Những thay đổi đáng chú ý trong tuyển sinh Đại học 2026

So với những năm trước, công tác tuyển sinh năm nay chặt chẽ hơn, nâng chuẩn đầu vào, đồng thời yêu cầu thí sinh phải xác định sớm và rõ ràng con đường học tập của mình.

*Nâng chuẩn đầu vào, đánh giá toàn diện quá trình học tập

Theo Quy chế tuyển sinh các ngành đào tạo trình độ đại học và ngành Giáo dục Mầm non trình độ cao đẳng được Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, với phương thức xét tuyển dựa trên kết quả học tập cấp Trung học phổ thông (học bạ), tổ hợp xét tuyển sử dụng điểm trung bình chung kết quả học tập 6 học kỳ (lớp 10, 11, 12) của tối thiểu 3 môn học; trong đó, bắt buộc phải có môn Toán hoặc Ngữ văn đóng góp tối thiểu 1/3 trọng số tính điểm xét trong tổ hợp xét tuyển.

Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết: Phương thức xét tuyển bằng học bạ đã tồn tại hơn 10 năm qua. Phương thức này luôn chiếm khoảng 40% tổng số thí sinh trúng tuyển và chủ yếu dựa trên kết quả học tập của học sinh lớp 12. Vì vậy, quy chế mới ban hành bổ sung thêm quy định về xét tuyển bằng học bạ nhằm thực hiện đúng chủ trương đánh giá toàn diện quá trình học tập của học sinh thông qua kết quả học tập đủ ba năm cấp Trung học phổ thông.

Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Tiến Thảo nhấn mạnh: Quy định này không chỉ giúp học sinh học tập nghiêm túc lớp 12, sẵn sàng cho kỳ thi tốt nghiệp mà còn giúp thí sinh có hành trang vững chắc khi trúng tuyển và khả năng hoàn thành tốt chương trình đào tạo bậc đại học.

Bên cạnh đó, thí sinh phải có tổng điểm ba môn thi tốt nghiệp Trung học phổ thông tương ứng với tổ hợp xét tuyển hoặc điểm thi môn Toán, Ngữ văn và một môn khác đạt tối thiểu 15 điểm theo thang điểm 30. Quy định này không áp dụng với thí sinh thuộc diện đặc cách hoặc được miễn thi tốt nghiệp.

Chẳng hạn, thí sinh đăng ký xét tuyển bằng học bạ Trung học phổ thông theo tổ hợp A00 (Toán, Vật lí, Hóa học) thì tổng điểm thi tốt nghiệp của ba môn Toán, Vật lí, Hóa học hoặc Toán, Ngữ văn và một môn khác phải từ 15 điểm trở lên mới đủ điều kiện xét tuyển đại học.

Quy định này đánh dấu bước thay đổi quan trọng so với các năm trước, khi nhiều phương thức xét tuyển như học bạ, xét tuyển kết hợp hoặc sử dụng chứng chỉ quốc tế có thể không yêu cầu ngưỡng điểm thi tốt nghiệp cụ thể. Với mức sàn 15 điểm, dù lựa chọn phương thức nào, thí sinh vẫn phải bảo đảm nền tảng học lực tối thiểu thông qua kỳ thi chung. Nhiều ý kiến cho rằng, mức 15 điểm tương đương trung bình 5 điểm mỗi môn góp phần nâng cao chất lượng đầu vào và giảm tình trạng trúng tuyển nhưng không theo kịp chương trình đào tạo.

Một thay đổi lớn khác là việc giới hạn số lượng nguyện vọng đăng ký xét tuyển. Từ năm 2026, mỗi thí sinh chỉ được đăng ký tối đa 15 nguyện vọng.

Trong nhiều năm qua, cơ chế không giới hạn hoặc giới hạn rất rộng số nguyện vọng đã khiến không ít thí sinh đăng ký dàn trải hàng chục lựa chọn, từ các ngành “mơ ước” đến những ngành mang tính dự phòng. Điều này tạo ra tình trạng “rải hồ sơ”, làm gia tăng độ phức tạp trong quá trình lọc ảo và gây áp lực lớn cho hệ thống xét tuyển.

Khi số nguyện vọng bị khống chế ở mức 15, thí sinh buộc phải cân nhắc kỹ lưỡng hơn. Mỗi lựa chọn không còn là một “vé thử vận may”, mà trở thành quyết định có tính toán dựa trên năng lực, sở thích và định hướng nghề nghiệp dài hạn. Các chuyên gia nhận định, quy định này sẽ góp phần thay đổi tư duy chọn ngành của học sinh, chuyển từ tâm lý “đỗ ở đâu học ở đó” sang cách tiếp cận chủ động hơn, xác định rõ mục tiêu ngay từ đầu.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Trọng Nguyên, Giám đốc Học viện Chính sách và Phát triển cho biết: Quy định mới này phù hợp với bối cảnh hiện nay. Qua kinh nghiệm xét tuyển nhiều năm, việc không giới hạn nguyện vọng gây khó khăn cho hệ thống xét tuyển, cũng như phân tán việc lựa chọn của thí sinh. Khi giới hạn lại số lượng nguyện vọng, các em phải có trách nhiệm trong việc lựa chọn nguyện vọng của mình.

