Phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu tăng khả năng tự chủ năng lượng

Tọa đàm "Đảm bảo điện 2026: Đẩy mạnh điện mặt trời mái nhà và thực hành tiết kiệm". Ảnh: BCT

Tại tọa đàm, các chuyên gia và doanh nghiệp nhận định hệ thống điện năm 2026 sẽ đối mặt nhiều thách thức do thời tiết cực đoan, nhu cầu phụ tải tăng cao và biến động thị trường năng lượng toàn cầu. 

Ông Nguyễn Thế Văn - Phó Trưởng phòng Phương thức, Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và Thị trường điện Quốc gia (NSMO). Ảnh: BCT

Ông Nguyễn Thế Văn, Phó Trưởng phòng Phương thức, Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và Thị trường điện Quốc gia (NSMO) cho biết, năm 2026 nắng nóng đến sớm và có thể kéo dài đến tháng 7-8 với cường độ gay gắt hơn năm 2025. Xác suất xuất hiện El Nino ở mức cao, lưu lượng nước về các hồ thủy điện thấp, khiến điều kiện thủy văn kém thuận lợi. Bên cạnh đó, bất ổn địa chính trị tại Trung Đông tác động trực tiếp đến nguồn cung năng lượng sơ cấp cho phát điện, đặc biệt là than nhập khẩu và khí LNG, trong khi giá nhiên liệu tăng và mức độ khan hiếm có xu hướng gia tăng. 

Theo ông Văn, trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số được đặt ra, áp lực bảo đảm cân bằng cung cầu điện rất lớn, nhất là cao điểm mùa khô năm 2026. Về dài hạn, thách thức có thể gia tăng khi nhu cầu phụ tải tăng nhanh nhưng tiến độ một số dự án nguồn điện lớn vẫn chậm so với kế hoạch.

Ông Nguyễn Mạnh Quang - Phó Trưởng ban Kinh doanh và Mua bán điện, Tập đoàn Điện lực Việt Nam. Ảnh: BCT

Thông tin thêm, ông Nguyễn Mạnh Quang, Phó Trưởng ban Kinh doanh và Mua bán điện, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho biết hệ thống điện đang chịu áp lực đồng thời từ phụ tải tăng cao, thời tiết bất thường, hạ tầng lưới điện và rủi ro nguồn cung nhiên liệu. Ngày 7/4/2026, công suất cực đại toàn hệ thống đạt khoảng 51.691 MW; riêng miền Bắc đạt 24.717 MW, tăng khoảng 12% so với cùng kỳ năm 2025. Nếu nắng nóng kéo dài, phụ tải miền Bắc có thể lên 31.000–32.000 MW, tạo áp lực rất lớn đối với hệ thống điện. 

Trước những thách thức này, các diễn giả cho rằng sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả cùng phát triển điện mặt trời mái nhà là giải pháp cấp thiết nhằm giảm áp lực cho hệ thống. Ông Hà Đăng Sơn, Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu năng lượng và tăng trưởng xanh, cho biết Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị đã nhấn mạnh vai trò điện mặt trời mái nhà theo mô hình tự sản, tự tiêu – nguồn điện phân tán, cung cấp điện ngay tại nơi sử dụng cho hộ gia đình và doanh nghiệp. 

Theo ông Sơn, cần xây dựng cơ chế, chính sách đặc thù để khuyến khích lắp đặt điện mặt trời mái nhà, qua đó giảm áp lực cung ứng điện và nâng cao tính chủ động năng lượng. Trong bối cảnh thời tiết cực đoan, nguồn nhiên liệu hóa thạch biến động, việc thúc đẩy tiết kiệm điện kết hợp điện mặt trời mái nhà gắn với hệ thống lưu trữ là lựa chọn chiến lược nhằm tăng khả năng tự chủ và giảm rủi ro cho hệ thống điện quốc gia. 

Từ thực tiễn triển khai, ông Trần Văn Nam, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Công nghệ Vision Việt Nam cho rằng hệ thống lưu trữ điện phân tán đóng vai trò quan trọng trong giảm áp lực giờ cao điểm. Kết hợp điện mặt trời mái nhà với lưu trữ giúp người dân, doanh nghiệp chủ động sử dụng năng lượng, đồng thời nâng cao tính linh hoạt và an toàn của hệ thống điện.

Theo ông Nam, thị trường pin năng lượng mặt trời và hệ thống lưu trữ tại Việt Nam đang phát triển sôi động, nhiều doanh nghiệp tham gia cung ứng sản phẩm để đáp ứng nhu cầu tăng cao. Tuy nhiên, để thị trường phát triển bền vững, cần sớm ban hành tiêu chuẩn kỹ thuật đối với pin năng lượng mặt trời và pin lưu trữ, làm cơ sở lựa chọn sản phẩm và triển khai lắp đặt đúng quy định, bảo đảm an toàn, chất lượng và hiệu quả vận hành.