ở khâu thu gom. Người dân cần thay đổi thói quen từ phân loại, chuyển giao rác đúng thời gian, đúng địa điểm đến không xả rác xuống đường, hệ thống thoát nước và kênh rạch. Những điểm tái phát sinh cũng cần được theo dõi để hạn chế tình trạng vừa xử lý xong lại tái diễn.

TP. Hồ Chí Minh đang trong mùa mưa, thời tiết còn diễn biến thất thường và những trận mưa lớn vẫn có thể cuốn rác theo dòng nước về kênh rạch. Những người công nhân vẫn phải xuống ghe, thả lưới và kéo từng mẻ rác lên. Công việc cứ lặp lại theo con nước, âm thầm giữa nhịp sống đô thị.

Theo những người làm nghề vớt rác như ông Định, giữ cho dòng kênh sạch không chỉ là chuyện của những chiếc lưới hay những chuyến ghe. Mỗi túi rác được bỏ đúng nơi quy định là một phần công việc của họ được nhẹ đi; mỗi dòng kênh bớt rác là thêm một khoảng không gian sạch đẹp cho một thành phố văn minh, nghĩa tình.