Tiến sĩ Nguyễn Phi Long, Trưởng phòng Đào tạo, Học viện Phụ nữ Việt Nam cho rằng, khi lựa chọn nguyện vọng, thí sinh cần tính toán, phân thứ bậc nguyện vọng một cách chuẩn xác, từ đó đảm bảo các em có thái độ nghiêm túc trong việc lựa chọn nguyện vọng vào các trường phù hợp.

*Siết điểm cộng IELTS để đảm bảo công bằng

Năm 2026, chứng chỉ tiếng Anh IELTS không còn là "tấm vé quyền lực" hay "vé ưu tiên" tuyệt đối vào các trường đại học do việc điều chỉnh cách sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế để xét tuyển.

Theo quy chế mới, chứng chỉ IELTS vẫn được quy đổi và cộng điểm nhưng được xếp vào nhóm điểm khuyến khích. Đồng thời, các trường đại học bắt buộc phải xây dựng bảng quy đổi điểm chứng chỉ ngoại ngữ sang thang điểm 10 với ít nhất 5 mức chênh lệch. Điều này chấm dứt tình trạng “cào bằng” khi nhiều trường trước đây quy đổi các mức IELTS 5.0, 6.0 hay thậm chí 9.0 về cùng điểm 10. Việc chuẩn hóa quy đổi giúp phản ánh chính xác hơn năng lực ngoại ngữ của thí sinh, đồng thời hạn chế tình trạng chạy theo chứng chỉ để lấy lợi thế tuyển sinh. Các cơ sở đào tạo ưu tiên sử dụng phương thức xét tuyển kết hợp chứng chỉ ngoại ngữ với học bạ hoặc điểm thi đánh giá năng lực nhằm đảm bảo công bằng.

Dù đã nỗ lực đạt được chứng chỉ IELTS 7.5 nhưng em Phạm Hồ Minh, Trường Trung học phổ thông Trí Đức (Hà Nội) vẫn bày tỏ đồng tình với sự thay đổi trong cách cộng điểm chứng chỉ ngoại ngữ khi xét tuyển vào đại học. Phạm Hồ Minh cho rằng: Với quy định mới trong quy chế tuyển sinh, các thí sinh sẽ không quá chạy theo các chứng chỉ dẫn đến tình trạng lạm phát chứng chỉ, ai cũng cần phải cố gắng để không chỉ phụ thuộc vào mỗi chứng chỉ tiếng Anh mà cần học đều các môn khác nữa.

Theo ông Nguyễn Quang Trung, Phó trưởng phòng Truyền thông và Tuyển sinh, Trường Đại học Thương mại, việc quy đổi và cộng điểm như quy chế mới sẽ đảm bảo tính công bằng cho các thí sinh, đảm bảo sự ổn định lâu dài cho các năm tiếp theo. Thí sinh sẽ có kế hoạch dài hơi trong lộ trình học tập, vì dù giảm điểm cộng nhưng những thí sinh có chứng chỉ ngoại ngữ vẫn có lợi thế hơn.

Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đình Đức, Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội chia sẻ: Trình độ tiếng Anh của học sinh trong những năm qua đã có sự cải thiện rõ rệt và hiện nay, chứng chỉ quốc tế trở nên phổ biến đối với thí sinh ở các thành phố lớn. Trong quá trình sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ để xét tuyển thẳng vào đại học vừa qua đã có những bất cập bởi nền tảng kiến thức cốt lõi của các môn học mới là yếu tố quan trọng để học sinh Việt Nam tự tin bước vào đại học. Vì vậy, chỉ nên xem tiếng Anh là điểm cộng với một số chương trình đào tạo.

Những điều chỉnh trong quy chế tuyển sinh năm 2026 cho thấy nỗ lực của cơ quan quản lý trong việc đưa kỳ tuyển sinh đại học trở về đúng bản chất đánh giá năng lực học tập toàn diện của học sinh. Khi điểm cộng được siết chặt và các phương thức xét tuyển được cân bằng hơn, con đường vào đại học được kỳ vọng sẽ trở nên minh bạch và công bằng cho mọi thí sinh, bất kể điều kiện học tập hay khả năng tiếp cận. Cùng với đó, các cơ sở giáo dục đại học phải điều chỉnh chiến lược tuyển sinh, tổ chức đào tạo và định vị thương hiệu của mình trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt.